Sam­fé­lagið treystir á öfluga fráveitu

Fráveitukerfið er einn af þeim ómissandi innviðum sem flestir taka sem sjálfsögðum hlut í sínu daglegu lífi. Kerfið liggur neðanjarðar eða neðansjávar og við leiðum ekki hugann að því þangað til eitthvað kemur upp á. Eins og þegar vatn flæðir um götur í öfgafullu veðri eða óhreinsað skólp fer í sjó. Þetta ósýnilega kerfi er lykilþáttur í lýðheilsu okkar og þeirri samfélagsþjónustu sem við treystum á á hverjum degi.

Hlutverk Veitna er að tryggja að kerfið sé áreiðanlegt, öruggt og tilbúið fyrir áskoranir framtíðarinnar. Með öflugum rekstri, markvissri uppbyggingu og nýrri tækni er verið að leggja grunninn að enn sterkara og sjálfbærara fráveitukerfi fyrir komandi kynslóðir.

Forsenda fyrir heilsu og velferð

Fráveitan tekur við menguðu vatni, skólpi, frá heimilum og atvinnustarfsemi og tryggir að það safnist ekki upp í nærumhverfi okkar. Hún dregur úr hættu á útbreiðslu sjúkdóma og verndar vatnsból fyrir mengun. Hreinsun á skólpi áður en því er veitt út í sjó kemur í veg fyrir mengun á lífríki sjávar og heldur ströndunum hreinum.

Uppbygging kerfisins hefur átt sér stað á löngum tíma. Fram yfir aldamótin 1900 þurftu íbúar í Reykjavík að sætta sig við opnar skólprennur þar sem skólp rann beint í Tjörnina. Ófullnægjandi fráveita skapaði aðstæður þar sem smitsjúkdómar á borð við taugaveiki breiddust út. Á árunum 1906 til 1916 var síðan ráðist í verulegt átak til að holræsavæða Reykjavík og í kjölfarið bötnuðu lífsskilyrði íbúa til muna.

Tækni í þágu umhverfis og samfélags

Framsýnt fólk lagði grunninn að því kerfi sem við njótum góðs af í dag, oft í baráttu við töluvert mótlæti við að þoka þessu mikilvæga hreinlætismáli í rétta átt. Tekist var á um málefni sem okkur þykja sjálfsögð í dag, til dæmis hvort vatnssalerni ættu að taka við af útikömrum.

Á síðustu áratugum hefur þróunin að mestu snúist um aukna hreinsun skólps áður en því er veitt út í sjó sem skiptir miklu máli fyrir verndun lífríkis sjávar og hreinar strandir.

Þróunin er jákvæð og endurspeglar aukna vitund um mikilvægi þess að vernda náttúru Íslands og tryggja heilnæmt umhverfi. Ný tækni gerir það að verkum að hægt er að fjarlægja fleiri efni en áður úr skólpi og eykur möguleika á að endurvinna verðmæti úr hreinsiferlinu, svo sem næringarefni í áburð eða gas sem hægt er að nýta sem vistvænan orkugjafa.

Stærstu hreinsistöðvar sem Veitur reka eru í Ánanaustum og í Klettagörðum í Reykjavík og þær þjóna um 200.000 íbúum á höfuðborgarsvæðinu. Þar fer fram svokölluð grófhreinsun þar sem rusl, sandur og fita eru fjarlægð áður en skólpinu er veitt til sjávar.

Regnvatn og skólp – tvö ólík kerfi

Mikilvægur hluti af því að tryggja skilvirkan rekstur fráveitukerfa í dag er að skilja regnvatn frá skólpi, auk þess sem slíkur aðskilnaður er lykilforsenda fyrir aukinni hreinsun skólps í framtíðinni. Í dag berst töluvert magn regnvatns inn í fráveitukerfið og endar í hreinsistöðvunum, án þess að þurfa þá meðhöndlun. Þetta á sérstaklega við í eldri hverfum þar sem fráveitukerfi eru ekki tvöföld -skólpkerfi og regnvatnskrefi. Þegar regnvatn og skólp blandast eykst álag á kerfið, flæði um lagnir og hreinsistöðvar verður meira, og kostnaður við viðhald, uppbyggingu og rekstur hækkar.

Til að bregðast við þessu er hægt að aðskilja regnvatn frá skólpi með mismunandi hætti. Annars vegar með aðgreiningu lagnakerfa og hins vegar með því að draga úr því magni regnvatns sem fer yfirhöfuð inn í fráveitukerfið. Blágrænar ofanvatnslausnir eru ein af lykilaðferðum til að ná því markmiði.

Blágrænar ofanvatnslausnir

Blágrænar ofanvatnslausnir hafa rutt sér til rúms í skipulagi borga. Slíkar lausnir fela í sér að veita regnvatni á náttúrulegan hátt niður í jarðveg eða yfir í græn svæði í stað þess að leiða það allt í lagnir neðanjarðar. Með því má draga úr álagi á fráveitukerfi og þar með rekstrarkostnaði, og skapa grænna og heilnæmara umhverfi.

Aðskilnaður þessara tveggja strauma, regnvatns og skólps, með lagnaskiptingu eða blágrænum lausnum, er lykilatriði þegar horft er til frekari hreinsunar í framtíðinni.

Vaxandi samfélag, sterkari innviðir

Framundan eru mikilvægar fjárfestingar í fráveitunni sem snúa að aukinni þróun í hreinsun og líka vegna fólksfjölgunar. Fólksfjölgun hefur bein áhrif á veitukerfin okkar.

Á síðustu 12 árum hefur íbúum landsins fjölgað um 75.000. Það jafngildir samanlögðum fjölda íbúa í Kópavogi og Hafnarfirði. Á næstu 12 árum er áætlað að okkur hafi fjölgað um allt að 110.000, sem er eins og heill Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær og Mosfellsbær. Uppbygging kerfisins þarf að vera í takt við nýjar íbúðabyggðir, vaxandi atvinnulíf og breyttar þarfir samfélagsins.

Með markvissum fjárfestingum næstu árin verður tryggt að kerfið verði áfram sterkt, öruggt og tilbúið fyrir framtíðaráskoranir. Þannig er ekki aðeins verið að halda í við vöxtinn, heldur auka áfallaþol kerfisins og skapa grunn að heilbrigðu samfélagi þar sem innviðir styðja við lífsgæði fólks.

Höfundur er forstöðumaður vatnsmiðla hjá Veitum