Ítalski baróninn lagði land­eig­endur

Forsaga málsins er sú að hluti eigenda jarðarinnar Drangavíkur höfðaði mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, meðal annars á hendur baróninum, og krafðist þess að viðurkennt yrði að landamerki jarðarinnar næðu yfir hluta lands jarðanna Engjaness og Ófeigsfjarðar. Ríkinu var stefnt til réttargæslu í málinu en með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur var baróninn sýknaður í aðalsök í málinu.

Dómurinn var staðfestur um landamerki jarðanna Engjaness og Drangavíkur með dómi Landsréttar í júní 2024.

Landamerkjabréf fáorð

Í dómi Hæstaréttar segir að kjarni ágreinings aðila fyrir Hæstarétti hafi lotið að því hvernig bæri að skýra tilvísun landamerkjabréfanna til Eyvindarfjarðarár og hver hefðu verið upptök árinnar á ritunartíma þeirra. Hæstiréttur hafi talið bréfin afar fáorð um mörk inn til landsins og að nauðsynlegt væri að horfa til annarra heimilda en bréfanna sjálfra. 

Þær hafi geymt lýsingu sem nota mætti við mat á merkjum jarðanna, staðháttum sem og upplýsingum um notkun landsins. Þá hafi að teknu tilliti til staðhátta og venju á viðkomandi svæði líkt og í hinum áfrýjaða dómi verið miðað við að með orðunum „eptir hæstu fjallsbrún“ í landamerkjabréfi Engjaness væri átt við vatnaskil.

Vötnin tóku ekki að myndast fyrr en upp úr 1914 

Við úrlausn málsins hafi einnig verið lagt til grundvallar með vísan til ýmissa ritaðra heimilda um staðhætti og korta sem gerð voru nærri landamerkjabréfunum í tíma að Eyvindarfjarðará hefði á ritunartíma bréfanna komið upp í tveimur kvíslum norðarlega á Ófeigsfjarðarheiði þaðan sem hún hefði runnið í farvegi til sjávar. Jafnframt hafi verið talið að Efra- og Neðra Eyvindarfjarðarvatn hefðu ekki tekið að myndast fyrr en Drangajökull tók að hopa upp úr árinu 1914. 

Að þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms hafi hann verið staðfestur um landamerki jarðanna Drangavíkur og Engjaness.

Niðurstaða Hæstaréttar hefur talsverða þýðingu fyrir framkvæmdir við fyrirhugaða Hvalárvirkjun á svæðinu, enda hefði önnur niðurstaða þýtt að eigendur Drangavíkur hefðu átt hlut í Eyvindarfjarðará, einni þriggja áa sem til stendur að virkja.

Ólafur og Skúli ósammála

Hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Skúli Magnússon skiluðu sameiginlegu sératkvæði í málinu.

Í því segir að leggja þyrfti til grundvallar að jaðar Drangajökuls hafi verið talinn fela í sér svo augljóst náttúrulegt merki inn til landsins að ekki þarfnaðist sérstakrar umfjöllunar í landamerkjabréfi Drangavíkur. 

Einnig yrði að telja rökrétt við túlkun bréfsins að miðað sé við að norðanverð merki jarðarinnar til fjalla fylgi suðurmörkum Dranga allt að jökulbrún. Styðji það þessa niðurstöðu að landamerkjabréf Drangavíkur sé áritað af eiganda Dranga andstætt bréfi Engjaness.

Með vísan til þess bæri að fallast á málatilbúnað eigenda Drangavíkur í öllu verulegu.