Atvinnulíf

Eru karl­menn í jakka­fötum á undan­haldi?

Rakel Sveinsdóttir skrifar
Frelsi karlmanna í fatavali í atvinnulífinu hefur lengi ekki verið mikið, að minnsta kosti ekki í ákveðnum geirum. Þetta gæti þó verið að breytast þótt enn séu föt karlmanna og fataval þeirra oft tákn um stöðu og vald.
Frelsi karlmanna í fatavali í atvinnulífinu hefur lengi ekki verið mikið, að minnsta kosti ekki í ákveðnum geirum. Þetta gæti þó verið að breytast þótt enn séu föt karlmanna og fataval þeirra oft tákn um stöðu og vald. Vísir/Getty

Klæðnaður karlmanna hefur verið nokkuð til umfjöllunar upp á síðkastið. Nú síðast skór sem Donald Trump Bandaríkjaforseti talar víst fyrir að sem flestir af samstarfsmönnum hans noti.

Brúnir skór Björns Skúlasonar forsetamaka vöktu líka athygli hér um árið. Þegar forsetahjónin fóru í opinbera heimsókn til Danmerkur.

Jakkaföt hafa almennt einkennt klæðnað ákveðinna hópa í atvinnulífinu. Ekki síst í banka- og fjármálaheiminum.

Og á Alþingi! Eða allt þar til Jón Gnarr mætti í gallabuxum og allt fór í uppnám; honum var ekki hleypt inn.

Jakkafötin virðast reyndar eiga í vök að verjast sem vinnufatnaður. Niðurstöður breskrar könnunar sem YouGov gerði sýna til dæmis að aðeins 7% starfsmanna í Bretlandi klæðast nú jakkafötum.

Enda jakkafötum svo sem aldrei ætlað að vera þægilegasti vinnufatnaðurinn.

Eða hvað?

Tákn um stöðu og vald

Uppruna viðskiptajakkafata má rekja til 17. aldar þegar Karl II var konungur í Englandi. Árið 1666 skipaði Karl hirðmönnum sínum að klæðast ullarjakka, buxum og vesti – sem síðar þróaðist í þriggja hluta jakkaföt.

Fram að þeim tíma höfðu karlmenn meira og minna klæðst í takt við frönsku hirðina. Sem gat verið óttalegt prjál því þeim fatnaði fylgdi að oft voru karlmenn ekki aðeins með hárkollur, heldur einnig púður í andliti og fleira.

Jakkafötin voru því kærkomin einföldun fyrir karlpeninginn. Þeim var þó alls ekki ætlað að vera þægilegur vinnufatnaður. Heldur fatnaður sem endurspeglaði stöðu og vald. 

Jakkaföt í atvinnulífinu hafa löngum verið tákn um stöðu og vald, enda eiga þau uppruna sinn til þess þegar Karl II konungur Englands, einfaldaði klæðnað hirðmanna sinna á 17. öld og skipaði þeim á 17.öld að fara að klæðast ullarjakka, buxum og vesti – sem síðar þróaðist í þriggja hluta jakkaföt. Fram að þeim tíma gat óttalegt prjál fylgt fatnaði karlmanna; hárkollur, púður og fyrirferðarmiklar flíkur.

Árið 1849 fór bandaríska fyrirtækið Brooks Brothers fyrst að fjöldaframleiða jakkaföt. Þetta þótti nokkur bylting á sínum tíma, enda höfðu jakkaföt fram að þessu fyrst og fremst verið fyrir yfirstéttina; voru dýr og þau þurfti að sérsauma.

Í kjölfarið fóru jakkafötin að verða útbreiddari klæðnaður. Áfram tákn um stöðu en þó þannig að nú fóru allar stéttir að klæðast jakkafötum; allt frá forstjóranum í lægst setta skrifstofumanninn.

Áratugir liðu og í raun hátt í eina öld. Þar sem jakkaföt urðu nokkurs konar almennur vinnufatnaður karlmanna í skrifstofustörfum, embættisstörfum, bankageiranum, stjórnmálum og svo mætti áfram telja.

Litir komust þó meira í tísku vegna áhrifa tónlistarmanna eins og Jimi Hendrix og Mick Jagger en almennt voru engin stórtíðindi í jakkafatahefð karla í atvinnulífinu.

Þá dró til tíðinda árið 1980, þegar Giorgio Armani kynnti til leiks jakkaföt sem voru úr léttara efni, víðari um sig og með lægri hnöppum en tíðkuðust. Þessi nýju jakkaföt þóttu mun þægilegri en eldri útgáfur en fötin hannaði Armani fyrir Richard Gere í aðalhlutverki kvikmyndarinnar American Gigolo.

