Hvað kostar „þetta reddast“?

Einkunnarorð okkar Íslendinga eru „þetta reddast“. Við höfum margoft náð að bregðast hratt við áföllum með samblöndu af samstöðu, þekkingu, útsjónarsemi og heppni. Ef til vill erum við sjaldan eins stolt þjóð og þegar við sjáum „þetta reddast“ raungerast. Viðbragðsáætlanir og langtímaplön vekja hins vegar ekki hjá okkur sömu jákvæðu hughrifin þó fæstir haldi því fram að slík plön séu ekki nauðsynleg.

Ein af meginröksemdafærslum þeirra sem tala fyrir því að við eigum að halda í íslensku krónuna er að hún gefi okkur meiri stjórn þegar áföll og sveiflur verða. Ef við tökum upp evru munum við tapa þessu stjórntæki og missa sjálfstæða peningastefnu.

Ég efast hins vegar um að stjórnvöld hafi nokkurn tíma haft almennilega stjórn á krónunni.

Hvers virði er sjálfstæð peningastefna og mynt þegar niðurstaðan er áhætta, sveiflur og óstöðugleiki? Er "þetta reddast" skynsamleg stefna í peningamálum?

Ef krónan væri raunverulegt stjórntæki væru vextir og verðbólga þá ekki lægri og stöðugleikinn meiri? Er raunhæft að ná stjórn á fljótandi örmynt?

Ísland er pínulítið hagkerfi, krónan er þess vegna mjög viðkvæm fyrir sveiflum og erlendum áhrifum sem við höfum nær enga stjórn á, s.s. olíuverði, alþjóðlegum vöxtum, fiskverði og ferðamannastraumi. Seðlabankinn og stjórnvöld geta vissulega reynt að redda málunum með aðgerðum en að tala um að við höfum stjórn á krónunni á miklu frekar skylt við fræðilega óskhyggju en raunveruleika.

Íbúar eins ríkasta lands í heimi eiga skilið að búa við sambærileg lánakjör og aðrar ríkar þjóðir sem búa við sambærilegt stjórnarfar.

Það er ekkert eðlilegt við það að við vitum ekkert hvað við borgum fyrir húsnæðislánið okkar. Það er ekkert eðlilegt við það að borga af láni í hverjum mánuði árum saman og höfuðstóllinn bara hækkar og hækkar. Jafnvel þó að hlutirnir eigi það til að reddast þá verðum við að gera ráðstafanir sem auka líkur á stöðugleika til framtíðar og hætta að borga himinháar fjárhæðir fyrir hripleka krónu með gati.

Fyrsta skrefið er að segja Já á laugardaginn!

Höfundur er aðstoðarmaður heilbrigðisráðherra.