Trúnaðar­manna­trygging og Eflingar­vottun: Tækni­krata­lausn sem mun lík­lega ekki koma

Fulltrúar Vinstrisins og Samfylkingarinnar í borgarstjórn hafa talað um að setja skilyrði við útvistun borgarinnar, þannig að fyrirtæki sem taka að sér opinbera þjónustu þurfi að tryggja trúnaðarmann og fái mögulega einhvers konar vottun frá Eflingu um góða starfshætti.

Oft er reynt að afgreiða sósíalista sem veruleikafirrt útópíufólk, en í raun er þetta raunsætt fólk. Þótt sósíalísk stefna sé skýr um að innvista skuli þessa þjónustu og láta borgina sjálfa sinna henni, þá verður að horfast í augu við stöðuna eins og hún er. Á meðan þessi nýfrjálshyggjukerfi eru enn við lýði þarf að taka slaginn og semja innan þeirra til að verja fólkið á gólfinu. Þess vegna er eðlilegt að krefjast þess að starfsfólk verktaka njóti fullra réttinda, trúnaðarmannaverndar og mannsæmandi kjara á meðan útvistun á sér stað.

En vandamálið er þetta: Ekkert er að finna um þetta í fundargerðum borgarinnar.

Frá því í febrúar 2025 hefur innkaupa- og framkvæmdaráði borgarinnar verið stýrt af formanni úr röðum Vinstrisins. Á þeim tíma hefur ráðið fundað 25 sinnum; frá fundi nr. 158 þann 6. mars 2025 til fundar nr. 182 þann 26. febrúar 2026. Á engum þessara funda er að finna bókanir, stefnumótandi umræður eða tillögur um trúnaðarmannatryggingu, Eflingarvottun eða önnur kjaraskilyrði í innkaupum borgarinnar. Orðin „trúnaðarmaður“, „Efling“ og „kjaraskilyrði“ koma hvergi fyrir í fundargerðum ráðsins.

Á þessum 25 fundum voru samþykkt um 70 útboð en umræðan snerist undantekningarlaust um tæknilega afgreiðslu þeirra. Skýrt dæmi um þetta er þegar Securitas-samningurinn var samþykktur í maí 2025 og öryggisþjónustu borgarinnar var útvistað frá eigin starfsfólki til einkafyrirtækis. Sú ákvörðun var tekin af nákvæmlega sama fólki og segist vilja standa vörð um réttindi láglaunafólks.

Sömu leitarorð (keðjuábyrgð, trúnaðarmaður, Efling og kjaraskilyrði) koma hvergi fyrir í fundargerðum borgarráðs á sama tímabili, en þar voru haldnir 44 fundir með um 1.100 dagskrárliðum, né í fundargerðum borgarstjórnar þar sem haldnir voru 22 fundir. Umhverfis- og skipulagsráð fjallar ekki um innkaupamál, en á 39 fundum þess ráðs með tæplega 900 dagskrárliðum er sömuleiðis ekkert að finna um þessi efni. Keðjuábyrgðin er dautt mál í allri stjórnsýslu borgarinnar.

Keðjuábyrgðarverkefnið sem hvarf

Það sem gerir þetta enn alvarlegra er að borgarstjórn fól ráðinu beinlínis að vinna að þessum málum. Á fundi nr. 160 þann 20. mars 2025 barst ráðinu tvöfalt umboð frá borgarstjórn: annars vegar að endurskoða innkaupastefnu og innkaupareglur borgarinnar og hins vegar að vinna tillögur til að skerpa á keðjuábyrgð. Þetta voru einu stefnumótandi verkefnin sem ráðið fékk á öllu tímabilinu.

Á næstu 22 fundum eftir fund 160 kom ekkert út úr þessum verkefnum. Engin drög, engar kynningar, engar framvinduskýrslur. Orðið „keðjuábyrgð“ birtist aldrei aftur í fundargerðum ráðsins.

