Skatt­lagning til vel­sældar

Í upphaf mánaðar kynnti ríkisstjórnin fjárlög fyrir árið 2027. Þar var í raun ekkert sem kom á óvart. Það voru auknar álögur á heimil og ferðamenn þrátt fyrir loforð forsætisráðherra fyrir síðustu alþingiskosningar um að skattar yrðu ekki hækkaðir á „venjulegt fólk”.

Hér að ofan er tafla sem er að finna á blaðsíðu 121 í fjárlagafrumvarpinu þar sem er samantekt yfir helstu skattahækkanir í nýjum fjárlögum.

Hér sjáum við að ríkisstjórn reiknar með að verðlagsuppfærsla krónutölu gjalda, semsagt 5,2% hækkun sem er spáð verðbólga fyrir árslok 2026 frekar en 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans. Þetta er ákveðið vantraust ríkisstjórnarinn á peningastefnu Seðlabankans sem á að skila 6,5 milljörðum. Með þessu er gefið afar slæmt fordæmi inn í ný opnaðar kjaraviðræður þar sem verðbólguskilyrði þeirra er brostið.

Hækkun bankaskatts er skref aftur á bak þar sem íslensk fjármálafyrirtæki er þau skattpíndustu í Evrópu og þurfa að starfa eftir mun þyngri eiginfjárkröfum heldur en þekkist þar. Allir sem hafa grunnþekkingu á hagfræði vita að skattbyrði fyrirtækja er ávallt núll. Fyrirtæki eru einfaldlega innheimtuaðili sem innheimtir skatta af tveimur hópum, viðskiptavinum og eigendum. Þessar auknu álögur mun því leiða til hærri vaxtamunar á milli innlána og útlána. Þetta er því ekkert annað en skattahækkun á „venjulegt fólk”.

Hækkun kílómetragjalds um 15,9% og fer það úr 6,95 krónum á kílómetra fyrir bíla 0-3,5 tonn upp í 8,05 krónur. Þegar þetta er skrifað kostar bensín lítrinn hjá orkunni á Eiðistorgi 280 kr. og dísel lítrinn 313 kr. Margt bendir til það verði olíukreppa 2027 og dísel lítrinn geti vel farið yfir 400 kr. Þetta þarf „venjulegt fólk” víst að taka á kassann.

Gjaldtaka á ferðaþjónustu og hækkun virðisaukaskatts hjá baðlónum. Áætlað er að gjaldtaka á ferðamannastöðum í eigu ríkisins (Þingvellir, Gullfoss og Geysir t.d.) skili 5 milljörðum. Þó hefur ríkisstjórnin talað um það með óskýrum hætti að Íslendingar verði ekki rukkaðir á þessum stöðum, en það fer gegn EES samning sem bannar mismunum á grundvelli þjóðernis. Kannski verða þá breskir og bandarískir ferðamenn rukkaðir en ekki franskir og þýskir. Þessi skattur mun að öllum líkindum falla á“venjulegt (íslenskt) fólk”. Hin skatthækkunin sem á að falla á ferðamenn er að færra baðlón úr 11% vsk í 24%. Ferðamannaþjónusta hér á landi er almennt í lægra þrepi líkt og í flestum öðrum löndum þar sem ferðamannaþjónusta er stór atvinnugrein, enda á Ísland í samkeppni á alþjóðlegum markaði um ferðaþjónustu og ferðamenn geta verið mjög viðkvæmir fyrir verði. Styrking krónunar undanfarið hefur líka grafið undan samkeppnishæfi innlendrar ferðaþjónustu þar sem það getur stundum verið ódýrara að fara til norður Noregs þar sem má finna svipað landslag og áþekka menningu.

Lækkun endurgreiðslu vasks úr 35% í 20% vegna byggingar á íbúðahúsnæði er líka skref aftur á bak þar sem það eykur byggingarkosnað og er hvati til svartrar atvinnustarfsemi. Þegar virðisaukaskattskerfið var tekið upp 1988 höfðu menn áhyggjur að það gæti leitt til aukins byggingarkostnaðar og var því ákveðið að virðisaukaskattur af vinnu á verkstað við nýbyggingar skyldi vera 100% endurgreiddur. Þetta hefur verið megin regla síðan þótt hlutfallið hefur stundum lækkað til að auka tekjur ríkissjóðs tímabundið. Almennt þá er byggingariðnaðurinn frekar kaldur þessa dagana í 8% stýrivaxta umhverfi. Hér er ekki verið að skapa hvata til framkvæmda heldur er verið að drag úr hvata til að auka framboð af íbúðarhúsnæði.

Þetta var stutt yfirferð á þeim helstu skattahækkunum sem má finna í þessu fjárlagafrumvarpi. Við erum að tala um 34 milljarða skattahækkun á „venjulegt fólk”. Þessar skattahækkanir eiga víst að duga til að snúa við botnlausum hallarekstri ríkissjóðs og skila afgangi upp á 5 milljarða. Tekjuáætlun ríkisins er því um 1.708 milljarðar og áætluð útgjöld 1.704 milljarðar. Þetta er afgangur upp á 0,2%. Myndir þú kalla það ábyrgt heimilsbókald þar sem ekki má bregða út af meira en 0,2% yfir árið án þess að bætt sé í yfirdráttinn? Ég tel líklegra en ekki að þessi áætlun

ríkisstjórnar muni ekki standast og að þegar upp er staðið verði hallinn á næsta ári frekar á bilinu 50-100 milljarðar.

Hallalaus fjárlög eru göfugt markmið hjá ríksstjórninni sem ég vona að haldi. En eins og nóbelsverðlauna hagfræðingurinn Milton Friedman sagði: “The problem isn’t deficit spending, the problem is government spending”. Með þessu átti hann við að mikil halli á fjárlögum sé ekki aðal áhyggjuefni heldur eru umsvif fjárlaganna meira áhyggjuefni. Vaxandi umsvif ríkisins leiða til þess að hver viðbótar króna sem ríkið ráðstafar er króna sem hefði verið betur ráðstafað af markaði og myndi auka verðmætasköpun til framtíðar. Hver ríkisstarfsmaður er einstaklingur sem býr yfir hæfileikum sem betur gætu nýst samborgurum hans væri hann starfandi á frjálsum markaði. Mér þykir það því áhyggjuefni að áætluð útgjöld fjárlaga hljóði upp á 30,5% af vergri landsframleiðslu, þar er raunverulegt tækifæri fyri aðahald. Á þessum tímum hárrar verðbólgu og hárra vaxta ætti ríkisstjórnin því að sýna gott fordæmi og draga saman seglin í stað þess að vera leiðandi í verðlagshækkunum.

Höfundur er hagfræðingur.