Það sem ekki sést í Excel-skjali

Fjármálaráð gegnir mikilvægu hlutverki við yfirferð fjármála ríkisins. Það leggur meðal annars mat á fjármálastefnu stjórnvalda með sjálfbærni og stöðugleika opinberra fjármála að leiðarljósi. Það er því eðlilegt að taka ábendingar ráðsins alvarlega.

En það er líka mikilvægt að átta sig á hvað mat af þessu tagi segir okkur og segir okkur ekki.

Það er hægt að reikna með nokkurri nákvæmni hvað tiltekin ákvörðun kostar ríkissjóð á næsta ári. Það er hins vegar miklu erfiðara að áætla afleiddan kostnað til framtíðar af því að spara á röngum stað og tíma.

Það er síðan hlutverk stjórnmálanna að leggja mat á slíka þætti.

Hvað kostar að gera ekki neitt?

Tökum einfalt dæmi. Barn sem glímir við alvarlegan vanda og fær ekki nauðsynlega aðstoð vegna þess að úrræði vantar hverfur ekki úr bókhaldinu. Vandinn getur aukist og komið fram síðar á skólagöngunni, í heilbrigðiskerfinu, félagsþjónustunni eða almannatryggingakerfinu.

Útgjöldunum hefur verið frestað. Þau hafa ekki endilega horfið.

Sama hugsun á við um geðheilbrigðisþjónustu og fjölmarga aðra þætti velferðarkerfisins. Sparnaður í dag getur orðið dýrkeyptur á morgun. Það er miklu erfiðara að setja þessi langtímaáhrif inn í töflureikni.

Hvað viljum við verja?

Þessi sýn birtist í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að tryggja að lífeyrisgreiðslur til eldra fólks, öryrkja og fatlaðs fólks fylgi launavísitölu.

Slík ákvörðun kostar ríkissjóð vissulega fjármuni. En hún byggist á þeirri pólitísku ákvörðun að fólk sem lifir á greiðslum almannatrygginga eigi ekki að dragast aftur úr öðrum í samfélaginu.

Þarna vegast því á fleiri sjónarmið en þau sem sjást í bókhaldinu. Þetta snýst líka um jöfnuð og hvernig samfélag við viljum byggja. Þetta er pólitísk forgangsröðun.

Á sama tíma og ríkisstjórnin hefur ákveðið að bæta kjör þeirra sem fá greiðslur úr almannatryggingum hefur verið gripið til fjölmargra aðhaldsaðgerða með það að markmiði að ná hallalausum fjárlögum á næsta ári. Fjármálastefnan gerir jafnframt ráð fyrir aðhaldssamri þróun útgjalda og lækkandi skuldahlutfalli ríkissjóðs af landsframleiðslu.

Það er því vel hægt að reka ríkissjóð af ábyrgð og verja velferðina á sama tíma.

Meira en bókhald

Hér liggur líka mikilvægur munur á hlutverki Fjármálaráðs og hlutverki stjórnmálanna. Fjármálaráð á að leggja hlutlægt og óháð mat á sjálfbærni og stöðugleika opinberra fjármála. Það er hins vegar hlutverk kjörinna fulltrúa að ákveða forgangsröðunina og marka stefnu um það samfélag og þá velferð sem við viljum byggja.

Þeir þurfa jafnframt að vega og meta afleiðingar ákvarðana fyrir ólíka hópa og samfélagið allt til lengri tíma.

Það sem kann að líta út eins og útgjöld í dag getur verið fjárfesting þegar horft er lengra fram á veginn.

Mannúð og ábyrg ríkisfjármál þurfa nefnilega ekki að vera andstæður. Stundum er mannúðin einfaldlega besta hagfræðin.

Höfundur er þingkona Flokks fólksins.