Óperan lifir á ís­lensku

Carmen – Tjarnarbíó. Frumsýning 13. febrúar

La Bohéme – Borgarleikhúsið. 1. febrúar

Carmen eftir Georges Bizet í uppfærslu Kammeróperunnar. Leikstjóri og þýðandi: Adolf Smári Unnarsson. Leikmynd: Andri Hrafn Unnarsson. Tónlistarstjórn: Tscho Theissing.

La Bohéme eftir Puccini í uppfærslu Óðs. Leikstjóri: Tómas Helgi Baldursson. Tónlistarstjórn: Sævar Helgi Jóhannsson. Þýðing: Sólveig Sigurðardóttir og Þórhallur Auður Helgason. Leikmynd og búningar: Helga I. Stefánsdóttir.

Bóhemarnir í Borgó

Það er viðeigandi að setja upp La Bohéme í Borgarleikhúsinu. Á meðan ég sat og hlustaði á ódauðlegar aríur Puccini heyrði maður óminn frá söngleiknum Moulin Rouge en söguþráður Rauðu myllu Baz Luhrmanns er að hluta til fenginn úr La Bohéme. Bæði verkin fjalla um listamenn á gullöld bóhemanna í París og eru uppfull af dásamlegri tónlist.

Giacomos Puccinis (1858-1924) samdi La Bohéme árið 1896. Í aðalhlutverkum eru Rodolfo (Þórhallur Auður Helgason) og Mimi (Sólveig Sigurðardóttir). Rodolfa er fátækt skáld sem býr í fátækt í risíbúð ásamt fleiri skáldum og listamönnum. Upphafsatriðið þar sem þeir félagarnir, Rodolfo og Marcello (Áslákur Ingvarsson) syngja um lífsbaráttuna og ákveða að brenna handrit Rodolfa til að verma íbúðina var frábært, sérstaklega af því að maður skildi hvert einasta orð í flottri þýðingu Þórhalls og Sólveigar.

Við kynnumst svo fleiri fátækum listamönnum – þeim Colline (Ragnar Pétur Jóhannsson) og Schaunard (Gunnlaugur Bjarnason). Saumakonan Mimi (Sólveig Sigurðardóttir) er kynnt til sögunnar og hún og Rodolfo fella hugi saman. Ein skemmtilegasta sena verksins var þegar allur hópurinn skellir sér út á lífið í París og gerir vel við sig í mat og drykk. Þar fór Niels Girerd á kostum en hann leikur bæði Benoit og Alcindor og Bryndís Guðjónsdóttir söng gullfallega í hlutverki Musette.

Góður leikhópur

Ég heillaðist algjörlega af þessari uppfærslu leikhópsins Óðs. Söngurinn barst nokkuð vel út í sal en leikritið er sýnt á litla sviði Borgarleikhússins. Hljómsveitin er staðsett upp á svölum og yfirgnæfði aldrei sönginn. Mér fannst útsetningarnar vel heppnaðar og þrátt fyrir að hljómsveitin sé ekki í fullri stærð var kraftur í tónlistinni – maður fékk alvöru hárblásara í flottustu söngnúmerunum.

Mér fannst söngvararnir leika hlutverk sín vel. Þórhallur Auður fannst mér bera af í söng og leik í hlutverki Rodolfo. Lokanúmerið hans þar sem hann starði út í sal með tárvot augu var frábært. Sólveig var sterkari eftir hlé í hlutverki Mimi og túlkaði dauðastríð hennar af nærfærni og tilfinningu. Áslákur Ingvarsson er með fallega rödd og réði vel við komískan leik. Bryndís Guðjónsdóttir var mögulega einn besti söngvarinn á sviðinu og aðrir í hópnum gerðu vel til að skapa eftirminnilega og skemmtilega sýningu.

Veikleiki sýningarinnar liggur kannski í umgjörðinni og leikstjórninni (Tómas Helgi Baldursson). Áherslan er greinilega á sönginn og söguna og sviðsetningin öll fremur hefðbundin og minnti svolítið á nemendaleikhús.

Carmen í Tjarnarbíói

Það bíða einnig grimm örlög Carmen í samnefndri óperu eftir Bizet sem frumflutt var árið 1875 í París. Þetta er ópera sem hefur ávallt ögrað áhorfendum enda er aðalpersónan kona sem vill ráða sér sjálf og elska þann sem hún vill. Það hefur í gegnum tíðina alls ekki þótt sjálfsagt mál. Carmen hefur verið leikin af söngdívum á borð við Mariu Callas en í uppfærslu Kammeróperunnar er það Kristín Sveinsdóttir sem fer með titilhlutverkið. Mér fannst Kristín ráða vel við þetta krefjandi hlutverk og hefur bæði útlitið og röddina með sér.

