Fyrstu merkin um kostnaðinn við stjórnar­setuna

„Það kemur ekkert á óvart að núna skuli í fyrsta skipti mælast meiri óánægja en ánægja með ríkisstjórnina,“ segir Ólafur í samtali við Vísi. „Allar ríkisstjórnir frá hruni hafa tapað miklu fylgi á fyrstu einu eða tveimur árum kjörtímabilsins. Það má búast við því að fylgi minnki og að óánægjan verði meiri en ánægjan.“

Þetta segir Ólafur í kjölfar nýrrar ársfjórðungskönnunar Maskínu þar sem 39 prósent segjast óánægð með ríkisstjórnina en 36 prósent ánægð. Um er að ræða fyrsta skiptið frá því stjórnin var mynduð eftir kosningarnar í nóvember 2024 sem óánægjan mælist meiri en ánægjan.

Standi sig vel miðað við söguna

Að mati Ólafs er þó ekki rétt að lesa niðurstöðuna sem merki um hrun hjá ríkisstjórninni. Hann bendir á að þótt stuðningur við stjórnina hafi minnkað frá því hún tók við hafi hún samt staðið af sér fyrsta hluta kjörtímabilsins betur en margar fyrri stjórnir.

„Þegar á heildina er litið er þetta bara eitt merki um heldur dvínandi stuðning við ríkisstjórnina,“ segir hann. „En miðað við aðrar ríkisstjórnir hefur hún samt haldið fylginu óvenjulega vel þetta fyrsta eina og hálfa ár.“

Komi á óvart að fylgið hafi ekki minnkað meira

Hann segir skýringanna fyrst og fremst að leita í efnahagsmálunum. Ríkisstjórnin hafi verið kjörin með skýr loforð um að ná verðbólgu og vöxtum niður, en árangurinn þar hafi ekki orðið jafn skjótur og margir hafi vænst.

„Efnahagsmálin voru helsta kosningamálið síðustu kosninga og stjórnin var kosin út á loforð sín í þeim málum,“ segir Ólafur. „Þá kemur kannski á óvart að fylgi ríkisstjórnarinnar skuli ekki hafa minnkað meira en það hefur gert.“

„Hafa tilhneigingu til að sýna almenna óánægju“

Að hans mati segir það líka sína sögu um stöðu stjórnarandstöðunnar. Í sömu könnun mælist óánægja með hana enn meiri en með ríkisstjórnina.

„Það segir kannski eitthvað um ánægju fólks með stjórnarandstöðuna,“ segir Ólafur. „Þessar mælingar á ánægju og óánægju, bæði gagnvart borgarstjórn og ríkisstjórn, hafa tilhneigingu til að sýna almenna óánægju með bæði meirihluta og minnihluta, með alla flokka, hvað sem það nú þýðir.“

Ólafur segir þessa þróun ekki einskorðast við Ísland. Víða á Vesturlöndum hafi óánægja með stjórnvöld aukist á undanförnum árum og sífellt dýrara orðið fyrir flokka að sitja í ríkisstjórn.

„Það hefur alltaf verið talað um stjórnarþreytu og kostnaðinn við ríkisstjórnarþátttöku, en þessi tilhneiging hefur verið að styrkjast,“ segir hann. „Við höfum séð ríkisstjórnir víða tapa fylgi hratt og jafnvel bíða afhroð í kosningum.“

Gerst fyrir flestar stjórnir

Hann bendir á að sama mynstur hafi sést hér á landi hjá fyrri ríkisstjórnum eftir hrun. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur  hafi til að mynda verið á svipaðri niðurleið þar til heimsfaraldurinn breytti pólitísku landslaginu með afgerandi hætti.

„Þá breyttist öll pólitísk umræða,“ segir Ólafur. „Hugmyndafræðilegur ágreiningur skipti minna máli þegar menn voru að glíma við sameiginlega ógn. Á tveimur til þremur mánuðum í byrjun Covid rauk fylgi stjórnarflokkanna upp og það dugði síðan til sigurs í kosningunum 2021.“

Engin gögn styðji að ESB valdi óánægju

Spurður hvort ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið geti hafa haft áhrif á ánægjuna með stjórnina segir Ólafur ekkert benda skýrt til þess.

„Við höfum engin gögn sem staðfesta þá túlkun,“ segir hann. „Nýjasta könnunin um afstöðu til þjóðaratkvæðagreiðslunnar sýnir 52 prósent með áframhaldandi viðræðum og 48 prósent á móti. Það er mjög erfitt að sjá að þær vangaveltur einar og sér hafi stuðlað að aukinni óánægju, og fylgi stjórnarflokkanna hefur ekki minnkað vegna þessa. Menn geta velt því fyrir sér, en það eru engin gögn sem styðja þá túlkun.“