Hátt í sjö hundruð komast ekki á kjör­skrá í tæka tíð

Greint var frá því á Vísi í gær að Íslendingur sem hafði búið lengi í Danmörku hefði óskað eftir því við Þjóðskrá að vera settur á kjörskrá, þar sem hann hafði verið tekinn af kjörskrá þar sem hann hafði búið erlendis lengur en 16 ár samfleytt.

Þjóðskrá varð við þeirri beiðni en tilkynnti honum að hann yrði settur á kjörskrá hinn 1. desember og því myndi hann ekki ná að kjósa í atkvæðagreiðslunni 29. ágúst um aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Hið sama á við um sex til sjö hundruð Íslendinga sem sótt hafa um að vera settir aftur á kjörskrá í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar, að sögn Hildar Ragnars, forstjóra Þjóðskrár.

Íslenskur ríkisborgari, sem náð hefur 18 ára aldri og átt lögheimili á Íslandi, á samkvæmt lögum kosningarrétt í sextán ár frá því að hann flytur lögheimili af Íslandi.

Svo getur hann sótt um að vera tekinn aftur á kjörskrá í fjögur ár í senn.

En kjörskrá tekur, sem fyrr segir, gildi frá 1. desember ár hvert, sem þýðir að þeir sem vilja láta setja sig aftur á kjörskrá fyrir 29. ágúst hefðu þurft að sækja um það fyrir desember í fyrra.

„Þeir sem sækja um á þessu ári og vilja komast inn á kjörskrá komast inn á kjörskrá 1. desember 2026 og hafa þar með ekki kjörgengi í þjóðaratkvæðagreiðslunni í haust,“ segir Hildur.

„Okkur telst að þetta sé 2 prósent af þeim sem hafa búið erlendis lengur en sextán ár og uppfylla öll skilyrðin. Það eru um það bil þrjátíu þúsund manns alls.“

Alls eru um 273 þúsund manns á kjörskrá fyrir atkvæðagreiðsluna í lok ágúst.

Þegar boðað var til þingkosninga í skyndi haustið 2024 setti Alþingi bráðabirgðalög til að hnika þessum fresti um einn mánuð til að koma til móts við Íslendinga erlendis.

Það var aftur á móti ekki gert í þetta sinn, þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi ekki kynnt dagsetningu atkvæðagreiðslunnar fyrr en í mars.

Bryndís Haraldsdóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, segir að nefndin hafi metið að ekki væri tilefni til þess að setja bráðabirgðalög, enda hafi tillaga um slíkt borist skömmu fyrir þinglok og það ekki verið rætt við meðferð málsins í þingsal.

„Sú hugmynd kom ekki í tengslum við umfjöllun um sjálft þingmálið. Hún kom bara skömmu fyrir þinglok, þá gafst ekki tími til þess. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar að afgreiða þetta svona stuttum tíma innan þings og hafa atkvæðagreiðsluna meðan þing er ekki að störfum. Þannig að því miður að þessu sinni náðist ekki að gera þetta fyrir þinglok,“ segir Bryndís.