Fall­ein­kunn heima, en hugurinn í Brussel

Þolinmæði þjóðarinnar er á þrotum, eins og fram kemur í könnun Gallup fyrir Viðskiptablaðið sem gerð var 13. til 24. ágúst sl. Meðal þeirra sem tóku afstöðu sögðu 85% ríkisstjórnina hafa staðið sig illa í baráttunni við verðbólgu og 87% illa í vaxtamálum. Niðurstaðan kemur ekki á óvart, en hún er þó jafnvel verri en margir áttu von á.

Meginvextir Seðlabankans eru 8% eftir þriðju hækkun ársins, verðbólgan hefur verið yfir 5% allt árið og mældist 5,3% í júlí. Verðbólgumarkmið Seðlabankans er 2,5%. Heimili og fyrirtæki bera kostnaðinn og atvinnuleysi hefur aukist. Árstíðaleiðrétt atvinnuleysi var 6,3% í júlí samkvæmt Hagstofunni, 1,2 prósentustigum meira en í júní.

Þetta þekkir fólk á eigin skinni. Í fundarherferð Framsóknar um landið undanfarnar vikur heyrðist sama sagan þvert á landshluta: fólk saknar aðgerða til að auka hagvöxt og bæta lífskjör. Þær sjást ekki. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin kosið að setja þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við ESB í forgrunn stjórnmálanna.

Við erum þegar hluti af innri markaði ESB

EES-samningurinn tengir Ísland innri markaði Evrópu og tryggir frjálst flæði vöru, fólks, þjónustu og fjármagns. Þetta samstarf er okkur nauðsynlegt og verður það áfram.

Innan EES stöndum við hins vegar utan tollabandalags ESB og utan sameiginlegrar fiskveiði- og landbúnaðarstefnu sambandsins. Við höfum þannig víðtækan aðgang að innri markaðnum en höldum jafnframt sjálfstæðri stefnu í sjávarútvegi og landbúnaði. Með fullri aðild yrðu þessir málaflokkar hluti af sameiginlegu reglu- og ákvörðunarkerfi ESB.

Krónan kostar sitt en hún hefur líka mikilvægt hlutverk

Lítið myntsvæði hefur vissulega sinn kostnað. Vextir verða að jafnaði hærri hér vegna smæðar hagkerfisins og áhættuálags. Evra gæti lækkað þann kostnað og eytt gengisáhættu gagnvart evrusvæðinu, en ávinningurinn er hvorki sjálfgefinn né skjótur.

Á móti myndi Ísland ekki lengur reka sjálfstæða peningastefnu. Vextir yrðu ákveðnir af Seðlabanka Evrópu með hliðsjón af stöðu evrusvæðisins í heild og gengið gæti ekki lengur brugðist við séríslenskum efnahagsáföllum. Fyrir lítið hagkerfi sem byggir að verulegu leyti á sjávarútvegi, ferðaþjónustu og orku skiptir það máli.

Evran kæmi heldur ekki um leið og hugsanleg aðild að ESB tæki gildi. ESB-ríki sem hyggst taka upp evru þarf meðal annars að uppfylla svonefnd Maastricht-skilyrði og taka þátt í gengissamstarfinu ERM II í að minnsta kosti tvö ár.

Það tæki því nokkur ár að taka upp evru, jafnvel þótt Ísland gengi í ESB. Mikilvægasta verkefnið nú er því að koma verðbólgu niður og skapa skilyrði fyrir lægri vexti, óháð umræðunni um evru eða ESB

Kosið á laugardag, vextir á mánudag

Það er misskilningur að ESB-aðild eða upptaka evru leysi sjálfkrafa íslensk efnahagsvandamál. Fjármál ýmissa ríkja sambandsins standa sjálf frammi fyrir miklum áskorunum.

Frakkland er skýrt dæmi. Framkvæmdastjórn ESB áætlar að halli hins opinbera þar verði 5,1% af landsframleiðslu í ár og að opinberar skuldir verði um 118% af landsframleiðslu. Samkvæmt sömu spá fara skuldirnar yfir 120% á næsta ári.

Meginatriðið er einfalt. Ábyrg ríkisfjármál, jafnvægi á húsnæðismarkaði, aukin framleiðni og baráttan við verðbólgu og háa vexti verða áfram verkefni okkar sjálfra. Þar liggur brýnasta verkefni stjórnmálanna nú.

Upplýsingaóreiða og einföld slagorð hjálpa þjóðinni ekki að taka upplýsta ákvörðun næsta laugardag. Við eigum að rækta náið samstarf við Evrópu, en jafnframt ræða af raunsæi hvað aðild getur leyst og hvað hún getur ekki leyst.

ESB-aðild er ekki efnahagsleg skyndilausn. Verkefnið nú er að ná niður verðbólgu og vöxtum, styrkja atvinnulífið og skapa skilyrði fyrir aukinn hagvöxt. Ábyrgðin á því verður áfram hjá íslenskum stjórnvöldum, hvernig sem þjóðin greiðir atkvæði laugardaginn 29. ágúst.

Höfundur er þingmaður og varaformaður Framsóknar.