Icesave 4. hluti: Í höftum virðist áhættan lítil

„Áætlaður kostnaður ríkissjóðs af samningnum er áætlaður um 27 milljarðar. Verði heimtur úr búinu betri en áætlanir gera ráð fyrir, greiðslur úr búinu berist fyrr og gengisþróun verði hagstæð getur kostnaður ríkissjóðs orðið engin. Þróist allir hlutir til verri vegar, heimtur úr búinu versni umtalsvert, greiðslur úr búinu dragist og gengið falli um 25 prósent getur kostnaður ríkissjóðs orðið rúmlega 200 milljarðar," segir í umfjöllun hagdeildar ASÍ, en vert er að hafa í huga að við fjórðungsgengisfall krónunnar er hætt við að ansi margt annað fari aflaga í efnahagslífinu, svo sem með því að verðbólga rjúki af stað með tilheyrandi áhrifum á verðtryggðar skuldir heimila og fyrirtækja.

Tímasetning ekki tilviljun

Eftir stendur spurningin um hversu líklegt það sé að gengisþróun krónunnar verði óhagstæð á þeim tíma sem mestu varðar við endurgreiðslu og heimtur vegna Icesave-samningsins. Friðrik Már Baldursson, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, hefur í nýlegri umfjöllun komist að þeirri niðurstöðu að gengisáhætta í Icesave-samningnum sé viðunandi þegar litið sé til þeirra hagsmuna sem Ísland hafi af því að ljúka málinu. Hann hefur bent á að veikist gengi krónunnar aukist heimtur úr þrotabúinu, en þar sem íslenski tryggingarsjóðurinn fái ekki meira en 677 milljarða úr því, en þeirri tölu yrði náð við um tólf prósenta veikingu, hafi öll veiking umfram það þau áhrif að skuldirnar aukist án þess að meira fáist úr þrotabúinu. Á móti bendir Friðrik á að raungengi krónunnar sé nú 20 til 30 prósentum fyrir neðan meðaltal síðustu áratuga, jafnvel þó að þensluárunum skömmu fyrir hrun sé sleppt.

Þótt ekki sé hægt að útiloka sveiflur á gengi krónunnar virðist vart fyrir hendi efnahagslegar forsendur mikilla sveiflna. Þá geti Seðlabankinn að verulegu leyti stjórnað breytingum á gengi krónunnar, svo fremi sem gjaldeyrishöft séu við lýði.

„Beinir hagsmunir ríkisins af því að gengi krónunnar haldist stöðugt eru verulegir að Icesave slepptu: Hreinar erlendar skuldir opinberra aðila eru nú um 380 milljarðar króna. Ríkissjóður er einnig í ábyrgð fyrir erlendum skuldum Landsvirkjunar sem nema um 3,2 milljörðum dollara eða nálægt 370 milljörðum króna á núverandi gengi," segir í grein Friðriks Más í Fréttablaðinu 30. mars.

Áfram lokað með óleyst mál

Þorbjörn Atli Sveinsson, sérfræðingur greiningardeildar Arion banka, bendir á að tæpast sé tilviljun að í nýrri áætlun um afnám gjaldeyrishafta sé miðað við að því ljúki ekki fyrr en árið 2015. „Þá verður þetta mál búið að mestu leyti," segir hann og kveður næstu tvö ár skipta mestu máli, bæði fyrir gjaldeyrisáhættu og endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans.

„Það eiga að koma inn tæplega 250 milljarðar næstu tvö árin og þá er maður kominn með um það bil 50 til 60 prósent upp í þessa fjárhæð og gjaldeyrisáhættan minnkar um leið," segir Þorbjörn Atli. „Það er náttúrlega alltaf einhver áhætta fyrir hendi í báðar áttir í svona samningum, en undirliggjandi þættir á borð við viðskiptaaðgang og gjaldeyrishöft ættu að geta stutt við krónuna og rúmlega það. Seðlabankinn ætti að geta haldið áfram að kaupa, en manni þætti alveg galið ef þeir færu að kaupa gjaldeyri og veikja krónuna með snjóhengjuna sem bæði felst í Icesave og stöðu útlendinga sem vilja komast með krónur úr landi."

Í umfjöllun hagdeildar ASÍ, sem vísað er til hér að ofan, segir að verði að veruleika fjárfestingarverkefni sem þegar er unnið að mætti draga úr atvinnuleysi og aukinn hagvöxtur gæti skilað auknum verðmætum sem næmu um 120 milljörðum fyrir þjóðfélagið í heild á næstu þremur árum.

„Ekki er hægt að fullyrða að lausn Icesave deilunnar muni sjálfkrafa leiða til þess að erlendir lánsfjármarkaðir opnist og þar með verði öllum hindrunum rutt úr vegi fyrir auknum fjárfestingum og nauðsynlegri endurfjármögnun eldri lána. En það má segja með nokkuð góðri vissu að á meðan deilan er óleyst þá munu erlendu lánsfjármarkaðirnir vera lokaðir. Slíkt ástand er áskrift að stöðnun," segir í umfjöllun hagdeildarinnar.