Það hefði verið hægt að koma í veg fyrir hækkun skrá­setningar­gjaldsins, Röskva gerði það tvisvar

Röskva hefur frá árinu 2020 barist gegn – og komið í veg fyrir – hækkun skrásetningargjaldsins tvisvar sinnum. Núna er búið að hækka gjaldið í 100.000 kr., meðal annars vegna þess að með Vöku í forsvari Stúdentaráðs hefur hagsmunabarátta stúdenta legið niðri.

Það hefur verið talsverð umræða í kringum þetta mál svo okkur langar að gera tilraun til að útskýra ferlið á mannamáli. Byrjum árið 2020, þegar háskólaráð ályktaði að rektor skyldi fara þess á leit við ráðherra að hækka skrásetningargjaldið úr 75.000 kr. í 104.000 kr. Til þess að hækka skrásetningargjaldið þarf nefnilega að breyta lögum, því þetta er þjónustugjald sem má bara innheimta með skýrri lagaheimild. Ráðherra háskólamála þarf því að leggja fram frumvarp á Alþingi til þess að hækka hámarkið sem opinberum háskólum er heimilt að innheimta af nemendum. Ef slík lagabreyting yrði samþykkt þá getur háskólaráð ákveðið að hækka skrásetningargjaldið.

Þegar þetta kom upp árið 2020 fór Stúdentaráð, með Röskvu í meirihluta, strax á fullt að verja hagsmuni stúdenta og eftir fund með Lilju Alfreðsdóttur, þáverandi ráðherra háskólamála, var fallist á að gjaldið yrði ekki hækkað að sinni. Röskva taldi nefnilega vafa leika á því hvort innheimta gjaldsins stæðist lög – skoðum það aðeins betur.

Kostar virkilega hundrað þúsund kall að skrá okkur í skólann?

Stutta svarið er nei. Í lögum um opinbera háskóla stendur nefnilega að háskólinn megi ekki innheimta skrásetningargjöld nema fyrir þeim kostnaði sem snýr að skráningu nemenda og þjónustu við þá, gjöldin mega þar að auki ekki renna til kennslu og rannsókna. Röskva lét ekki staðar numið árið 2020 og skrifstofa Stúdentaráðs undirbjó kæru sem hagsmunafulltrúi SHÍ og fulltrúi í háskólaráði fyrir Röskvu lagði fram til áfrýjunarnefndar háskólanema, þar sem við teljum hluta gjaldsins vera ólögmætan. Gjaldið fer nefnilega í mun fleiri hluti en bara skráningu nemenda, það fer í ýmsa þjónustu, burtséð frá því hvaða þjónustu stúdent nýtir sér. Röskva dregur í efa að það standist lög um opinbera háskóla, þ.e. við teljum að háskólinn sé að rukka stúdenta meiraen lögin heimila.

Og við erum ekki ein á þessari skoðun, því í október árið 2023 komst áfrýjunarnefndin að þeirri niðurstöðu að HÍ hefði ekki byggt á nægjanlega traustum útreikningum við ákvörðun skrásetningargjaldsins og taldi það því ólögmætt. Háskólinn gat ekki sýnt í hvað peningarnir voru nýttir, sem sýndi að skrásetningargjöldin eru í raun falin skólagjöld en ekki þjónustugjöld. Hins vegar var kærunni áfrýjað í ljósi nýrra útreikninga frá HÍ og gjaldið var úrskurðað lögmætt í desember síðastliðnum. Röskva vinnur þó enn að málinu þrátt fyrir að vera í minnihluta og hefur nú vísað kærunni áfram til Umboðsmanns Alþingis.

Áframhaldandi hagsmunabarátta Röskvu

Skrásetningargjaldið var ekki hækkað árið 2020, þökk sé háværri baráttu Stúdentaráðs, sem starfaði í umboði Röskvu, og Röskvuliðans sem kærði gjaldið. Árið 2022 var þó tilkynnt að aftur yrði reynt að hækka gjaldið, í þetta sinn í 95.000 kr. Röskvu tókst þó aftur að koma í veg fyrir það. Um leið og Stúdentaráð frétti af áformunum um að hækka gjaldið hófst undirbúningur að herferðinni „Stúdentar splæsa“. Líkt og nafnið gefur til kynna snerist herferðin um að stúdentar eigi ekki að brúa bil vanfjármögnunar háskólanna með hækkuðum skrásetningargjöldum, en fjármögnun háskólakerfisins er langt undir meðaltali OECD-ríkjanna. Ríkið þarf að sinna lögbundinni skyldu sinni að fjármagna háskólana. Herferðin náði hápunkti þegar Stúdentaráð mótmælti hækkun gjaldsins fyrir utan Ráðherrabústaðinn, en Rebekka Karlsdóttir, þáverandi forseti Stúdentaráðs í umboði Röskvu, yfirheyrði Bjarna Benediktsson og Katrínu Jakobsdóttur um málið. Í kjölfar herferðarinnar lýstiÁslaug Arna Sigurbjörnsdóttir háskólaráðherra því yfirað skrásetningargjöldin yrðu ekki hækkuð.

