Dómur stera­bolta mildaður veru­lega vegna tölvubréfs dómara

Landsréttur dæmdi manninn í gær í átján mánaða fangelsi og þar af voru fimmtán mánuðir bundnir skilorði til tveggja ára. Vísir fjallaði ítarlega um dóm Héraðsdóms Reykjaness, sem kveðinn var upp í maí árið 2023. Með honum var hann dæmdur í tveggja ára óskilorðsbundið fangelsi fyrir að hafa með áralöngu ofbeldi og hótunum breytt lífi sambýliskonu sinnar í algjöra martröð. 

Hann hafi fylgst með ferðum hennar í gegnum síma, talað um hana sem hóru og hótað að hringja inn sprengjuhótun á Keflavíkurflugvelli mætti hún til vinnu sem flugfreyja. 

Hann var einnig dæmdur fyrir brot á barnaverndarlögum og líkamsárás gagnvart frænda konunnar. Þá var hann gripinn með nokkuð magn stera á sér við heimsókn lögreglu.

Kærði manninn árið 2019

Landsréttur staðfesti dóm héraðsdóms hvað varðar sekt og sýknu að öllu leyti en taldi refsinguna hæfilega ákveðna sex mánuðum styttri. Þá taldi Landsréttur rétt að skilorðsbinda meirihluta refsingar mannsins vegna tafa sem urðu á málsmeðferðinni.

Í dóminum segir að upphaf málsins megi rekja til þess að konan hafi haft samband við lögreglu í ágúst árið 2019 og sagst vilja leggja fram kæru á hendur manninum vegna langvarandi heimilisofbeldis. Tekin hafi verið skýrsla af henni sama dag þar sem komið hafi fram að ástandið á heimili þeirra hafi verið mjög erfitt og sérstaklega árin fimm á undan.

Rannsókn lögreglu muni hafa lokið um mitt ár 2020 og ákæra hafi verið gefin út í lok desember sama ár. Málið hafi verið þingfest í héraðsdómi í mars 2021. Maðurinn hafi við þingfestinguna en ekki tekið efnislega afstöðu til sakargifta samkvæmt ákærunni en krafist þess að málinu yrði vísað frá dómi. 

Munnlegur málflutningur um frávísunarkröfuna hafi farið fram í mars sama ár. Með úrskurði héraðsdóms í lok sama mánaðar hafi tveimur ákæruliðum verið vísað frá dómi ásamt upptökukröfu ákæruvaldsins á tveimur farsímum. Landsréttur hafi staðfest þá niðurstöðu fimm dögum síðar.

Í þinghaldi í apríl 2021 hafi maðurinn neitað sök sakargiftum samkvæmt köflum ákæru um ofbeldi gegn sambýliskonunni og börnum þeirra tveimur en játað sök að öðru leyti. Það er að segja fyrir brot gegn lögum um bann við tilteknum frammistöðu bætandi efnum og lyfjum og fyrir líkamsárás gegn frænda konunnar.  

Aðalmeðferð málsins hafi farið fram í ágúst 2021 og dómur héraðsdóms kveðinn upp um miðjan september sama ár. Maðurinn hafi verið sakfelldur fyrir flest þau brot sem honum hafði verið gefin að sök. Málinu hafi verið skotið til Landsréttar samkvæmt yfirlýsingu ákærða um áfrýjun í lok september 2021. Málsgögn hafi barist réttinum um þrettán mánuðum síðar eða í lok október 2022. Með úrskurði Landsréttar í byrjun febrúar 2023 hafi dómur héraðsdóms verið ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. 

Það hafi verið gert á þeim grunni að ummæli héraðsdómara í tölvubréfi til sækjanda og verjanda við meðferð málsins hefði gefið manninum með réttu tilefni til að draga óhlutdrægni hans í efa.

Dómari vildi ekki fresta

Í úrskurði Landsréttar þess efnis segir að í þinghaldi um miðjan apríl 2021 hafi maðurinn sem áður segir tekið afstöðu til sakargifta og ákveðið hafi verið að aðalmeðferð færi fram í lok maí sama ár. Verjandi mannsins hafi með tölvubréfi nokkrum dögum fyrir aðalmeðferðina farið þess á leit við héraðsdóm að aðalmeðferðinni yrði frestað af ástæðum sem vörðuðu þá háttsemi sem manninum hafði verið gefið að sök.

Af því tilefni hafi dómari í málinu sent málflytjendum tölvubréf þar sem  hafi komið fram að honum litist illa á að fresta málinu og að hann drægi í efa að þær ástæður sem verjandi hefði teflt fram fyrir beiðni sinni réttlættu frestun. Þessu næst hafi sagt í tölvupósti dómarans:

„Þá vek ég athygli á því að ákærði hefur alla vega að hluta til játað sök og virðast rannsóknargögn málsins styðja þær játningar. Mér er til efs að málsvörn ákærða geti orðið til þess að hann geti horfið frá þessum játningum á trúverðugan hátt. Þá hefur ákærða ítrekað verið gert að sæta nálgunarbanni gagnvart einum brotaþolanum og bendir það nú til þess að ákæran eigi alla vega að hluta til við rök að styðjast.“

Í niðurstöðukafla úrskurðarins segir að samkvæmt lögum um meðferð sakamála sé dómari vanhæfur til að fara með mál ef fyrir hendi eru atvik eða aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans með réttu í efa. Verði dómari jafnan að gæta að hæfi sínu þannig að efnisleg afstaða hans til þess ágreinings sem uppi er í málinu komi ekki fram fyrr en í dómi.

Framangreind ummæli héraðsdómara í tölvupósti hans til sækjanda og verjanda hafi gefið manninum með réttu tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa. 

„Er því óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm ásamt meðferð málsins í héraði frá upphafi aðalmeðferðar og vísa því til héraðsdóms til úrlausnar á ný.“

Þess má geta að í hinum ógilta dómi var maðurinn dæmdur til vægari refsingar en þeim sem kveðinn var upp síðar, eða sextán mánaða fangelsisvistar.

Ekki manninum að kenna

Í dómi Landsréttar segir að aðalmeðferð hafi verið endurtekin í lok apríl árið 2023 og hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp í lok maí sama ár. Dómurinn hafi verið birtur í byrjun nóvember 2023 og áfrýjun lýst yfir í lok sama mánaðar. 

„Áfrýjunarstefna var gefin út 4. næsta mánaðar. Málsgögn bárust Landsrétti tæplega ellefu mánuðum síðar eða 23. október 2024. Voru þá liðin rúm fimm ár frá því að brotaþoli lagði fram kæru á hendur ákærða vegna málsins.“

Samkvæmt framangreindu hafi orðið verulegar tafir á meðferð málsins sem manninum verði ekki kennt um. Að teknu tilliti til þessa verði hluti refsingar mannsins bundin almennu skilorði eins.

Loks segir í dóminum að með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms væri staðfest að manninum bæri að greiða konunni 2,5 milljónir króna í miskabætur. Þá var manninum gert að greiða þrjá fjórðu hluta málskostnaðar í héraði, 2,8 milljónir króna og allan áfrýjunarkostnað 2,9 milljónir króna.