Dul­búinn geð­þótti um­hverfis­ráðherra

Þegar Jóhann Páll Jóhannsson, Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, kynnti með pompi og prakt að hann ætlaði að leggja niður heilbrigðiseftirlit á Íslandi var gefið í skyn að áformin byggðu á faglegum forsendum. Þetta er ekki rétt heldur byggja áformin á rangfærslum sem starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafa haldið á lofti til að ýmist gera lítið úr umfangi áformanna eða fegra afleiðingarnar sem þau myndu hafa.

Úlfur í sauðargæru

Starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafa t.a.m. ekki bara afneitað því að heilbrigðiseftirlit tengist lýðheilsu, heldur hafa þau líka sleppt því að segja með skýrum hætti að þau vilja afmá stofnun og hugtak sem hefur fylgt þjóðinni í rúma öld: heilbrigðiseftirlit. Fólk gæti þá ekki lengur leitað til heilbrigðiseftirlitsins, heldur þyrfti það að velta vöngum sínum yfir síbreytilegum nöfnum ríkisstofnanna á borð við Umhverfis- og orkustofnun og tilvonandi arftaka Matvælastofnunar, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs. Er þetta upphafið á einhverskonar kafkaískri martröð?

Flækjustig í veldisvexti

Hér er þó flækjustigið bara rétt að byrja, því starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafa líka haldið því fram að það sé ekkert tiltökumál að tvístra verkefnum heilbrigðiseftirlitsins til 64 mismunandi stofnana, þ.e. Umhverfis- og orkustofnunar, Matvælastofnunar og hvers og eins sveitarfélags á landinu. Þetta á víst að vera einfaldara en níu landshlutaskipt heilbrigðiseftirlitssvæði sem starfa undir yfirstjórn ofangreindra stofnana en mig grunar reyndar að þau hafi hreinlega bara gleymt sveitarfélögunum þegar þau bjuggu til slagorðið sitt um „ellefu eftirlitsaðila í stað tveggja“. Á svona talnaspeki virkilega að stjórna landinu?

Eftirlit klofið í herðar niður

Einn helsti styrkleiki heilbrigðiseftirlits á Íslandi felst í þverfaglegri þjálfun heilbrigðisfulltrúa, sem tryggir að fjölþætt starfsemi fái árangursríkt en jafnframt hagkvæmt eftirlit. Góð dæmi um þetta eru leikskólar, mathallir, sundlaugar og spítalar en þessu eftirliti geta heilbrigðisfulltrúar sinnt án þess að þurfa að kalla til aðrar stofnanir í hvert sinn sem farið er í eftirlit á vettvangi. Frumvarp ráðherra gerir hins vegar ráð fyrir því að 2-3 stofnanir þurfi að skipta þessu eftirliti sín á milli og ráðuneytisstarfsmennirnir virðast hafa gróflega vanmetið flækjustigið sem þetta veldur. Er virkilega betra að haltur leiði blindan?

Hagræðing gagna og fyrirframákveðin niðurstaða

Helsti málflutningur starfsmanna ráðuneytisins hefur þó að sjálfsögðu byggt á því sem þau kunna best: skýrslugerð. Þannig hefur ráðuneytið látið gera fjölmargar skýrslur með tugmilljóna tilkostnaði en það sem þær eiga því miður sameiginlegt er að engin þeirra inniheldur rök sem mæla fyrir núverandi áformum ráðherra. Þvert á móti þá var nýjasti starfshópurinn farinn að hallast að því að best væri að betrumbæta núverandi kerfi heilbrigðiseftirlits. Starfsmenn ráðuneytisins létu það samt ekki stoppa sig, heldur hagræddu þau einfaldlega niðurstöðum skýrslunnar svo mikið að Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi (SHÍ) fundu sig knúin til að leggja fram sérstaka bókun um að framsetning skýrslunnar væri ekki í samræmi við vinnu starfshópsins. Sjákafla 2.7.2 á bls. 22-23.

Er ekki bara best að bæta heilbrigðiseftirlitið?

Kæri Jóhann Páll. Þú ert vissulega ekki fyrsti ráðherrann til að fá þessa misvísandi kynningu frá umræddum ráðuneytisstarfsmönnum og þú myndir heldur ekki vera sá fyrsti til að leggja þau til hliðar vegna augljósra vankanta. Þar að auki eru blikur á lofti í heimsmálunum og stjórnvöld heimsins hafa áttað sig á því að sérstaklega þarf að huga að öryggi og stöðugleika lykilinnviða á borð við heilbrigðiseftirlit.

Ég vil því biðla til þín að staldra við og fara betur yfir málið, t.d. með samtali við landlækni, almannavarnir, sýslumann, lögreglu og aðrar stofnanir sem tengjast heilbrigðiseftirliti, því ekki hafa starfsmenn þínir sýnt viðleitni í þeim efnum. Þannig getum við vonandi snúið baki við þessum leiðinlega kafla í sögu heilbrigðiseftirlits og haldið áfram uppbyggingarstarfinu sem hefur í megindráttum einkennt heilbrigðiseftirlit síðan það var fyrst sett í lög árið 1901.

Höfundur er heilbrigðisfulltrúi.