Staðan núna

Í maí síðastliðnum samþykkti háskólaráð á ný að leitast eftir hækkun skrásetningargjaldsins við ráðherra, í þetta sinn allt að 180.000 kr., sem væri 140% hækkun. Fulltrúi Röskvu flutti harðorða bókun á þeim fundi og kaus gegn hækkuninni, en fulltrúi Vöku sat hjá. Núna í september tilkynnti Logi Einarsson háskólaráðherra síðan að hann hygðist hækka skrásetningargjaldið í 100.000 kr., en í nóvember var hækkun gjaldsins tekin fyrir á Alþingi. Stúdentaráð Háskóla Íslands skilaði ekki inn umsögn um frumvarpið í samráðsgátt þrátt fyrir beiðni frá Alþingi, sem er alvarlegur brestur á hagsmunagæslu. Á háskólaráðsfundi 12. febrúar var málið svo tekið fyrir þar sem Röskvuliðar fjölmenntu fyrir utan og mótmæltu. Það var þó samþykkt að hækka gjaldið en fulltrúar stúdenta voru þeir einu sem greiddu atkvæði á móti. Stúdentar við HÍ munu því greiða 100.000 kr. skrásetningargjald við innritun í sumar. Ekki er víst að hægt hefði verið að koma í veg fyrir það, en það er ljóst að réttindaskrifstofa Stúdentaráðs vann ekki vinnuna sína. Stúdentaráð samþykkti á stúdentaráðsfundi í haust að ráðast í herferð gegn hækkun skrásetningargjaldsins, sem er sárt að sjá að raungerðist ekki.

Leikþáttur í boði Vöku

Viku eftir háskólaráðsfundinn ákváðu stúdentaráðsliðar Vöku að leggja fram vantrauststillögu á rektor. Tillagan var þó byggð á röngum upplýsingum þar sem fram kom að ekki hefði verið úrskurðað um lögmæti gjaldsins, sem hafði reyndar gerst í desember. Þetta hefði Vaka vitað hefði fulltrúi þeirra mætt á desemberfund háskólaráðs, en hann gerði það ekki, boðaði ekki varamann og skoðaði greinilega ekki fundargögnin. Á stúdentaráðsfundinum viku síðar ákvað Vaka síðan að fresta eigin vantrauststillögu eftir fund með rektor. Þau tjáðu að þau skyldu gefa rektor tveggja vikna frest til að verða við kröfum sínum og sögðu jafnframt að þau vildu ekki að hún segði af sér, sem er þó eðli vantrauststillögu. Vökuliðar ákváðu loks að falla frá vantrauststillögunni og undirrituðu í staðinn „sögulegan“ sáttmála í samstarfi við rektor, sem kveður á um að skrifstofa Stúdentaráðs skuli loksins senda samþykktar tillögur Stúdentaráðs á rektor.

Það var ótrúlegt að horfa upp á meirihluta Stúdentaráðs stefna samstarfi SHÍ og rektors í hættu eftir að hækkun skrásetningargjaldsins var staðfest, þegar SHÍ gerði enga tilraun til að koma í veg fyrir hækkunina áður en hún varð. Trúverðugleiki Stúdentaráðs hefur beðið hnekki og skrásetningargjaldið er engu að síður hækkað. Síðast þegar skrásetningargjaldið hækkaði urðu tvær hækkanir með skömmu millibili. Það er því nauðsynlegt að Stúdentaráð rífi sig í gang og sé reiðubúið ef til annarrar hækkunar kemur.

Þann 26. mars næstkomandi verða kosningar til bæði Stúdentaráðs og háskólaráðs og stúdentum HÍ býðst að kjósa fylkingu sem hefur komið í veg fyrir hækkun skrásetningargjaldsins tvisvar, fylkingu sem stefnir ekki sambandi Stúdentaráðs við rektor í hættu og fylkingu sem forgangsraðar hagsmunagæslu stúdenta. Stúdentum býðst að kjósa Röskvu – þeir eiga nefnilega betra skilið.

Höfundar eru kosningastjóri Röskvu og oddviti Röskvu á Félagsvísindasviði í komandi kosningum til háskólaráðs og Stúdentaráðs Háskóla Íslands sem fram fara á Uglunni 26. mars næstkomandi.