Ára­langt stofu­fangelsi, um­deild á­kæra og játning í skiptum fyrir frelsi

Í nýjasta þætti Skuggavaldsins rekja Hulda Þórisdóttir og Eiríkur Bergmann sögu Julian Assange og WikiLeaks frá sögulegum lekum Wikileaks árið 2010 til lausnar hans árið 2024.

Fyrir tilstuðlan Chelsea Manning hafði Wikileaks birt skjöl árið 2010 sem afhjúpuðu stríðsglæpi og leyndarmál Bandaríkjanna í Írak og Afganistan. Síðar komu minnisblöð og samskipti bandarískra diplómata í ljós sem leiddu til vandræðagangs og diplómatískra krísa. Lekarnir gerðu Assange að táknmynd frjálsra upplýsinga en jafnframt að skotmarki stórveldanna.

Flúði í sendiráð Ekvadors og kynntist þar Stellu

Vendipunktur varð þegar Assange var sakaður um kynferðisbrot í Svíþjóð. Málið dróst á langinn og lauk án ákæru, en ýtti undir vangaveltur um hvort ásakanirnar væru réttmætar eða hluti af stærri aðför gegn honum.

 Svíar kröfðust framsals, en Assange treysti því ekki og var sannfærður um að það myndi leiða til framsals til Bandaríkjanna. Hann flúði því í sendiráð Ekvadors og sat þar fastur í sjö ár undir stöðugu eftirliti, á meðan stjórnvöld og réttarkerfi deildu um örlög hans.

Stofufangelsið var þó ekki samfellt volæði, þar kynntist hann mannréttindalögfræðingnum Stellu sem síðar varð eiginkona hans. Þau eignuðust tvö börn árin 2017 og 2019 en Stella hélt faðerni þeirra leyndu fram til ársins 2020.

Fórnarlamb kerfisbundinnar aðfarar eða Íkarus anarkistanna?

Við handtökuna í London 2019 lögðu bandarísk yfirvöld fram ákæru á hendur Assange. Upphaflega var hún fyrir samsæri um tölvuinnbrot, en innan mánaðar bættust við sautján ákæruatriði undir hinum umdeildu njósnalögum.

Í versta falli hefði Assange getað átt yfir höfði sér 175 ára fangelsisdóm. Mannréttindasamtök víða um heim fordæmdu málið sem árás á blaðamennsku og Nils Melzer, sérfræðingur Sameinuðu þjóðanna um pyntingar, kallaði málsmeðferðina „fáránlega“ því um væri að ræða rannsókn sem hefði staðið í nær áratug án formlegrar ákæru.

Sjá einnig: Assange sagður játa sök til að ganga laus

Málinu lauk á endanum ekki með dómi. Í júní 2024, eftir tólf ár í stofufangelsi og fangelsi, lét bandaríska réttarkerfið undan alþjóðlegum þrýstingi, einkum frá Ástralíu, og Assange var leystur úr haldi og fluttur til eyjunnar Saipan á Kyrrahafi. Þar játaði hann eitt brot gegn njósnalögunum í skiptum fyrir að teljast hafa þegar setið af sér refsingu sína. Hann var í kjölfarið sendur heim til Ástralíu.

Út frá sögu og örlögum Assange hafa spunnist miklar umræður um það hvort hann sé fórnarlamb kerfisbundinnar aðfarar stórvelda að uppljóstrara eða stjórnlaus anarkisti sem flaug of nálægt sólinni.

Í næstu tveimur þáttum Skuggavaldsins verður sagan rakin enn frekar í ítarlegu viðtali við Kristinn Hrafnsson, ritstjóra WikiLeaks, sem hefur fylgt málinu frá upphafi og er einn nánasti samstarfsmaður Assange um margra ára skeið.