„Gefa lög­gjafanum og lög­reglunni fingurinn og fólkinu í landinu líka“

„Menn eru að opna nýjar sjoppur þrátt fyrir dóminn. Menn eru að gefa löggjafanum og lögreglunni fingurinn og fólkinu í landinu líka,“ segir Árni Guðmundsson, forvarnarsérfræðingur og framkvæmdastjóri félagsins Fræðsla og forvarnir.

Félagið gerir ásamt IOGT, SAFF og Foreldrasamtökum gegn áfengisauglýsingum alvarlega athugasemd við það sem Hildur Sunna Pálmadóttir aðstoðarlögreglustjóri sagði í kvöldfréttum Sýnar á dögunum.

Hildur var þar spurð hvort lögreglan gæti stöðvað starfsemi áfengisnetverslana eða hvort hún hefði getað það fyrr.

„Alveg ábyggilega, en þetta er auðvitað mjög umfangsmikið og það væri mikið inngrip að fara í þetta að taka niður alla þessa starfsemi. Í rauninni í tilfellum sem þessum væri hægt að bara haldleggja allar vörur sem eru til sölu í ljósi þess að þetta er ólögmæt háttsemi og þannig stöðva háttsemina,“ svaraði Hildur en sagði það hægara sagt en gert að bregðast við.

„Í rauninni er þetta orðið það umfangsmikið að það er bara orðið tímaspursmál núna hvað ætlar löggjafinn að gera? Hver er vilji löggjafans? Er það að þessi netsala sé heimil og þeim verði þá heimilt að starfa óbreytt áfram eða að lögunum sé breytt, þannig að þetta sé ólögmæt starfsemi eins og hefur verið dæmd og þá er komin skýr afstaða og þá er auðvitað auðveldara fyrir lögregluna að aðhafast,“ bætti hún við en viðtalið við hana má sjá í spilaranum hér fyrir neðan.

Fræðsla og forvarnir, Bindindissamtökin IOGT, SAFF – samstarfsráð um forvarnir og Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum gera alvarlega athugasemd við þessi orð aðstoðarlögreglustjórans.

„Forvarnarsamtök krefjast þess að farið verði að lögum og að lögreglan stöðvi ólögmæta netsölu áfengis strax. Það er alger lágmarkskrafa í réttarríki að lögreglan bregðist við niðurstöðu héraðsdóms, eigin áliti og áliti ríkisstjórnarinnar um ólögmæta áfengissölu,“ sagði í sameiginlegri yfirlýsingu frá félögunum.

Ummælin séu óviðeigandi

Í apríl féll dómur Héraðsdóms Reykjaness þar sem sagði að áfengissala Smáríkisins væri smásala og brot á einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis á Íslandi. Málinu hefur verið áfrýjað til Landsréttar. Viðskiptavinir Smáríkisins geta pantað áfengi á netinu og ýmist sótt það á sölustaði fyrirtækisins eða fengið sent heim að dyrum. 

Í dag bjóða um tuttugu fyrirtæki fólki að kaupa áfengi með þessum hætti. Sum þessara fyrirtækja segjast geta afhent það heim til fólks á rétt um hálftíma.

„Menn eru rosalega hugsi yfir því að lögreglan tjái sig með þessum hætti, það er eiginlega algjörlega óviðeigandi,“ segir Árni hjá Fræðslu og forvörnum í samtali við Vísi. „Þegar dómur fellur þá er það bara niðurstaðan.“

„Allir sem eru í forvörnum bjuggumst við því að lögreglan myndi bregðast við þessu og gera eins og menn gera í málum eins og þessu. Starfsemin er þá ólögleg núna þangað til annað verður ákveðið.“

„Svo kemur þetta viðtal við aðstoðarlögreglustjórann þar sem hann er eitthvað að spá í það hvort lögum verði breytt og fabúlera með það hvað verður og hvað verður ekki og hvort eitthvað á að breyta og svo framvegis, sem lögreglunni kemur ekki neitt við. Hún á bara að fara eftir lögum og loka starfsemi sem er ólögleg. Þannig að margir í mínum bransa voru hálfhneykslaðir á því að lögreglan færi að tjá sig með þessum hætti,“ bætir Árni við.

Yfir níutíu dagar séu liðnir frá því að dómur féll í héraðsdómi og lögreglan eigi að framfylgja þeim dómum sem kveðnir hafi verið upp af dómsvaldinu.

„Það vekur furðu fjölda manns að það sé algjört fálæti í þessu máli.“

„Lögreglan getur ekki haft skoðun á því hvernig á að framkvæma dóma og fyrirbyggja lögbrot.“

Spyr hvort framkvæmdavaldið sé handónýtt

Dómurinn er mjög skýr að mati Árna og telur hann því ólíklegt að honum verði hnekkt í Landsrétti.

Hann hafi furðað sig á því að það hafi tekið fimm ár að gefa út kæru í tengslum við vefsölu áfengis hér á landi.

„Svo þegar loksins kemur dómur þá kemur framkvæmdarvaldið ekki og fullnustar dóminn. Þá verður maður náttúrulega að velta fyrir sér hvort framkvæmdarvaldið sé bara handónýtt hérna í landinu. Þegar þetta kerfi, sem á auðvitað að grípa til aðgerða samkvæmt lögum og reglum, bregst þá verður maður hugsi.“

„Allt í kringum þetta mál er bara mjög sérstakt. Seinagangur, fálæti, það er eiginlega allt í þessu sem er ekki gott ef við erum að byggja samfélagið á einhverjum lögum og reglum. Og að menn geti komist áfram með því að vita að þetta er ólöglegt en samt opna menn áfram verslanir.“

Skortur á pólitískum vilja mögulega haft áhrif

Árni segir málið snúast meðal annars um rétt barna og ungmenna til þess að vera laus við áfengisreiti og áfengisauglýsingar.

Hann veltir því fyrir sér hvort skortur á pólitískum vilja hafi haft áhrif á framgöngu málsins.

„Fyrst þegar þetta byrjar þá eru ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, sem hafa margir hverjir verið mjög áfram um að breyta áfengislöggjöfinni, sem stjórna dómsmálunum og þá verður maður auðvitað að hugsa hvort það hafi áhrif á þetta rosalega hæga ferli.“

Árni segir það liggja fyrir hver áhrif breytinga á áfengisframboði séu.

„Það þarf ekki nema að líta til Danmerkur og þá sér maður til dæmis að þar er barna- og unglingadrykkja mest í heiminum og þar er aðgengi mest. Það er þetta kerfi sem menn eru að koma með góðu eða illu hér, það er að segja sérhagsmunaaðilarnir.“

Hann gerði ráð fyrir að næsta verk lögreglu eftir að dómur í málinu gegn Smáríkinu lá fyrir yrði að loka sölustöðum.

„Lögreglan og æðstu menn lögreglunnar í Reykjavík geta ekki verið að fabúlera um það hvort eitthvað verði öðruvísi einhvern tímann og kannski og eitthvað svoleiðis. Það er bara ekki þeirra hlutverk.“