Lindsay Clancy: Konur eru „hysterískar” þegar það hentar þeim

Lindsay Clancy-málið hefur vakið gríðarlega athygli langt út fyrir Bandaríkin, ekki aðeins vegna þess sem gerðist á heimili fjölskyldunnar í Massachusetts, þar sem Clancy kyrkti börnin sín þrjú, Coru fimm ára, Dawson þriggja ára og Callan, átta mánaða.

Fjöldi kvenna hefur fylkt sér um Lindsay Clancy. Þær mættu fyrir utan dómshúsið henni til stuðnings og á samfélagsmiðlum varð til samstöðuhreyfing með henni. Aftur og aftur heyrast sömu skýringarnar: Hún var móðir þriggja ungra barna, hafði eignast þriðja barnið átta mánuðum áður. Hún var þunglynd, svefnvana, á lyfjum, undir álagi. Allt þetta getur skipt máli þegar dómstóll metur geðrænt ástand sakbornings og sakhæfi. En það er ekki afsökun.

„Hysteríska“ konan snýr aftur

Það er söguleg kaldhæðni fólgin í umræðu stuðningskvenna Clancy. Í aldaraðir var konum haldið frá völdum m.a. vegna þess að þær væru of tilfinningasamar, of háðar líffræði og hormónum – of óstöðugar til að bera sömu ábyrgð og karlar. Konur voru „hysterískar.” En nú heyrast sömu röksemdirnar þegar ábyrgðin verður óþægileg. Lindsay Clancy átti svo bágt… Hvað varð um konurnar sem ekki átti að skilgreina út frá hormónum og líffræði? Er svefnleysi afsökun fyrir þreföldu morði?

Það er enginn ágreiningur um að geðsjúkdómar eru raunverulegir. En það sem vekur furðu við umræðuna um Clancy er hversu auðveldlega athyglin hefur færst frá fórnarlömbunum yfir á gerandann. Þrjú börn voru myrt, faðir missti öll börnin sín og konur hafa staðið fyrir utan dómshúsið til stuðnings móðurinni sem varð þeim að bana. Ein þeirra nefndi meira að segja við fréttamenn að Clancy hefði verið „mjög svefnvana“. Svefnvana? Er svefnleysi virkilega orðið vörn fyrir því að kyrkja þrjú börn?

Ábyrgð fylgir réttindum

Ísland er fremsta land í heimi hvað varðar réttindi kvenna. Rétt til menntunar, til atvinnu, til sömu launa, stjórnmálaþátttöku, sjálfræðis, til að ráða eigin líkama. Öll þessi réttindi byggjast á einni grundvallarforsendu: Konur eru sjálfstæðir einstaklingar sem bera ábyrgð á eigin ákvörðunum. Það er ekki hægt að taka fyrri hluta þeirrar setningar og henda seinni hlutanum. Sjálfræði og ábyrgð eru ekki tveir óskyldir hlutir. Annað fylgir hinu. Við konur getum ekki krafist þess að samfélagið taki ákvarðanir okkar jafn alvarlega og ákvarðanir karla þegar þær eru okkur til framdráttar, en krefjast þess síðan að hormónar, tilfinningar, þunglyndi eða móðurhlutverkið dragi sjálfkrafa úr ábyrgð okkar þegar ákvarðanir okkar hafa skelfilegar afleiðingar.

Hvað sjá karlmenn?

Bandaríska fjölmiðlakonan Sage Steele hefur vakið athygli fyrir að benda á hvað gerist ef karlar fara að endurskoða samskipti kynjanna: „Konur gera sér ekki grein fyrir því hversu afdrifarík þessi stund gæti reynst. Konur skipa sér í fylkingu með öðrum konum, en karlmenn geta gert slíkt hið sama. Kannski,” sagði Steele „munum við líta til baka eftir tuttugu ár og segja: ah, þarna var augnablikið þegar við misstum kosningaréttinn. Því hinn óþægilegi sannleikur fyrir konur er sá að ,ættbálkur karla’ þarf ekki á konum að halda til að tryggja réttindi karlmanna. Konur þurfa hins vegar á körlum að halda til að tryggja kvenréttindi. Konur fengu kosningarétt vegna þess að karlmenn gáfu konum þann rétt.”

Steele var ekki að halda því fram að konur ættu að missa kosningaréttinn, heldur að vara við því sem gerist þegar samstaða verður svo skilyrðislaus að hún yfirgnæfir dómgreind. Sögulega staðreyndin, sem nútímafemínismi vill sjaldan ræða, er sú að konur—sem börðust af krafti fyrir kosningaréttindum sínum—gátu ekki lögfest þau réttindi án karla. Í Bandaríkjunum var nítjánda stjórnarskrárbreytingin samþykkt af þingum sem nær eingöngu voru skipuð körlum. Konur sannfærðu karlmenn um að pólitískt jafnrétti væri réttlátt.

Karlmenn geta sagt „nú er nóg komið”

Í áratugi hefur karlmönnum, sem verða að sætta sig við að ófædd börn þeirra deyi í fóstureyðingum, verið sagt að ákvörðunin tilheyri konunni einni vegna þess að um sé að ræða „hennar líkama,” þótt barnið eigi líka föður. Nú horfa karlmenn á móður, sem myrti þrjú börn sín, fá óhemju samúð meðal kvenna á meðan eiginmaður hennar er sakaður um að eiga að einhverju—eða jafnvel öllu—leyti sök á morðunum sem hún hefur viðurkennt að hafa framið.

Eins og Steele orðaði það: „Það er ekki nóg með að konur geti bundið enda á líf ófæddra barna feðra allt fram á síðasta stig meðgöngu (þar sem engin lögbundin meðgöngumörk gilda), heldur geta þær nú myrt börn feðra eftir fæðingu og konan fær samúðina, en eiginmanninum er kennt um! Karlmenn gætu farið að hugsa með sér ,nú er nóg komið, dömur… Þið njótið ykkar réttinda vegna þess að við karlmenn gáfum ykkur þau réttindi! Við getum líka tekið þau’.”

Nokkuð sem við ættum að velta alvarlega fyrir okkur.

Höfundur er fjölmiðlafræðingur.