Hryssurnar lamdar, ýtt í þær með prikum og þær beittar afli

Ný skýrsla sem unnin var af samtökunum um stöðuna í september 2024 sýni að enn viðgangist óboðleg meðferð hrossa á bæjum þar sem blóðtaka er stunduð til að framleiða PMSG [e. Pregnant Mare Serum Gonadotropin].

Samtökin þrjú kalla eftir tafarlausu banni á framleiðslu, innflutningi og notkun frjósemishormóns PMSG og segja það framleitt með óásættanlegum aðferðum. Þá kalla þau einnig eftir því að starfsleyfi Ísteka verði ekki endurnýjað. Leyfið rennur út í október á þessu ári. 

Í fréttatilkynningu frá Dýraverndunarsambandi Íslands, DÍS, kemur fram að fjöldi erlendra og innlendra samtaka á sviði dýravelferðar skori á íslensk stjórnvöld og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að stöðva framleiðslu, innflutning og notkun á frjósemishormóninu PMSG [e. Pregnant Mare Serum Gonadotropin].

Fram kom í tilkynningu frá Matvælastofnun fyrr í kvöld að stofnunin hefði lokið skoðun á erindi frá samtökunum tveimur og komist að þeirri niðurstöðu að á einum bæ hefðu komið fram alvarleg frávik varðandi bæði meðferð og umgengni við hryssur.

„Þessir erlendu samstarfsaðilar okkar hafa árum saman dregið fram skýr dæmi þess að blóðtaka úr fylfullum hryssum getur ekki staðist lög um velferð dýra. Stjórnvöld hafa allt of lengi leyft þessari illu meðferð á dýrum að viðgangast, þvert gegn betri vitund,“ segir Andrés Ingi Jónsson, framkvæmdastjóri Dýraverndarsambands Íslands, í tilkynningu.

Þar gagnrýnir hann að MAST hafi í skoðun sinni aðeins fundið eitt frávik í þeim gögnum sem stofnuninni hafi verið afhent frá samtökunum þremur.

„Matvælastofnun tók sér hátt í hálft ár til þess að ákveða hvort um brot væri að ræða og niðurstaða stofnunarinnar er sú að hún finni aðeins eitt frávik. Ekki er að sjá að því hafi fylgt stjórnsýslulegar afleiðingar. Það er óásættanlegt að stjórnvöld grípi ekki tafarlaust inn í til að tryggja velferð dýra,“ segir Andrés.

Andrés bendir á að hryssurnar séu lítið tamdar og segir þær upplifa bæði ótta og sársauka við blóðtökuna. Þá segir hann nýjar upptökur sýna dýrin vera lamin, ýtt í þau með prikum og viðarplönkum og afli beitt til að binda þau. Þá séu höfuð hryssanna bundin upp í ónáttúrulega stöðu sem geti skapað hættu á skaða, sérstaklega á viðkvæmu svæðinu í kringum hálsinn.

„Blóðtakan fer fram vikulega á átta vikna tímabili. Fimm lítrar eru teknir í hvert sinn úr fylfullum hryssum, en það er langt umfram alþjóðleg viðmið. Þetta veldur þreföldu álagi – hryssurnar eru oftast mjólkandi og með folald með sér, auk þess að vera fylfullar og þurfa að bæta fyrir blóðmissinn,“ segir Sabrina Gurtner, verkefnastjóri hjá AWF og TSB.

Langflestum folöldum slátrað

Hún segir folöld þeirra 5.000 hryssa sem notaðar séu í blóðmerahaldi líða líka fyrir framkvæmdina. Mörgum þeirra sé haldið frá mæðrum sínum á meðan blóðtöku stendur. Auk þess sé ekki markaður fyrir þennan fjölda folalda þannig að langstærstum hluta þeirra sé slátrað sem „aukaafurð“ við framleiðslu PMSG-hormónsins.

Í sameiginlegri tilkynningu samtakanna segir að PMSG sé aðallega notað við ræktun svína í verksmiðjubúskap, þar sem það nýtist til að stýra því hvenær gyltur gjóta og auki frjósemi þeirra. Þá segja þau rannsókn AWF og TSB sýnir hins vegar að ill meðferð á dýrum er kerfisbundin þrátt fyrir að til dæmis Ísteka, sem sér um blóðtöku, hafi ítrekað haldið því gagnstæða fram.

„Eftir rúm 40 ár í blóðbransanum ætti Ísteka að vera orðið ljóst að það er ekki hægt að taka blóð úr ótömdum hryssum án þess að beita ofbeldi,“ segir Sabrina Gurtner.

Heimildamynd um þessar nýju uppljóstranir samtakanna um stöðu blóðmerahalds á Íslandi er aðgengileg hér að neðan. 

Árið 2022 fékk Ísteka starfsleyfi til að framleiða PMSG til þriggja ára. Íslensk stjórnvöld fengu formlega áminningu frá ESA, eftirlitsstofnun EFTA, árið 2023 eftir að hópur félagasamtaka kvartaði undan því að reglum um vernd dýra hefði ekki verið fylgt. Það breytti ekki gildistíma starfsleyfis fyrirtækisins.

Sjá einnig: ESA segir reglur um vernd dýra brotnar með blóðmerahaldi

Ekki hægt að tryggja mannúðlega meðferð

„Blóðmerahald er þess eðlis að það er ekki hægt að tryggja mannúðlega meðferð dýranna, en þannig starfsemi þarf einfaldlega að afleggja. Við skorum þess vegna á stjórnvöld að banna blóðmerahald fyrir fullt og allt,“ segir Andrés Ingi, framkvæmdastjóri DÍS.

Hann segir að lágmarki þurfi íslensk stjórnvöld að tryggja að Ísteka fái ekki endurnýjað starfsleyfi til blóðtöku úr fylfullum hryssum. Núverandi leyfi fyrirtækisins renni út í október 2025.

„MAST má ekki og getur ekki endurnýjað leyfi Ísteka í núverandi lagaumhverfi. Þetta býður Íslandi upp á að loka þessum myrka kafla í sögu sinni og sýna gott fordæmi á sviði dýravelferðar,” segir Sabrina Gurtner frá dýraverndarsamtökunum AWF/TSB.