Mennirnir tveir í lífi Carmen, hermaðurinn Don José (Eggert Reginn) og nautabaninn Escamillo (Unnsteinn Árnason), vilja ekki bara elska Carmen – þeir eru ástfangnir af hugmyndinni um Carmen og vilja ekki bara elska hana heldur einnig eiga hana. Eggert Regin átti gullfalleg augnablik í söngnum – sérstaklega í hinni frægu rósararíu í öðrum þætti. Þar náði hann salnum á sitt vald. Því miður var hann aðeins óöruggur á háu tónunum í einni af aríum sínum eftir hlé. Unnsteinn Árnason var hæfilega hallærislegur í hlutverki nautabanans – átti frábær augnablik í söng og eftirminnilegan skuggadans.

Erfiður hljómburður

Gallarnir við Carmen lágu einna helst í hljóðfæraleiknum og hljómburðinum. Mér fannst samsetning hljómsveitarinnar furðuleg. Harmonikka er mögulega það hljóðfæri sem fer mest í taugarnar á mér, fyrir utan sekkjapípu. Það er erfitt að ná fram blæbrigðum á þessu hljóðfæri sem maður þekkir kannski best úr sjómannavölsum og gömlu dönsunum. Harmonikkan var ansi ráðandi í tríóinu þar sem oft var spilað á veikustu tónum hljóðfæranna. Það hjálpaði ekki til að hljómsveitin var staðsett fremst á sviðinu, framar en söngvararnir og mér fannst oft og tíðum undirleikurinn yfirgnæfa sönginn.

Hljómburðurinn í Tjarnarbíói var líka erfiður, það var nánast eins og söngurinn væri dempaður – sérstaklega fyrir hlé þegar rauðar drapperingur voru ráðandi á sviðinu. Eftir hlé var sviðið opnara og hljómburðurinn skánaði örlítið. Það varð meira jafnvægi milli hljómsveitarinnar og söngvaranna en samt fékk maður aldrei sönginn almennilega á fullum styrk – líkt og maður upplifði á La Bohéme í Borgarleikhúsinu. Hvorugur þessara sala er sérhannaður fyrir tónlist en hljómburðurinn var sínu verri á Carmen.

Sterk leikstjórn

Það verður líka að segjast að þýðingin og handritið var svolítið óskýrara í Carmen og erfiðara að fylgja sögunni eftir, bæði í söngnúmerunum og töluðum köflum. Kannski skiptir það minna máli fyrir þá sem þekkja verkin eins og handarbakið á sér en mér fannst upplifunin af Carmen svolítið brotakennd og kannski aðeins of hratt farið yfir sögu.

Styrkleiki sýningarinnar lá hins vegar í frábærri leikstjórn og glæsilegri umgjörð. Búningarnir voru virkilega flottir, sviðsmyndin stílhrein og vel unnið með lýsingu og vídeó. Adolf Smári er greinilega leikstjóri sem kann sitt fag, það var einhver hreinleiki og töffaraskapur yfir sviðsetningunni sem ég tengi við þýskt leikhús. Það verður spennandi að sjá fleiri óperur í meðförum Adolfs Smára sem greinilega þorir að setja sitt handbragð á þau verk sem hann kemur að.

Íslenskan er málið

Að lokum verð ég að segja hversu skemmtilegt það er að fara á óperur og hversu magnað það er að leikhúsunnendur geti valið úr tveimur óperum á sama tíma – og báðar eru þær leiknar á íslensku. Óperan er í grunninn eins konar alþýðuskemmtun, undanfari söngleikjanna sem eru svo vinsælir í dag. Þetta kammeróperuform færir óperuna nær áhorfendum og gerir óperurnar skiljanlegri. Vonandi verður það regla í framtíðinni frekar en undantekning að óperur séu þýddar og leiknar á móðurmálinu.

Niðurstaða

Ég gef báðum þessum sýningum 4 stjörnur. Það eru orðin nokkur ár síðan Íslenska óperan setti upp óperu síðast og hvert ár er mikilvægt fyrir listamenn til að læra og þroskast. Í Jurassic Park segir stærðfræðingurinn Ian Malcorm:,,Lífið finnur sér leið.“ Kannski er það eins með listina. Listin finnur sér leið og vonandi mun eitthvað af þessu hæfileikaríka unga fólki sem stendur á bak við báðar þessar óperur fá tækifæri á stóra sviðinu hjá Óperu undir hatti Þjóðleikhússins í framtíðinni.