Hags­munir Reyk­víkinga og loðfíllinn í Ráð­húsinu

Sem kjörinn fulltrúi í borgarstjórn er það skylda mín að gæta hagsmuna Reykvíkinga. Nú þegar borgarfulltrúar og borgarbúar allir velta fyrir sér ESB-aðild er eðlilegt að spyrja hvaða áhrif hún gæti haft á Reykjavíkurborg. Í vor lagði Samfylkingin fram tillögu í borgarstjórn um að láta kanna þessi áhrif til hlítar en hún var því miður felld af meirihlutanum. Sem betur fer liggur þó ýmislegt fyrir um þessi mál.

Höfum eitt á hreinu: Brussel mun ekki taka yfir daglegan rekstur sveitarfélaga komi til Evrópusambandsaðildar. Ein af grundvallarstoðum ESB er svokölluð nálægðarregla, sem kveður á um að ákvarðanir skuli alltaf teknar eins nálægt borgurunum og mögulegt er. Ákvarðanir um að tvöfalda verð á máltíðum fyrir lífeyrisþega, hætta við frítt í strætó fyrir börn, snjómokstur, sorphirðu, leikskólamál, félagsþjónustu og hvar næstu 40 þúsund íbúar borgarinnar eiga að búa verða því áfram teknar í Ráðhúsi Reykjavíkur án þess að Brussel skipti sér af.

En þjónusta borgarinnar hangir saman við efnahagslega rammann í kringum reksturinn. Á tímum þar sem við veltum við hverri einustu krónu í stjórnsýslunni, hagræðum í rekstri, skerum niður og segjum upp fólki, blasa við okkur margir milljarðar sem fara á hverju ári í vaxtagreiðslur. Þar stendur loðfíll í stofunni sem allt of lítil umræða er um: vaxtastigið, verðbólga og fjármagnsliðir hins opinbera.

Íslenska krónan og óþarflega háir vextir gera alla áætlanagerð erfiða. Vaxtastig á evrusvæðinu hefur sögulega verið mörgum prósentustigum lægra en á Íslandi. Lægra vaxtastig og aukinn stöðugleiki er því ekki fjarlæg óskhyggja heldur raunhæfur möguleiki sem til lengri tíma myndi styrkja stöðu borgarsjóðs umtalsvert.

Gæti Reykjavík sparað 30 milljarða á kjörtímabili í vaxtagjöld?

Skoðum tölurnar í stórum dráttum: Vaxtaberandi skuldir samstæðu Reykjavíkurborgar hlaupa á um 400 milljörðum króna, þar af eru vaxtaberandi skuldir A-hlutans (eiginlegs reksturs borgarinnar) um 180 milljarðar króna. Þó svo að eignir og tekjur borgarinnar hafi hækkað í takt við vaxtarskeið síðustu ára þá kosta vextir okkur allt of mikið.

Hér skiptir hver einasta vaxtaprósenta gríðarlegu máli. Ef okkur tekst til lengri tíma að færa okkur nær því vaxtastigi sem þekkist á evrusvæðinu, þá þýðir jafnvel hófleg 2% vaxtalækkun á A-hlutanum um 3,6 milljarða króna árlegan sparnað – eða 14,4 milljarða króna á einu kjörtímabili. Fyrir samstæðuna alla er sparnaðurinn 30 til 40 milljarðar króna á sömu fjórum árum. Þetta eru peningar sem gætu farið beint í að reisa nýja leikskóla, greiða fyrir máltíðir lífeyrisþega, efla íþróttir, tómstundir og velferðarþjónustu, flýta uppbyggingu Þjóðarhallarinnar eða bæta götur borgarinnar. Reykjavík er hér aðeins dæmi um heildarmyndina; svipaður eða meiri efnahagslegur ábati er í húfi fyrir önnur sveitarfélög (sem almennt eru enn skuldsettari en Reykjavík), fyrirtæki og heimili landsins, sem búa við sömu vaxtabyrði.

Það sama gildir um stærstu innviðafjárfestingu sögunnar, Samgöngusáttmála sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, sem áætlað er að muni kosta um 310 milljarða króna. Þó svo að verkefnið sé metið verulega arðbært og muni skila þjóðhagslegum ábata mun þurfa að fjármagna það með lántöku að hluta. Ef um 200 milljarðar króna verða fjármagnaðir með lánum þýðir 2% vaxtalækkun um 4 milljarða króna árlegan sparnað í vaxtakostnað – sem gerir um 80 milljarða króna sparnað fyrir ríkið og sveitarfélögin yfir 20 ára lánstíma.

Eigum við ekki skilið að fá samning upp á borðið?

Hvert einasta prósent sem sparast í vaxtakostnaði hjá hinu opinbera hefur beina tengingu við lífsgæði okkar. Það sama á við um heimilisbókhald landsmanna, íslensk fyrirtæki og ekki síst nýsköpunarfyrirtæki. Verðtryggða íslenska krónan er frábær ef þú átt hana, en hún er hræðileg ef þú skuldar hana. Þessa miklu hagsmuni þarf að hafa í huga í lok mánaðarins.

Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst í grunninn um að fá samning á borðið og meta hann svo af yfirvegun. Samningsstaða okkar er sterk og við eigum að mæta til leiks með kassann úti. Þurfum við ekki að fá að sjá á spilin til að komast að upplýstri niðurstöðu?

Ef samningurinn þjónar ekki hagsmunum okkar þá fellum við hann einfaldlega í seinni þjóðaratkvæðagreiðslunni. En að hafna því að skoða hvort hér leynist tækifæri til að létta milljarða vaxtabyrði af borgarsjóði, heimilum og sveitarfélögum væri hreinlega óábyrgt. Þessa hagsmuni ættum við að hafa í huga þegar við kjósum á laugardaginn. NEI þýðir algjörlega óbreytt ástand, en með JÁ gætu falist spennandi tækifæri.

Höfundur er borgarfulltrúi og oddviti Samfylkingarinnar í Reykjavík.