Um mögu­lega 20 km styttingu Hring­vegar á Norður­landi vestra

Nú styttist væntanlega mjög í að Alþingi samþykki samgönguáætlun fyrir árin 2026-2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026-2030 auk frumvarps til laga um nýtt innviðafélag sem annist gerð vega og annarra samgöngumannvirkja og innheimti gjald fyrir notkun þeirra. Eðlilegt hefði mátt telja að í þingskjölum, umsögnum og umræðum varðandi þessa mikilvægu málsefni hefði verið vikið að mögulegri gerð nýrra vega svonefnda Húnavallaleið í Húnabyggð og Vindheimaleið í Skagafirði, samtals 30 km, sem styttu leið milli t.d. Reykjavíkur og Akureyrar um allt að 20 km og það þó ekki sé gert ráð fyrir þeim í aðalskipulagi eða fyrirliggjandi drögum að nýju aðalskipulagi sveitarfélaganna.

Af einhverjum ástæðum kom þó ekki til þess. Það var aðeins í umsögn Samgöngufélagsins til umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis um samgönguáætlun, sem dagsett var 13. febrúar sl., að fjallað var beint um þessa kosti að því er best verður séð. Sjá umsögn í hlekk hér að neðan.

Þótt tillögur um að gert yrði ráð fyrir gerð þessara vega hafi ekki fengið hljómgrunn við meðferð samgönguáætlunar á Alþingi að þessu sinni má það ekki verða til að hugmyndir um gerð þeirra verði enn og aftur lagðar til hliðar, svo ábatasöm sem gerð þeirra virðast vera.

Afstaða til vegstyttingar

Raunar er ekki að sjá að miklar umræður hafi átt sér stað um mögulega gerð vega þessar leiðir síðustu misseri og að margir telji hreinlega um einhvern ómöguleika að ræða, sem vissulega er ekki raunin þótt hvergi sé enn gert ráð fyrir þeim í aðalskipulagi eða öðrum opinberum gögnum.

Þó er það svo að í netkönnun Samgöngufélagsins á viðhorfi til gerðar vega þessar leiðir sem lokið var úrvinnslu á nú í byrjun júní og stóð frá lokum febrúar sl. fram til um 20. maí sl. og var opin öllum með rafræn skilríki og alls 752 skráðu sig til þátttöku í, voru 79% þeirra sem svöruðu spurningunni „almennt séð“ mjög eða frekar hlynntir gerð vegar um Húnavallaleið en 18% mjög eða frekar andvígir. Svipaðar niðurstöður fengust fyrir Vindheimaleið en „almennt séð“ voru 75% voru mjög hlynntir gerð hennar en 17% mjög eða frekar andvígir.

Meðal annarra spurninga sem bornar voru upp var um afstöðu til fjármögnunar veganna og voru 46% frekar eða mjög hlynnt því Húnavalleið yrði að mestu eða öllu leyti fjármögnuð með gjaldi af þeim ökutækjum sem um veginn færu en 33% frekar að mjög andvíg. Þá töldu töldu 60% frekar eða mjög líklegt að þeir ækju að jafnaði Húnavallaleið ef gjald fyrir að aka hana á fólksbíl væri kr. 600 kr. miðað við hæsta afslátt vegna fjölda ferða (50 ferðir eða meira) en kr. 1.200 kr. fyrir staka ferð, en 30% frekar eða mjög ólíklegt. Svipaðar niðurstöður fegnust varðandi Vindheimleið en þar var miðað kr. 500 kr. miðað við hæsta afslátt en kr. 1.000 fyrir staka ferð.

Þá verður ekki annað ráðið en Vegagerðin telji gerð vega þessar leiðir um margt fýsilegan kost að því marki sem hún hefur tjáð sig, sá t.d. bréf hennar, dags. 18. febrúar sl., sem vísað er til í hlekk hér að neðan.

Þá hafa nokkrir þingmenn, núverandi og fyrrverandi flutt tillögur um gerð eða undirbúning að gerð Húnavallaleiðar.

Næstu skref

Í ljósi þess eindregna vilja sem telja má að komi fram í þeirri könnun sem um ræðir og hins mikla mögulega heildarábata fyrir samfélagið er brýnt að frekari rannsóknir fari fram til að byggja á frekari aðgerðir og ákvarðanir og er þá einkum haft í huga að kanna sem best veglínur fyrir hina nýju vegi, gerð umhverfismats, mat á arðsemi, samfélagsáhrif og mögulegar mótvægisaðgerðir og annað sem fellur undir undirbúning að mögulegri gerð vega þessar leiðir og ákvörðun um hana. Nýlegt mat á umferðaröryggi hefur þegar verið unnið að tilstuðlan Samgöngufélagsins fyrir báðar leiðir og er það hinum nýju leiðum mjög í hag og núverandi leiðum í óhag. Hins vegar hafa nánast engar frekari rannsóknir farið fram á heppilegri legu vegar um svonefnda Vindheimaleið eða örðu sem gerð hennar tengdist.

Af hálfu Samgöngufélagsins og áður Leiðar ehf., sem undirritaður veitir fyrirsvar, var margt af því sem að framan greinir skoðað á sínum tíma einkum það sem snéri að Húnavalleið en telja verður að forsendur um ýmis atriði hafa breyst umtalsvert auk þess sem mikilvægi greiðra, styttri og öruggari leiða fara jafnt og þétt vaxandi jafnt í raun sem í hugum fólks.

Er því sú von sett fram að þetta megi allt skoða og rannsaka sem best, eftir atvikum af hálfu væntanlegs innviðafélags eða sem samvinnuverkefni skv. lögum þar um og þau sveitarfélög sem helst hafa um þetta að segja svo og opinberir aðilar eins og innviðaráðherra og Vegagerðin o.fl. sýni þessu skilning og vilja til samstarfs um frekari könnun á þessu.

Af hálfu Samgöngufélagsins verður á næstunni leitast við að standa að frekari rannsóknum, samtali og samstarfi við þá sem að þetta mál varðar mest og mestu ráða um framgang þess.

Skal hér að lokum nefnt að ekki væri óeðlilegt að gert ráð fyrir einhverjum fjármunum til könnunar á þessu mikilvæga verkefni í þeirri samgönguáætlun, sem nú er til lokameðferðar hjá Alþingi.

Höfundur er áhugamaður um greiðar samgöngur og fyrirsvarsmaður Samgöngufélagsins.

Hlekkir á efni sem vísað er til í greininni:

• Viðhorfskönnun á netinu um gerð vega Húnavallaleið og Vindheimaleið sem stóð frá lokum febrúar til seinni hluta maí 2026.
• Síða viðhorfskönnunarinnar á vef Samgöngufélagins þar sem vísað er á ýmis gögn varðandi málið.
• Umsögn Samgöngufélagsins um tillögu að samgönguáætlun 2026-2040, dags. 13. febrúar 2026.
• Bréf Vegagerðarinnar til Samgöngufélagsins, dags. 18. febrúar 2026, þar sem afstað hennar til gerð vega þessar leiðir kemur fram auk fleiri upplýsinga.
• Umferðaröryggiskönnun fyrir Húnavallaleið unnin fyrir Samgöngufgélagið af Verkís verkfræðistofu, dags í desember 2026.
• Umferðaröryggiskönnun fyrir Vindheimaleið unnin fyrir Samgöngufélagið af Verkís verkfræðistofu desember 2026.