Þess má geta að eina pólitíska umræðan í ráðinu átti sér stað á fundum 164 og 167 í maí og júní 2025, þegar tillaga Sósíalistaflokksins um samvinnuvettvang gegn misnotkun vinnuafls var afgreidd. Eftir þann fund hefur ráðið eingöngu afgreitt hefðbundin útboðsmál. Engar bókanir, engar stefnumótandi umræður og nákvæmlega ekkert í þá áttina.

Ekki ljóst hvað er í boði

Það er ekki heldur ljóst hvort stefnt er að minniháttar breytingu (að þjónustuaðili verði að hafa trúnaðarmann) eða stærri sigri á borð við Eflingarvottun um góða starfshætti. Samstarfsyfirlýsingin nefnir hvorki trúnaðarmannatryggingu né Eflingarvottun sérstaklega, heldur inniheldur einungis almenn orð um keðjuábyrgð. Jafnvel minniháttar breyting krefst samþykktar borgarráðs eða borgarstjórnar og verður ekki til í innkaupa- og framkvæmdaráði einu og sér.

Vinstrið og Samfylkingin: Orð án efnda

Þetta er kerfisbundið vandamál meirihlutans, ekki einstaklingsmál. Vinstrið (sameiginlegt framboð Vinstri grænna og Vors til vinstri) og Samfylkingin hafa haft öll tæki og völd til þess að knýja fram kjaraskilyrði í innkaupum borgarinnar. Þau hafa stjórnað meirihlutanum, skipað í ráðin og samið samstarfsyfirlýsinguna. Stjórnsýsla borgarinnar veit hins vegar það sem allir vita: að þessir flokkar hafa aldrei lagt pólitískan þrýsting á embættismenn til að framfylgja eigin stefnu.

Formaður innkaupa- og framkvæmdaráðsins mætti ekki einu sinni á tvo af síðustu þremur fundum ráðsins. Tillögur sem njóta hvorki skýrs pólitísks vilja né sterks umboðs fara hvergi. Af hverju ætti stjórnsýslan að leggja á sig vinnu við innkaupaskilyrði sem næsti meirihluti gæti einfaldlega fellt úr gildi?

Þetta er sama mynstur og sást í hjólabúaverkefninu. Samstarfsyfirlýsingin nefnir „heimili á hjólum“ sem búsetuform sem huga skuli að, en verkefnisnefnd var ekki skipuð fyrr en í maí 2025. Hún var þar að auki skipuð af umhverfis- og skipulagsráði en ekki innkaupa- og framkvæmdaráði og niðurstaðan dróst langt fram yfir frest. Nú, þegar aðeins 66 dagar eru til kosninga, er mjög ólíklegt að trúnaðarmannatrygging eða Eflingarvottun komist í gegn, ekki frekar en nokkuð annað af áherslumálum Sósíalista í borginni.

Lóðabrask og sama saga

Samstarfsyfirlýsingin er skýr: „Við ætlum að vinna markvisst gegn lóðabraski, til dæmis með því að skoða hvernig megi innleiða tímabundnar uppbyggingarheimildir og takmarka endursöluheimildir lóða.“ Innri endurskoðun borgarinnar staðfesti vandamálin í október 2025 og benti á að olíufélög hefðu fengið byggingarréttindi að verðmæti milljarða króna án viðunandi endurgjalds. Sú skýrsla fór þó til borgarráðs en ekki til innkaupa- og framkvæmdaráðs. Engar tillögur hafa borist frá ráðinu eða meirihlutaflokkunum um viðbrögð. Orðið „lóðabrask“ kemur hvergi fyrir í þeim 25 fundargerðum ráðsins sem rýndar voru.

Þetta er kjarni vandans. Samfylkingin og Vinstrið ráða borginni. Þau skrifuðu samstarfsyfirlýsinguna og skipuðu í ráðin. Ef keðjuábyrgð, trúnaðarmannatrygging og barátta gegn lóðabraski væru raunveruleg forgangsmál þessara flokka, þá hefðu þau orðið að veruleika. Flokkarnir höfðu valdið en þeir notuðu það ekki.

