Innreið Costco breytir ekki stöðu Haga

Samkeppniseftirlitið segist ekki geta fallist á það með Högum að innreið bandaríska verslunarrisans Costco til landsins hafi í grundvallaratriðum breytt stöðu íslenska smásölufélagsins á dagvörumarkaði. Félagið sé eftir sem áður markaðsráðandi. Þetta kemur fram í bréfi sem eftirlitið sendi helstu keppinautum Haga og Olís í fyrradag vegna rannsóknar þess á kaupum fyrrnefnda félagsins á því síðarnefnda.

Í bréfinu segir jafnframt að nýleg rannsókn Samkeppniseftirlitsins á þróun markaðshlutdeildar og viðhorfum neytenda hafi leitt í ljós að áhrifin af innkomu bandaríska risans á íslenskan markað hafi verið minni en Hagar hafa byggt á í málatilbúnaði sínum fyrir stjórnvaldinu.

Samkeppniseftirlitið taldi í samrunamáli Haga og Lyfju síðasta sumar – skömmu eftir að Costco opnaði verslun sína í Kauptúni – að ekki væru forsendur til þess að ætla að innkoma bandaríska risans á dagvörumarkað hefði dregið verulega úr sterkri stöðu Haga á markaðinum. Þó tók eftirlitið fram að of snemmt væri að segja til um hvaða áhrif Costco myndi hafa hér á landi til lengri tíma litið.

Ný rannsókn Samkeppniseftirlitsins hefur hins vegar leitt til þess frummats stofnunarinnar að innkoma Costco hafi ekki breytt stöðu Haga á markaðinum. Er það mat eftirlitsins að með kaupum Haga á Olís, einu stærsta olíufélagi landsins, muni markaðsráðandi staða Haga á dagvörumarkaði styrkjast enn frekar. Sameinað félag muni – í krafti stöðu sinnar – geta „takmarkað samkeppni og hagað verðlagningu, þjónustu og viðskiptaskilmálum að verulegu leyti án tillits til keppinauta eða viðskiptavina“.

„Alls ekki“ rök fyrir frekari sölum

Til þess að bregðast við áhyggjum Samkeppniseftirlitsins af því að kaup Haga á Olís muni „draga með alvarlegum hætti úr virkri samkeppni“ hafa stjórnendur smásölufélagsins meðal annars boðist til þess að selja verslanir Bónuss á Hallveigarstíg og Smiðjuvegi, fasteign félagsins í Faxafeni, þar sem nú er rekin Bónusverslun, bensínstöðvar Olís í Hamraborg og á Háaleitisbraut sem og stöð ÓB í Grafarvogi.

Eru tillögurnar í samræmi við þau skilyrði sem Samkeppniseftirlitið hefur sett fyrir kaupunum að Hagar selji frá sér dagvöruveltu sem sé hærri en samanlögð dagvöruvelta verslana Olís, en skilyrðin voru kynnt á fundi stjórnenda Haga með fulltrúum eftirlitsins 12. júní síðastliðinn.

Í bréfi Haga til Samkeppniseftirlitsins frá 29. júní, sem Jóna Björk Helgadóttir og Unnur Lilja Hermannsdóttir, lögmenn á Landslögum, skrifuðu fyrir hönd Haga, segist félagið „alls ekki“ telja rök fyrir „umfangsmeiri ráðstöfun eigna, heldur sé þvert á móti gengið mjög langt“ í sáttatillögum félagsins. Í því sambandi minnir félagið á að kaupin feli í sér yfirtöku dagvörusala á eldsneytissala sem selji dagvörur á aðskildum markaði.

Ef eftirlitið fellst ekki á sáttatillögur Haga mun það ógilda kaupin.

Seldar í heild sinni

Tillögurnar sem Hagar lögðu fram í lok síðasta mánaðar, og birtar voru í fyrradag, eru ólíkar fyrri tillögum félagsins að því leyti að lagt er til að áðurnefndar bensínstöðvar Olís og ÓB verði seldar í heild sinni. Áður hafði félagið lagt til að dagvöruhluti tiltekinna bensínstöðva yrði leigður eða seldur, en ekki eldsneytissalan. Telur félagið allt benda til þess að sala á stöðvunum muni skapa forsendur til þess að „burðugur keppinautur geti tekið yfir umræddar staðsetningar og keppt bæði í sölu á eldsneyti og dagvöru“.

Hvað varðar umræddar Bónusverslanir við Hallveigarstíg og Smiðjuveg, sem forsvarsmenn Haga hafa lýst sig reiðubúna til þess að selja, þá bendir félagið á að verslanirnar hafi skilað „umtalsverðum hagnaði“ um árabil. Ljóst sé að nýr keppinautur geti „komið öflugur inn á dagvörumarkað“ með því að kaupa verslanirnar.

Jafnframt felist í því „mikil tækifæri“ fyrir nýjan keppinaut að kaupa fasteign Haga í Faxafeni. Lokun verslunar Víðis í Skeifunni, en matvörukeðjan var nýverið tekin til gjaldþrotaskipta, geti „opnað enn frekar fyrir möguleika nýs aðila á dagvörusölu á Skeifusvæðinu, en verslun Víðis hefur að mati Haga líklega velt um milljarði króna árlega,“ segir í bréfi smásölufélagsins.

Til viðbótar við áðurnefndar tillögur hafa stjórnendur Haga boðist til þess að grípa til aðgerða í því augnamiði að auka aðgengi að eldsneyti í heildsölu og birgðarými eldsneytis. Þá hefur félagið einnig lýst sig reiðubúið til þess að hafa sama verð á dagvöru á bensínstöðvum sínum á landinu öllu, óháð staðsetningu, og auk þess að selja þurrvöruhluta verslunar Olís í Stykkishólmi.

Tilkynnt var um kaup Haga á öllu hlutafé Olíuverslunar Íslands í aprílmánuði í fyrra en með í kaupunum fylgir fasteignafélagið DGV og 40 prósenta hlutur í Olíudreifingu. Er gert ráð fyrir að kaupverðið verði um 10,4 milljarðar króna.

Mótmæla því að „meira þurfi til að koma“

Hagar ítreka í bréfinu til Samkeppniseftirlitsins mótmæli sín við því að „meira þurfi til að koma“ til þess að bregðast við áhyggjum eftirlitsins af skaðlegum áhrifum eignatengsla í sameinuðu félagi Haga og Olís. Smásölufélagið telur sig þó engu að síður mæta sjónarmiðum eftirlitsins með því að bjóða til sölu eignir með eldsneytissölu. Með kaupum Haga á Olís kemst þriðja olíufélagið í eigu félags sem er að stórum hluta í eigu lífeyrissjóða.

Samkeppniseftirlitið bendir á að fyrir kaupin eigi hluthafar Olís engan hlut í Skeljungi og N1 en eftir kaupin myndu helstu hluthafar olíufélagsins eiga um 58 prósenta hlut í N1 og 48 prósenta hlut í Skeljungi. Er það mat Samkeppniseftirlitsins að „þessi staða væri til þess fallin að raska samkeppni með umtalsverðum hætti“. Kaupfélag Skagfirðinga, eigandi FISK-Seafood, sem mun eignast um 4,4 prósenta hlut í sameinuðu félagi Haga og Olís, hefur þegar lýst sig reiðubúið til þess að selja sig niður í sameinuðu félagi. Kaupfélagið er bæði keppinautur og viðskiptavinur Haga.