Ó­vissan í al­þjóða­málum - Hvað ef Norð­menn verða á undan?

Heimurinn og alþjóðamálin eru á svo mikilli hreyfingu – að ég kann engin fordæmi fyrir því. Einir nánustu bandamenn sögunnar innan NATO, Bandaríkin og Kanada, eiga nú í hörðum deilum og viðskiptastríði, að frumkvæði Bandaríkjaforseta, eftir að upp úr slitnaði í viðræðum þeirra á milli.

Bandaríkin hafa sett fram kröfur sem myndu takmarka fullveldi Kanada, gerðu tilkall til meðferðar auðlinda þeirra svo sem sjaldgæfra og mikilvægra málma og vildu að Kanada hættu að ýta undir annað opinbert tungumál sitt af tveimur, frönsku.

Kanada og ESB

Viðbrögð Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, voru að standa í lappirnar. Hann boðar tolla til að svara tollum Bandaríkjanna og ítarlegar viðræður um aukin viðskipti og aukin samruna (integration) við Evrópusambandið næstu vikur.

Noregur og ESB

Ekkert land í heiminum fer varhluta af gríðlegum breytingum í alþjóðamálum og aukinni óvissu. Umræðan er á fleygiferð. Svíar og Finnar gengu í NATO og umræðan er komin á skrið í Noregi um að setja aðild að ESB aftur á dagskrá.

Framtíð EES-samningsins

Forystumenn í norskum stjórnmálum og atvinnulífi hafa að undanförnu greint frá þeirri skoðun sinni að framtíð EES-samningsins sé óviss, óháð ESB-umræðu og hugsanlegri inngöngu Íslands. Engu að síður byggja Nei-sinnar hér heima nær allan málflutning sinn á því að EES-samningurinn sé grunnur að framtíðarsamstarfi Íslands og ESB. Óvissa um EES og óvissa í alþjóðamálum eru rök fyrir að hefja aftur aðildarviðræður við ESB nú.

Sterk samningsstaða Íslands nú

Samningsstaða Íslands hafi sjaldan verið sterkari. Við þurfum ekki að ganga að hvaða samningi sem er. Bretar – sem voru okkur erfiðir í síðustu samningalotu - standa nú utan ESB eftir Brexit. Það hefur verið þeim dýrkeypt en styrkir okkar stöðu. Við erum velkomin í ESB, líkt og Norðmenn, en það styrkir okkar stöðu mjög að vera á undan Norðmönnum að hefja viðræður.

Frekari öfugþróun í alþjóðamálum – og áhrif á Ísland

Í kosningunum á laugardag er skynsamlegt að taka inn í myndina hvað gæti breyst og hvað gæti gerst á næstu árum og raunar áratugum. Í fyrsta lagi gætu Norðmenn gengið í ESB. Þar með væri EES-samningurinn úr sögunni. Í öðru lagi gætu Bretar gengið í ESB. Hvort tveggja myndi veikja samningsstöðu okkar verulega.

Í þriðja lagi gæti sú alvarlega þróun sem við höfum séð í alþjóðamálum haldið áfram. Aðildarviðræður við ESB og aðild er öryggistrygging í óvissum heimi. Það er of seint að tryggja sig þegar eitthvað hefur þegar gerst.

Raunsætt mat og öryggistryggingar

Við þurfum að horfast í augu við stöðu mála. Við þurfum að vera yfirveguð, raunsæ en greina um leið það sem gæti gerst og hvernig við tryggjum öryggi okkar og stöðu gagnvart því. Við stöndum sterkt en það þarf ekki margt að gerast til að sú staða veikist. Eigi veldur sá sem varar.

Í mínum huga eru alþjóðamálin og altumlykjandi óvissa skýr rök til að segja já, og halda dyrunum til nánara bandalags við Evrópu opnum. Oft var þörf, en nú er nauðsyn.

Höfundur er þingmaður Reykvíkinga.