Hug­boð, til­finningar eða upp­lýst af­staða – út­gáfu­réttur ó­viss

Það var einu sinni fólk sem fæddist fyrir internetið og bjó í plássinu, Hlíðunum eða Vestmannaeyjum. Svo kom sumardagurinn fyrsti með sumargjöf, ríkisútgáfan var bolti og strigaskór, alltaf jafn ferlega gaman að fá nýtt. Skrúðgöngur, lúðrasveit og íslenski fáninn, allir sáttir með það. Gamla fólkið (kallast í dag miðaldra) enn að tárast yfir að Ísland varð sjálfstætt ríki fjörutíu og fjögur. Stoltir Íslendingar löngu áður en við komumst í áttaliða úrslitin. Krakkarnir fengu pulsu.

Jafnrétti var góð hugmynd, líka betri laun og fæðingarorlof. Áskrift að flokksblöðum frá hægri til vinstri og öfugt nauðsynleg ásamt sjöfréttunum. Það var gott að vera Íslendingur en þó málum blandið, sigldir lærðu erlendis, komu með strauma og þekkingu, bændur voru afdala og sjómenn hetjur, læknar og lögfræðingar stétt ofar, prestar gamlir og þingmenn líka, flestir.

Svo kom internetið með dial-up, alltaf á tali hjá þeim sem voru framfarasinnaðir og notuðu netið mest. Síðan tengt framhjá með ADSL og amman gat talað í símann meðan krakkinn var á netinu. Google, ljósleiðari og AI og engar afsakanir fyrir því að mynda sér óupplýsta eða ekki skoðun. Ef það finnst ekki á skjánum þá er það ekki til. Svona svipað og að trúa á guð sem enginn hefur séð og enginn efast um að megi efast um.

Um gildi upplýsinga má enginn efast. Þær eru grunnur að tilveru okkar, móta viðhorf og hegðun og þau grey sem um það efast tóra nánast eingöngu vegna hinna sem afla upplýsinga og miðla þeim. Það er alveg satt en svo kemur hið óumflýjanlega – hvað gerum við þegar vitneskjan ein og sér er ekki nóg? Allt í fokki eða hvað?

Þá svindlum við bíræfið og látum vaða að nota hjarta, innsæi, tilfinningar og hugboð eða eitthvað álíka ólíffræðilegt (nema hjarta) ráða för og ákvörðun. Þurfum samt oftast að afsaka það í meðvirkni með internetinu sem skaffar upplýsingarnar. Samt ekki listafólk eða ástfangið fólk, nýbakað foreldri eða allt of örláti afinn. Og alls ekki barnið sem lætur allt ofangreint nema upplýsingar stjórna, oft með ágætum árangri, alla vega gildari reynslubanka.

Ef maður leggur saman og deilir með tveimur upplýsingar og tilfinningar sama hvaðan þær koma þá verður útkoman óræð eftir stærð gagnagrunna beggja þátta. En hvort tveggja er jafngilt. Alveg eins og þegar Gunna Dís spurði í morgunútvarpi Rúv hvort viðmælendum fyndist vanta gráa, hlutlausa, upplýsta umræðu um ESB aðild, sem byggðist ekki á tilfinningum og Erna Bjarnadóttir svaraði af bragði: „Fullveldismál eru náttúrulega tilfinningamál, það er ekki reikningsdæmi eitt og sér, við skulum ekki gera lítið úr því“

Að loknu góðu og upplýsandi ferðalagi um internetið með efasemdum og sannfæringum á víxl, finnast varla sáttari nemendur í lífsins ráðgátum en þau sem ákváðu á endanum að láta hjartað og tilfinninguna ráða. Órökstudd - án leyfis eða útskýringa - tilfinning fyrir því að vilja eða vilja ekki kjósa, segja já eða nei, fara í sund eða fá sér bjór, er besta tilfinning í heimi. Upplýstir, sem eins og áður er sagt halda í okkur líftórunni, leiða okkur mildilega eða með tukti um heim vitneskju og þeim ber að þakka. Bæði er betra. Held ég láti sitt lítið af hvoru ráða för í ágúst og segja nei við ESB viðræðum. Útgáfuréttur upplýsinga og tilfinninga óviss, fæ að nota gjaldfrjálst.

Höfundur er bóndi, kennari og amma barna á ýmsu rófi.