Þversögnin

Vandamálið er ekki hugmyndin um kjaraskilyrði í innkaupum borgarinnar. Hugmyndin er góð. Vandamálið er að meirihlutinn samþykkti útvistun öryggisþjónustu til Securitas á sama tíma og talað var um trúnaðarmannatryggingu. Borgarstjórn fól ráðinu beinlínis að skerpa á keðjuábyrgð í mars 2025 og nú, rétt um einu ári síðar, hefur nákvæmlega ekkert áunnist.

Þetta er ekki einsdæmi heldur mynstur. Vinstrið og Samfylkingin tala vinstri mál í kosningabaráttu en stjórna borginni eins og vinstra miðjumoð sem þorir ekki að setja sig upp á móti hagsmunum auðvaldins. Samstarfsyfirlýsingin var aldrei ætluð sem stefnumótandi skjal heldur var hún kosningapappír sem átti að halda meirihlutanum saman. Og nú, þegar einungis rúmir tveir mánuðir eru til kosninga, standa loforðin enn óuppfyllt.

Fundargerðir borgarstjórnar eru opinberar. Skoðið þær.

Höfundur er félagi í Sósíalistaflokknum.

Heimildir

● Samstarfsyfirlýsing meirihluta borgarstjórnar Reykjavíkur 2024–2026 (Samfylking, Píratar, Sósíalistaflokkur, Flokkur fólksins, Viðreisn). Keðjuábyrgð: bls. 4; lóðabrask: bls. 2; heimili á hjólum: bls. 2. *

● Fundargerðir innkaupa- og framkvæmdaráðs nr. 158–182 (6. mars 2025 – 26. febrúar 2026).. * Innkaupa- og framkvæmdaráð, fundur nr. 164 (22. maí 2025), dagskrárliður FAS25040031. Samþykkt samnings við Securitas hf. um öryggisgæslu (útboð 16146, 109,8 m.kr.). Staðfest af borgarráði á fundi nr. 5784 (5. júní 2025). *

● Innkaupa- og framkvæmdaráð, fundur nr. 160 (20. mars 2025). Borgarstjórn fól ráðinu tvö stefnumótandi verkefni: MSS25020127 (endurskoðun innkaupastefnu) og MSS25020129 (tillögur um keðjuábyrgð). Engin eftirfylgni á fundum 161–182. *

● Innkaupa- og framkvæmdaráð, fundur nr. 167 (19. júní 2025). Umsögn um tillögu Sósíalistaflokksins um samvinnuvettvang gegn misnotkun vinnuafls (MSS24090173) samþykkt. Sjálfstæðisflokkur sat hjá og Framsóknarflokkur fagnaði. Síðasta pólitíska umræðan í ráðinu. * Fundargerðir innkaupa- og framkvæmdaráðs nr. 180 (22. janúar 2026) og nr. 182 (26. febrúar 2026). Formaður ráðsins var fjarverandi á báðum fundum. Mætti á fund 181 (12. febrúar 2026).

● Umhverfis- og skipulagsráð Reykjavíkur. Verkefnisnefnd um heimili á hjólum skipuð í maí 2025.

● Innri endurskoðun Reykjavíkurborgar, október 2025. Skýrsla um bensínstöðvalóðir og byggingarréttindi olíufélaga. Afgreidd af borgarráði, ekki innkaupa- og framkvæmdaráði.

● RÚV, 23. febrúar 2026: „VG og Vor til vinstri verða Vinstrið“.

● Fundargerðir borgarráðs nr. 5773–5816 (mars 2025 – mars 2026), 44 fundir, ~1.100 dagskrárliðir.

● Fundargerðir borgarstjórnar (febrúar 2025 – mars 2026), 22 fundir.

● Fundargerðir umhverfis- og skipulagsráðs nr. 334–372 (mars 2025 – mars 2026), 39 fundir, ~886 dagskrárliðir.

●