Hverjir fá sætin við borðið?

Hér áður fyrr töluðu ESB-sinnar ákaft fyrir því að við gengjum í Evrópusambandið til þess að hafa þar áhrif. Nú er línan sú að við eigum að verða aðildarríki til að fá „sæti við borðið“. En hvað þýðir sú lína? Og hverjir munu koma til með að sitja við þetta borð?

Völd í ESB eru í samræmi við íbúafjölda

Áhrif ESB-ríkja ráðast fyrst og fremst af íbúafjölda þeirra. Ef Ísland gengi í Evrópusambandið yrði það fámennasta ríkið og það áhrifaminnsta.

Af 726 þingmönnum Evrópuþingsins fengjum við 6 þingmenn (Þýskaland hefur 96). Í ráðherraráðinu fengjum við einn málefnaráðherra og í framkvæmdastjórninni sömuleiðis einn fulltrúa eins og önnur ESB-ríki. Það sem sjaldnast fylgir þó með er að langstærstur hluti ákvarðana ESB, á þinginu, ráðinu og í framkvæmdastjórninni, eru meirihlutaákvarðanir og vægi fulltrúa eftir íbúafjölda. Ísland hefði 0,08% af heildaríbúafjölda ESB og ætti því mikið verk fyrir höndum hverju sinni að fá ríki til liðs við sig að verja eigin hagsmuni. Þess fyrir utan er fulltrúi ESB-ríkja í framkvæmdastjórn aðeins embættismaður sambandsins sem má ekki gæta hagsmuna heimaríkisins. Neitunarvald er auk þess afar sjaldgæft og varðar örfá grundvallaratriði eins og stækkun sambandsins, ekki t.d. orku- eða sjávarútvegsmál.

Það er öllum ljóst að fjölmennustu ríki ESB ráða þar ríkjum, það er beinlínis skrifað út í uppbyggingu sambandsins. Þannig verða fámenn ríki oft og iðulega undir í ákvarðanatöku.

Hverjir eru spenntastir fyrir „sætunum við borðið“?

En af hverju eru sumir Íslendingar svo yfir sig spenntir fyrir sætunum „við borð“ Evrópusambandsins? Þar hafa ýmsir stjórnmálamenn, fræðimenn og fjölmiðlamenn verið fremstir í flokki, auk embættismanna sem hafa barist ötullega fyrir inngöngu Íslands í ESB.

Íslenskir stjórnmálamenn hafa augljósa sérhagsmuni af inngöngu Íslands í ESB enda bættust þar við fjölmörg atvinnutækifæri til viðbótar við innanlandsstjórnmálin. Starfskjör Evrópuþingmanna teljast mjög góð, enda fá þeir mikil fríðindi til viðbótar mánaðarlaunum sínum, m.a. himinháar starfskostnaðargreiðslur og aðstoðarmenn á launum. Íslenskir ráðherrar fengju síðan að sitja við „borð“ ráðherraráðsins og í framkvæmdastjórn sitja hæst launuðu og valdamestu embættismenn ESB. Þeir fulltrúar eru gjarnan fyrrum ráðherrar, þingmenn eða háttsettir embættismenn. Og til að toppa þetta greiða embættismennirnir skatta sína til ESB.

60 þúsund ESB-starfsmenn

Embættismannakerfi ESB telur síðan allt að 60 þúsund starfsmenn í kjarnastofnunum (að ótöldum stjórnmálamönnum). Þegar allt er talið með (m.a. sérstofnanir og utanríkisþjónusta) er heildarfjöldinn yfir 70 þúsund starfsmenn. Þetta er þó aðeins toppurinn á ísjakanum þar sem langflestir þeirra sem starfa að framgangi ákvarðana og stefnumála ESB eru á launum hjá aðildarríkjunum. Rík áhersla er lögð á að starfsfólk komi frá öllum aðildarríkjum ESB og því augljóslega mikil atvinnutækifæri fyrir fólk með ákveðinn bakgrunn og menntun á Íslandi, ekki síst fyrir embættismenn.

Fjölmörg tækifæri fyrir sérfræðinga og embættismenn

Við aðild að ESB verður fastafulltrúi ríkisins gagnvart ESB (sambærilegur sendiherra okkar í Brussel sem er nú Stefán Haukur Jóhannesson) einn mikilvægasti embættismaður landsins í alþjóðamálum. Fastafulltrúarnir/sendiherrarnir undirbúa ráðherraráðið og þeir fara þannig með mjög mikil völd. Við þyrftum að auka viðveru í Brussel verulega svo að þar væru einnig mikil tækifæri fyrir sérfræðinga og embættismenn. Það heyrist enda gjarnan frá starfsmönnum utanríkisþjónustunnar að þeim finnst þeir utanveltu þegar kemur að málefnum ESB; þeir vilja sitja við borðið.

Störfum á alþjóðavettvangi og í alþjóðastofnunum fylgja fundir með mikilvægum erlendum aðilum, ferðalög, boð í móttökur, kvöldverði og á opinbera viðburði – aðgangur að öflugu tengslaneti. Sætin/embættin eru því skiljanlega eftirsótt af ákveðnum hópum. Að endingu er það þó auðvitað almenningur í aðildarríkjunum sem greiðir fyrir þessa gríðarlegu stækkun stjórnsýslu og fjölgun embættismanna sem kemur til viðbótar innlendri stjórnsýslu.

Það er s.s. ekki að ástæðulausu að ég hef lagt fram frumvarp um auknar varnir gegn hagsmunaárekstrum hjá þeim sem sinna hagsmunagæslu fyrir hönd Íslands í samningaviðræðum við erlenda aðila á borð við ESB (https://www.althingi.is/altext/157/s/0328.html).

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins