Tollar alltaf slæmir og skaða líf­skjör al­mennings

Stjórn repúblikana í Bandaríkjunum kynnti verndartollar á innflutningsvöru á alla heimsbyggðina í gær. Tollarnir nema að lágmarki tíu prósentum, eins og í tilfelli Íslands, en tugum prósenta í sumum tilfellum. Áður höfðu Bandaríkjamenn lagð 25 prósent toll á innfluttar bifreiðar, stál og ál.

Yfirlýst markmiði tollanna er að blása lífi í innlenda framleiðslu í Bandaríkunum í sumum tilfellum beita repúblikanar þeim sem þvingunaraðgerðum eins og gagnvart nágrannaríkjunum Kanada og Mexíkó. Bandarísk stjórnvöld saka ríkin um að gera ekki nóg til þess að stemma stigu við smygli yfir landamærin.

Heiðar Guðjónsson, hagfræðingur og fjárfestir, segir tollana mun verri en sérfræðingar höfðu óttast. Honum þykir sérstakt að Bandaríkjastjórn tali um „gagnkvæma tolla“ þegar hún leggur tíu prósent toll á allan innflutning jafnvel þótt ríki séu ekki með neina tolla á bandarískar vörur. Á Íslandi séu þannig til dæmis yfirleitt engir tollar á bandarískar vörur.

Ákvörðun tollanna virðist enda ekki hafa byggt á tollum í viðskiptaríkjum Bandaríkjanna heldur á viðskiptahalla á milli þeirra. Þannig lögðu Bandaríkjamenn hæsta tolla á þau ríki sem viðskiptajöfnuður er neikvæður.

Í viðtali í Bítinu á Bylgjunni í morgun sagði Heiðar að Bandaríkjaforseti hefði ýmislegt fyrir sér um viðskiptahrindanir sem önnur ríki beittu gegn bandarískum vörum og að jafna mætti leikinn.

„En núna hefur þetta neikvæð áhrif á heimshagkerfið og dregur úr viðskiptum, dregur úr framleiðni hagkerfisins þannig að við verðum svona fátækari fyrir vikið. Það er ekki eins og það sé að koma kreppa en það verður minni hagvöxtur,“ sagði Heiðar sem var áður forstjóri Sýnar sem á Vísi.

Eins og að pissa í skóinn sinn

Þá var Heiðar ekki trúaður á að tollarnir skiluðu Bandaríkjastjórn þeim árangri sem hún stefnidi á. Hann sagði þá skammsýna og líkti þeim við það að pissa í skóinn sinn til þess að hlýja sér.

„Þetta lagar ekkert vandamálið. Þetta er ekki að fara endurvekja iðnað í Bandaríkjunum því það tekur langan tíma. Það þorir enginn að fjárfesta svona í stórum fjárhæðum þegar hann veit að líftími fjárfestingarinnar er hugsanlega bara þrjú ár,“ sagði Heiðar og vísaði til þess tíma sem er eftir að kjörtímabili núverandi Bandaríkjaforseta.

Tollar hefðu aldrei virkað í gegnum aldanna rás. Breska heimsveldið hefði rutt brautina í frjálsri verslun og notið góðs af því. Bandaríkin hefðu svo byrjað að fella niður tolla upp úr aldamótunum 1900. 

Þegar heimskreppan dundi á árið 1929 hefðu Bandaríkjamenn brugðist við með auknum tollum á önnur ríki sem hefði ollið enn frekari þrengingum þar. Atvinnuleysi hefði orðið meira og þjóðarframleiðsla minnkað meira vestanhafs en í Evrópu þar sem ekki var gengið eins hart fram í að leggja tolla á innflutningsvörur.

„Þannig að tollar eru alltaf slæmir og tollar skaða lífskjör almennings,“ sagði Heiðar.

Innheimtast seint og illa

Eins gaf Heiðar lítið fyrir markmið Bandaríkjastjórnar um að innheimta biljón dollara í tekjur af tollunum, Saga tolla væri þannig að þeir innheimtust seint og illa.

„Þetta er gömul hugmyndafræði. Þú heldur að með því að fikta í viðskiptum þá breytist ekkert annað. Það er eins og menn haldi áfram að kaupa evrópska bíla þó að tollarnir hækki. En þeir fara auðvitað frekar að kaupa bandaríska bíla en það er ekki eins og afkastageta bandarísku bílaverksmiðjanna yfir nóttu aukist um fjörutíu prósent,“ sagði fjárfestirinn.