Klöppuðu fyrir evrópska heims­veldinu

Merkilegt en alls ekki óvænt var að lesa grein Svanborgar Sigmarsdóttur, framkvæmdastjóra Viðreisnar, á Vísi í gær þar sem hún líkti Evrópusambandinu við fyrirkomulag ríkis. Það er að segja Íslands. Enda hefur lokamarkmið samrunaþróunarinnar innan sambandsins og forvera þess frá upphafi verið að til yrði eitt sambandsríki og er það komið langt á þeirri leið. Þannig eru allar helztu stofnanir Evrópusambandsins federalískar í eðli sínu og hefur þróunin jafnt og þétt verið í þá áttina. Þá hefur berið hrein leitun að forystumönnum innan sambandsins sem ekki hafa verið yfirlýstir stuðningsmenn þess.

Síðasta haust var Guy Verhofstadt, forseti evrópsku samtakanna European Movement International, heiðursgestur landsþings Viðreisnar en þau hafa frá stofnun þeirra skömmu eftir síðari heimstyrjöldina stutt lokamarkmiðið. Verhofstadt sjálfur er einn þekktasti stuðningsmaður markmiðsins og hefur meðal annars ritað bók um það sem heitir einfaldlega United States of Europe (e. Bandaríki Evrópu). Í ræðu sinni á landsþinginu gekk hann þó enn lengra og talaði um að Evrópusambandið þyrfti að verða að heimsveldi (e. empire) og hlaut ræðan standandi lófaklapp frá landsþingsfulltrúum flokksins.

5% hlutdeild í alþingismanni

Tilefni greinar Svanborgar var skrif Jens Garðars Helgasonar, þingmanns og varaformanns Sjálfstæðisflokksins, á Vísi þar sem hann líkti Evrópusambandinu við húsfélag í fjölbýlishúsi þar sem eigendur einstakra íbúða sætu ekki við sama borð þó þau ættu vissulega sæti við borðið eins og Evrópusambandssinnar tala gjarnan um að Ísland þurfi að eiga innan sambandsins. Eigendur stærri íbúða hefðu þannig meira vægi en aðrir og færu fyrir vikið sínu fram meira eða minna í krafti þess. Þetta er alls ekki fjarri lagi enda fer vægi ríkja innan Evrópusambandsins fyrst og fremst eftir því hversu fjölmenn þau eru.

Kæmi til inngöngu í Evrópusambandið tæki vægi Íslands við ákvarðanatöku þess fyrst og fremst mið af íbúafjölda landsins eins og í tilfelli þeirra ríkja sem þar eru innanborðs í dag. Vægi Íslands á þingi sambandsins yrði þannig sex þingmenn af vel yfir 700 eða yfirfært á Alþingi á við hálfan þingmann af 63. Staðan yrði margfalt verri í ráðherraráði þess þar sem tekið er fullt mið af íbúafjölda en lágmarks vægis eins og á þinginu. Þar yrði vægi Íslands um 0,08% eða á við einungis 5% hlutdeild í einum alþingismanni. Þetta yrði svokallað „sæti við borðið“ sem Evrópusambandssinnar tala oft og iðulega um.

Verður ekki samið um þetta

Fyrir jólin kom upp mál, þegar tekin var ákvörðun um aflaheimildir þessa árs í efnahagslögsögu Evrópusambandsins, sem lýsir því vel hversu illa að vígi fámennari ríki standa gagnvart þeim fjölmennari innan þess. Þá beittu Þýzkaland, Frakkland, Pólland og Holland sér fyrir því í krafti vægis síns út frá íbúafjölda að samningur sem írsk stjórnvöld höfðu við sambandið, og átti að tryggja írskum útgerðum fiskiskipum lágmarks aflahlutdeild á miðunum við Írland, væri sniðgenginn. Írar gátu ekki rönd við reist. Forsvarsmenn þeirra töluðu um árás á smáríki. Írar eru þó 5,4 milljónir. Margfalt fjölmennari en við.

Minnimáttarkennd kallaði Svanborg það að benda á staðreyndir sem þessar. Vildi hún meina að íbúafjöldinn skipti ekki meginmáli innan Evrópusambandsins heldur hvernig fulltrúar einstakra ríkja höguðu málflutningi sínum. Það vantaði ekki að írskir ráðamenn beittu sér af krafti. Það dugði einfaldlega ekki til. Svona eru leikreglur Evrópusambandsins sem ríkin eru bundin af. Fámennu ríkin eru háð því að stærri ríkin séu reiðubúin að hlusta. Því miður er þessi reynsla Íra langt frá að vera einsdæmi. Mikilvægt er einnig að hafa í huga að þetta er ekki samið um í umsóknarferli að sambandinu.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum með áherzlu á Evrópufræði og öryggis- og varnarmál).