Af­nemum verðtrygginguna - skref fyrir skref

Árið 2020 sáum við í Landsbankanum tækifæri til þess að bjóða viðskiptavinum hagkvæmari óverðtryggð lán með svipaðar mánaðarlegar greiðslur og verðtryggð lán. Við sáum fyrir okkur mánaðamót þar sem fólk greiðir afborgun og vexti af láninu og sér höfuðstól lánsins lækka. Við vildum gera þessa breytingu með viðskiptavinum og í þeirra þágu.

Við hófum breytingar á lánafyrirkomulagi verðtryggðra íbúðalána árið 2018 og byrjuðum smátt, en árið 2020 tókum við stærra skref. Þá styttum við lánstíma verðtryggðra lána þannig að mánaðarlegar greiðslur af þeim urðu nokkurn veginn jafnar mánaðarlegum greiðslum af óverðtryggðu láni. Viðskiptavinir okkar kunnu að meta þennan valkost og nýttu sér hann.

Stöðugleiki forsenda frekari árangurs

Í kjölfarið eru nú aðeins um helmingur íbúðalána hjá Landsbankanum verðtryggð en til samanburðar er hlutfall verðtryggðra íbúðalána 65% á markaðnum í heild. Það munar því um 115 milljörðum þegar hlutfall verðtryggðra lána hjá Landsbankanum er borið saman við hlutfallið á markaðnum í heild en það samsvarar um 2.900 heimilum.

Það skiptir máli að gera svona breytingar í hæfilegum skrefum, yfir langan tíma og nýta góðar markaðsaðstæður vel. Markmið bankans var að gefa fleiri viðskiptavinum tækifæri til að taka óverðtryggð íbúðalán en mikill áhugi hafði verið á því á meðal viðskiptavina. Framtíðarsýnin er íbúðalánamarkaður án verðtryggingar en til þess þarf líka að ná langtíma stöðugleika í íslensku hagkerfi og skapa forsendur fyrir lækkun vaxta.

Þá þurfa lánveitendur einnig að taka ábyrgar og traustar ákvarðanir þannig að næsta kynslóð glími ekki við afleiðingar eins og við uppgjör Íbúðalánasjóðs, sem kostaði íslenska ríkið um 168 milljarða.

Aukinn fyrirsjáanleiki allra hagur

Nú eru um sex ár liðin frá því að við tókum fyrstu skrefin í afnámi verðtryggingar hjá Landsbankanum. Stýrivextir og verðbólga eru í dag mun hærri og greiðslubyrði heimilanna þyngri samhliða almennt hækkandi verðlagi. Við slíkar aðstæður breytist verkefnið oft úr því að sjá lánið lækka um hver mánaðamót yfir í það að ná endum saman. Við hjá Landsbankanum viljum geta mætt þeim áskorunum sem fjölskyldur standa frammi fyrir með fjölbreyttari lánum þar sem hægt er að hafa meiri fyrirsjáanleika.

En til að geta boðið fólki upp á fjölbreyttari lán sem mæta mismunandi aðstæðum fólks þarf að taka til skoðunar regluverkið sem gildir um íslenska banka. Til viðbótar við Evrópureglur á þessu sviði eru einnig séríslenskar skorður í lögum og reglum sem takmarka m.a. getu bankanna til að bjóða viðskiptavinum fjölbreyttari óverðtryggð lán og draga þannig úr eftirspurn eftir verðtryggðum lánum. Óverðtryggð lán þurfa að verða samkeppnishæfari og raunverulegur valkostur fyrir viðskiptavini.

Sem dæmi um aukna fjölbreytni sem núverandi regluverk stendur í vegi fyrir mætti nefna lán á lægri föstum vöxtum til lengri tíma en nú er, með hærra uppgreiðslugjaldi. Fyrir fjölskyldu sem vill fyrirsjáanleika getur skipt meginmáli að vextirnir séu lægri og að þeir haldist óbreyttir til nokkurra ára.

Óverðtryggt lán er venjulegt lán

Það væri kostur að geta einn daginn útskýrt fyrir börnunum okkar hvernig lán virka án þess að samtalið endaði í tæknilegri flækju. Í dag hljómar samtalið eitthvað á þessa leið: „Verðtryggt lán virkar þannig að höfuðstólinn hækkar í takt við verðbólgu en þú greiðir lægri vexti en á óverðtryggðu láni. Þú sérð höfuðstólinn líklega hækka til að byrja með. Óverðtryggt lán er ekki verðtryggt og virkar þannig að þú borgar af því mánaðarlega og sérð það lækka samhliða, sem sagt bara lán.“

Það sést kannski best á því hvað íslenskt samfélag er samdauna verðtryggingunni að venjulegt íbúðalán heiti ekki bara íbúðalán heldur óverðtryggt íbúðalán.

Ekki greypt í stein

Verðtrygging íbúðalána er mannanna verk og það er hægt að hverfa frá henni með því að bjóða upp á fjölbreyttari valkosti án verðtryggingar. Það á að vera sérstakt keppikefli að einfalda líf fólks á lánamarkaði, auka fyrirsjáanleika, mæta áskorunum með sveigjanleika og auka ánægju til lengri tíma. Við í Landsbankanum leitum allra leiða til þess og höfum stigið veigamikil skref í rétta átt. Það er til mikils að vinna.

Höfundur er bankastjóri Landsbankans.