Mis­skilningur um sam­ræmingu heil­brigðis­eftir­lits

Í gær skrifuðu Benedikt S. Benediktsson, Jóhannes Þór Skúlason og Sigurður Hannesson grein um fyrirhugaðar breytingar á heilbrigðiseftirliti á Íslandi fyrir hönd Samtaka verslunar og þjónustu, Samtaka ferðaþjónustunnar og Samtaka iðnaðarins. Í grein sinni fullyrða þeir að ósamræmi í heilbrigðiseftirliti sé of mikið og á þeim grundvelli lýsa þeir yfir stuðningi við umdeilt frumvarp umhverfisráðherra.

Allt samfélagið er undir

Hér vil ég aðeins staldra við og vekja athygli á því að heilbrigðiseftirlitið fylgist með þúsundum aðila um allt land, allan ársins hring, og hefur gert það samfellt um áratugaskeið. Þessir aðilar eru fjölbreyttir eins og þeir eru margir og starfsemi þeirra tekur reglulegum breytingum bæði í eðli og umfangi. Þar á meðal eru nauðsynlegir aðilar á borð við vatnsveitur og leikskóla og það er í raun er fátt í samfélaginu sem heilbrigðiseftirlitið hefur ekki aðkomu að með einum eða öðrum hætti.

Það verður því að segjast að þótt til séu dæmi um ósamræmi þá er fulldramatískt að lýsa því yfir að kerfið í heild sinni sé ónýtt. Að því sögðu þá er ég hjartanlega sammála því að við verðum að vinda ofan af ósamræmi, enda er það engum í hag að reglur séu óskýrar eða að fyrirmæli séu misvísandi. Þetta þarf að laga og má vel gera innan ramma núverandi kerfis.

Kerfið í dag

Á Íslandi starfa um 70 heilbrigðisfulltrúar á níu heilbrigðiseftirlitssvæðum. Til að starfa sem heilbrigðisfulltrúi þarf sérstakt leyfi umhverfisráðherra og er m.a. gerð krafa um ákveðna menntun, reynslu af starfinu og réttindanámskeið sem er í umsjá Umhverfisstofnunar og Matvælastofnunar. Heilbrigðiseftirlitssvæðin eru svo í reglulegum samskiptum sín á milli, m.a. á vettvangi hópa sem Umhverfisstofnun, Matvælastofnun og Landlæknir halda utan um.

Frumvarpið eykur ósamræmi

Það kemur mér hins vegar engan veginn á óvart að umhverfisráðuneytið hafi lofað Benedikt, Jóhannesi og Sigurði öllu fögru þegar þau hafa kynnt frumvarpið en ég verð því miður að benda á að það mun gera allt annað en að samræma heilbrigðiseftirlit. Eftirfarandi er engan veginn tæmandi listi yfir þau vandamál sem frumvarpið felur í sér en þau ættu engu að síður að sýna hvernig það mun í raun auka á ósamræmi:

1. Umhverfisstofnun og Matvælastofnun eru ekki með samræmt verklag sín á milli. Þetta mun ekki breytast þótt frumvarpið verði að lögum. Og já, stofnanirnar eru hættar við að útbúa sameiginlegt tölvukerfi.

2. Frumvarpið felur í sér að afnema starfsréttindi heilbrigðisfulltrúa og þ.a.l. afnema allar kröfur til menntunar, reynslu og símenntunar. Þetta út af fyrir sig væri gífurleg afturför og í engu samræmi við fögur fyrirheit um aukna samræmingu. Ég get í raun ekki haldið annað en að þau séu vísvitandi að reyna að eyðileggja heilbrigðiseftirlitið.

3. Frumvarpið felur í sér að afmá hugtakið heilbrigðiseftirlit úr löggjöfinni, sem mun skapa misskilning og samskiptavanda í tengslum við eftirlitið. Fólk þekkir heilbrigðiseftirlitið og það er mikilvægt „vörumerki“ í samfélaginu.

Eigum við ekki bara að tala betur saman?

Jafnvel þótt þetta frumvarp komist í gegnum þingið sjá þeir sem vilja að eftirlitið myndi skerðast verulega og það tæki mörg ár að vinda ofan af þessu skipulagsslysi. Minni þjálfunarkröfur myndu auka á ósamræmi og samskiptavanda. Ríkisstofnanirnar tvær myndu kasta boltum sín á milli og eiga erfiðara með samskipti við sveitarfélögin. Almenningur (og rekstraraðilar) myndu upplifa verulega skert þjónustustig, sérstaklega í tengslum við miðlæga símatíma. Landsbyggðin myndi óhjákvæmilega sitja á hakanum því ríkisstofnanirnar eru með færri starfsstöðvar en sveitarfélögin.

Heilbrigðiseftirlit er nefnilega nærþjónusta og jafnvel þótt það komi upp hnökrar í kerfinu þá þurfum við einfaldlega að vinna saman að því að leysa úr þeim. Hættum þessu niðurrifi, sendum ráðuneytið aftur að teikniborðinu og leysum úr þessu saman.

Höfundur er heilbrigðisfulltrúi.