Án efa fögnuðu margir karlmenn því mjög þegar jakkaföt úr léttari efni og þægilegri í sniðum urðu vinsæl, þróun sem Armani er sagður hafa kynnt til sögunnar í kvikmyndinni American Gigolo. Ný kynslóð forstjóra í gallabuxum, stuttermabolum og hettupeysum varð síðan til í Kísildal um og eftir árið 2010, hér mynd af Mark Zuckerberg hjá Facebook frá árinu 2012.Vísir/th.Getty

Enga forstjóra í jakkafötum, takk!

Árið 1990 vakti tölvurisinn IBM heimsathygli fyrir það eitt að slaka á ströngum klæðareglum sínum.

„Casual Friday“ varð til og fór eins og eldur um sinu um skrifstofuheiminn allan. Náði meðal annars til Íslands þar sem karlmenn fóru oftar en ekki að sjást í gallabuxum og þægilegum fatnaði á föstudögum.

Frá aldamótunum 2000 hefur ýmislegt breyst. Því með ungum leiðtogum eins og Mark Zuckerberg voru nýjar línur lagðar í klæðaburði. Hettupeysan varð að nýju trendi og segja má að stuttermabolir og hettupeysa hafi orðið að nýjum einkennisfatnaði ungra manna í Kísildalnum og í umhverfi frumkvöðla víða.  

Þessi frjálslegi stíll fór brátt að breiða úr sér. Meira að segja karlmenn í bönkum og á lögfræðistofum fóru nú að sjást í stuttermabolum eða flíspeysum og jafnvel strigaskóm.

Árið 2014 segir Peter Thiel, fjárfestir og frumkvöðull – til dæmis meðstofnandi PayPal og einn fyrsti stóri fjárfestir Facebook – í bókinni Zero to One:

„Fjárfestu aldrei í tækniforstjóra sem klæðist jakkafötum.“

Mörgum þótti nóg um þegar Zelenskyy var spurður um fataval sitt á fundi með Donald Trump í febrúar 2025. Donald Trump var reyndar gagnrýndur fyrir dökkbláu jakkafötin sem hann klæddist í jarðaför Fransis páfa, því þar var að öllu jafna ætlast til að karlmenn væru í svörtum jakkafötum. Klæðnaður karlmanna virðist því enn lúta nokkuð ströngum reglum miðað við klæðnað kvenna.Vísir/Getty

Ný táknmynd: Verð?

Enn verða síðan breytingar. Því í Covid fóru allir heim og allt í einu varð klæðnaður aukaatriði. Í sumum könnunum hefur þriðjungur fólks meira að segja viðurkennt að hafa unnið í náttfötum eða jafnvel mætt á Zoom-fundi án buxna.

Þá höfum við vanist því í heimsfréttunum að algild regla um að leiðtogar klæðist jakkafötum er liðin tíð. Því frá upphafi stríðs í Úkraínu höfum við aldrei séð Volodymyr Zelenskyy forseta í jakkafötum. Enda segir hann þau óþægileg.

En þótt jakkaföt hafi að stórum hluta misst vinsældir sínar, er ekki þar með sagt að táknmynd klæðnaðar sé ekki til staðar hjá karlmönnum í atvinnulífinu. Í skemmtilegri grein Raconteur, sem er breskur viðskiptamiðill, er til dæmis á það bent að stuttermabolur eins og Mark Zuckerberg klæðist kosti nokkur hundruð dollara og því sé ekki á allra færi að kaupa þess lags boli.

„Það er enn stigveldi (e. hierarchy) – það hefur bara breyst,“ er haft eftir viðmælanda í þeirri grein.

Tíska og hönnun

Tengdar fréttir

Fyrirsæta, frumkvöðull, fjárfestir: „Ég held ég sé ekki enn farin á gelgjuna!“

Það er ævintýralega gaman að tala við Ingunni Eiríksdóttur frumkvöðul, fjárfesti og fyrirsætu um lífshlaupið. Því um 15 ára gömul var hún farin að fljúga landanna á milli til að sitja fyrir sem fyrirsæta og áður en grunnskólagöngunni lauk hafði hvert tækifærið á eftir öðru bankað upp á dyrnar hjá henni.

Skemmtilegir úlpustrákar: Vinir sem urðu viðskipta-vinir

Það er gaman að taka spjallið við þá Sveinbjörn Traustason og Davíð Örn Ingimarsson, æskufélaga sem ákváðu að gerast frumkvöðlar og stofna fyrirtæki sem leigir útlendingum úlpur og annan útivistafatnað, gönguskó og útilegubúnað.

Gervigreind og tíska: Hafa nú þegar fengið 100 milljónir í styrki

„Kerfið okkar nýtist öllum aðilum sem eru að selja fatnað á netinu. Það nýtist líka þeim sem nú þegar bjóða upp á að fólk geti „séð“ hvernig það mátast í flíkina,“ segir Heiðrún Ósk Sigfúsdóttir og vísar þar til „virtual fitting,“ sem sífellt fleiri eru að taka upp.



Mest lesið


Fleiri fréttir

Sjá meira


×

Mest lesið