Hafna kröfum bál­stofunnar um endur­skoðun starfs­leyfis

Umrædd bálstofa, sem hefur verið starfrækt frá árinu 1948, er til húsa við Kirkjugarðinn í Fossvogi. Í júní 2021 gaf Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur út starfsleyfi fyrir rekstrinum sem var í gildi til 2033. Í október 2024 var starfsleyfið hins vega tekið til endurskoðunar vegna ófullnægjandi mengunarvarnarbúnaðar og aukins ónæðis af völdum reykmengunar samkvæmt úrskurði nefndarinnar.

Í kjölfar endurskoðunarinnar voru gerðar verulegar breytingar á nýju starfsleyfi bálstofunnar, þar á meðal var gildistími leyfisins styttur úr tólf árum í eitt. Hertar kröfur voru settar um hvenær starfsemin mættu eiga sér stað, úr því að vera frá sjö á morgnana til fjögur síðdegis í frá hálf sex síðdegis til hálf sjö um morgun en aldrei meira en átta klukkustundir samfellt.

Töluvert var fjallað um endurskoðun leyfisins en foreldrar í leikskólanum Sólborg í nágrenni bálstofunnar höfðu miklar áhyggjur af reyk sem leggi reglulega yfir skólalóðina. Þau sendu inn tugi kvartana til Heilbrigðiseftirlitsins með ljósmyndum og myndböndum sér til stuðnings.

Engin gögn sýni fram á aukna mengun

Í málsrökum Kirkjugarða Reykjavíkurprófasts er sett út á skerðingu starfseminnar. Miðað við áætlaðan fjölda látinna verði bálstofan að starfa að minnsta kosti fjörutíu klukkustundir á viku til að halda í horfinu. Annars sé hætta á því að líkhús Kirkjugarða Reykjavíkur, sem taki við um 66 prósent látinna, fyllist.

Húsnæðið sé ekki í stakk búið að fá búnað í samræmi við bestu fáanlegu tækni en starfsemin hafi samt sem áður verið aðlöguð kröfum eftirlitsins. Þau telja ákvörðun Heilbrigðiseftirlitsins ekki byggja á málefnalegum rökum þar sem þau hafi komið til móts við fyrri tillögur en ekki litið til þess við ákvarðanatökuna.

Engin gögn sýni fram á aukna mengun frá bálstofunni síðan árið 2021 og sýndu mælingar á kvikasilfri í jarðvegssýnum árið 2022 að magnið var vel innan viðmiðunarmarka. Því er hafnað að fjölgun kvartana þýði að mengun og ónæði sé meiri en búist hafi verið við þegar starfsleyfið var gefið út árið 2021.

Í staðinn er lagt til að heimila brennslu alla virka daga og allan sólarhringinn en taka þess í stað mið af veðurskilyrðum. Þá séu minni líkur á mengun þegar líkofnarnir eru heitir en samkvæmt breyttu starfsleyfi þarf oft að slökkva á ofnunum við kjöraðstæður þar sem ekki megi brenna lengur en átta klukkustundir samfellt.

Rykið langt yfir losunarmörkum

Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur svarar fyrir og segir að gerð hafi verið krafa um að uppfylla þyrfti kröfur um mengunarvarnir í samræmi við bestu aðgengilegu tækni. Þau hafi fengið ár til að skila tímasettri áætlun um innleiðingu en það hafi ekki gengið eftir þar sem Kirkjugarðar Reykjavíkurprófasts sögðu að ekki væri hægt að bæta við hreinsibúnaði fyrir útblásturinn þar sem búnaðurinn myndi koma í veg fyrir eðlilega virkni ofnanna.

Árið 2024 tók kvörtunum vegna lyktarónæðis og reykmengunar að fjölga en yfir allt árið voru þær alls 65 og komu frá þrjátíu einstaklingum. Í ljósi þess hafi verið gefið út nýtt starfsleyfi og hafi þau gefið bálstofunni ítrekað svigrúm til úrbóta.

Þá sé kvikasilfur einungis eitt af mörgum mengandi efnum sem geti komið frá bálstofunni og er vísað í mælingar Hafrannsóknarstofnunar þar sem segir að heildarryk í útblæstri bálstofunnar hafi verið langt yfir losunarmörkum, eða 730 mg/Nm3. Á Norðurlöndunum er miðað við 20 og 150 mg/Nm3.

Hafna kröfunni

Úrskurðarnefndin ákvað að hafna kröfu Kirkjugarða Reykjavíkurprófasts um að fella úr gildi ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur. Nefndin taldi eftirlitinu heimilt að endurskoða leyfið þar sem mengun og ónæði hefðu reynst meiri en búist var við og innleiðing mengunarvarna ekki gengið eftir. 

Því var þó bætt við starfsleyfið að heimilt væri að veita undantekningu frá fyrirmælum um hvenær bálfarirnar fara fram. Bent er á að það standi til að leggja starfsemina í Fossvogi niður og reisa samhliða nýja líkbrennslu á öðrum stað í Reykjavík. Áform eru um að reisa líkbrennslu í Grafarvogi en sú ákvörðun hefur verið gagnrýnd af íbúum í nágrenninu.