Til leið­toga í stjórn­málum og stjórn­sýslu: Mál­efni barna og ung­menna

Vinnueftirlitið stóð fyrir áhugaverðu málþingi í vikunni: „Hvernig er hægt að skapa heilbrigða vinnustaðamenningu?“

Til umfjöllunar var samstarfsverkefni Vinnueftirlitsins, Kennarasambands Íslands og Sambands íslenskra sveitarfélaga um vinnustaðamenningu í leik- og grunnskólum og þann lærdóm sem má af því draga. Fimm skólar tóku þátt í verkefninu og fulltrúar þeirra lýstu reynslu vinnustaðanna af þátttökunni og árangrinum sem náðist.

Sálrænt öryggi og traust voru líklega þau orð sem komu oftast fyrir. Samhljómurinn var mikill um jákvæð áhrif þess að setja skýr og uppbyggileg samskipti í forgang og skýrleika um hlutverk og ábyrgð til að skapa skilyrði fyrir upplifun á sálrænu öryggi sem svo aftur er grunnur að góðum samskiptum og samvinnu. Meðal annars var nefnd upplifun af auknum stuðningi og árangri innan teyma sem lærðu að vinna betur saman, dreifa ábyrgð og veita og þiggja stuðning.

Í síðasta erindinu: „Við verðum að horfa á heildarmyndina“ fjallaði Anna Ingadóttir, sérfræðingur í skólamálum hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, um vistkerfi menntunar þar sem hún tók fyrir hversu samtengd við erum í raun og getum ekki horft eingöngu á skólana og starfsfólkið þar heldur einnig hlutverk annarra í menntakerfinu.

Það er einmitt þessi nálgun sem þarf að fá aukna athygli og skoðun því það hefur bein áhrif á árangur kerfisins í heild og þar með niðurstöðuna fyrir nemendur. Skýrleiki um hlutverk og ábyrgð og markviss samvinna ríkis og sveitarfélaga skiptir máli því hlutverk þeirra eru samofin heildarárangri kerfisins.

Sveitarfélög hafa ýmis tækifæri til að styðja vel við skólastarf, óháð aðkomu ríkisins og hlutverki þess í málefnum grunnskóla. Sveitarfélög bera ekki eingöngu rekstrarlega ábyrgð eins og sums staðar virðist hafa orðið þróunin. Í því samhengi skiptir meðal annars máli að huga vel að tengslum skólastjóra við næsta yfirmann hjá sveitarfélagi og samvinnu þeirra. Undir það fellur skýrleiki um hlutverk og ábyrgð og stuðningur við að halda úti skólastarfi sem tekur mið af fjölbreyttum þörfum barna.

Öflugt og markvisst samstarf skólastjóra og næsta yfirmanns hans skilar betri skilningi á þörfum skólanna og þeim stuðningi sem þeir þarfnast, faglegum og fjárhagslegum, og þar með ítarlegri upplýsingagjöf til annarra aðila innan stjórnsýslu sveitarfélags og kjörinna fulltrúa. Þannig þróast betri grundvöllur fyrir ábyrgar ákvarðanir út frá heildarhagsmunum sveitarfélagsins til framtíðar og forgangsröðun við útdeilingu fjármuna.

Það er lykilatriði að tryggja öfluga samvinnu á öllum stigum svo hægt sé að vinna markvisst að því að allir nemendur ljúki tíu ára skyldunámi í grunnskóla með traustan grunn til að byggja á í framhaldinu. Með því er átt við tækifæri til áframhaldandi náms en ekki síður alhliða þroska og tækifæra til þátttöku í samfélaginu.

Skortur á fjölbreyttari tækifærum til að þroskast og stunda nám innan grunnskóla kemur meðal annars fram í aukinni einstaklingsbundinni stuðningsþörf innan skólanna sem viðbragði við vanlíðan og erfiðleikum í námi þegar vandi hefur safnast upp og er orðinn sýnilegur. Við þær aðstæður eykst þörf á aðkomu félagsþjónustu sveitarfélaga og heilbrigðiskerfins, sem er á hendi ríkisins, annað hvort samhliða eða síðar á lífsleið einstaklinga.

Hagnýting þess verkefnis sem var fjallað um á málþingi Vinnueftirlitisins getur verið á breiðum grunni sem ætti að skoða út frá öllum einingunum sem hafa hlutverk og ábyrgð gagnvart menntun og velferð barna. Það þarf ekki að vera bundið við vinnustaði fullorðinna heldur mætti skoða með hliðsjón af heilsu og vinnuumhverfi barna sem eru líka fólk með þarfir.

Ef eitthvað er þá eigum við að gera ríkari kröfur til umhverfis barna en fullorðinna út frá þeirri þekkingu sem við höfum nú um alhliða þroska barna. Meðal þess eru þarfir barna fyrir tengsl og öryggi í samböndum við fullorðna, foreldra og aðra, svo þau geti þroskast eðlilega og tekist á við nýjar áskoranir. Það skapar grunn fyrir allt annað, meðal annars félagsþroska og árangur í námi sem tekur mið af ólíkum þörfum.

Við getum bætt árangur í opinberri þjónustu við börn og ungmenni til muna með því að sinna forvörnum á ýmsum sviðum auk þess að bregðast strax við þörfum þeirra sem hafa ekki fengið þjónustu við hæfi hingað til. Bæði er betra.

Höfundur er lögfræðingur og eigandi STOKKU samvinnustofu