Forðaðist skólann sem barn en fræðir for­eldra um val­kosti í dag

„Ég er nemandi sem var greind með lesblindu, ADHD og einhverfu. Í íslenska skólakerfinu átti ég við mikla erfiðleika að stríða og ég var líka lögð í einelti. Þegar við tölum um skólaforðum finnst mér það mjög óhjálplegt og í rauninni bara algjörlega gagnslaus umræða því þetta bendir á einstaklinginn sem einhvers konar vandamál,“ segir Jóhanna Birta Bjartmarsdóttir í Bítinu á Bylgjunni.

Erfiðleikar hennar hófust í unglingadeild og lýsir hún því hvernig samskiptin urðu flóknari. Námsumhverfið hafi ekki verið með þá tækni og námstækifæri sem hún hefði þurft á að halda. Hún fór að endingu til Bandaríkjanna til að stunda háskólanám og hlaut þar verðlaun fyrir að vera framúrskarandi nemandi.

„Það er rosa mikið af kerfislægum þáttum í skólakerfinu sem hamla einstaklingnum frá því að geta nýtt styrkleika sína og skarað fram úr.“

Börnin líklegri til að leiðast út í fíkniefnaneyslu og ofbeldishegðun

Í dag er Jóhanna í mastersnámi og vinnur að innleiðingu verkefnis í Hafnarfirði þar sem hún vekur athygli á tæknilausnum sem nemendur sem voru í hennar stöðu, og aðrir, geti nýtt sér.

„Ég tala þar um skólatengsl sem ég vil miklu frekar tala um en skólaforðun. Þetta er mælanlegur þáttur sem að PISA mælir, CTC mælir þetta og við mælum þetta líka á Íslandi. En það er ekkert talað um þetta, það talar enginn um þetta. Þetta er í rauninni falin heilsubreyta en fullt af rannsóknum hafa sýnt að hversu mikið þú upplifir að tengjast grunnskólanum þínum hefur áhrif á heilsuna þína út lífið,“ segir Jóhanna.

Hún tekur fram að börn sem eigi erfitt með að tengjast öðrum í skólanum séu líklegri til að neyta fíkniefna, sýna fram á ofbeldishegðun og hætta í skóla. Í mælingum árið 2018 hafi fjórði hver nemandi sagt að hann upplifi ekki að hann tilheyri í skólanum.

Sonurinn byrjaður að strjúka úr skólanum

Sara Rós Kristinsdóttir er móðir barns á miðstigi sem á erfitt með að mæta í skólann.

„Ég á sem sagt tvö einhverf börn og við erum búin að vera í frekar mörg ár í þessum vanda og strákurinn minn skipti um skóla fyrir tveimur árum. Það er yndislegt fólk í þeim skóla en þau eru með okkur í að tala fyrir því að hann komist í sérdeild. Við erum að sækja um núna í fjórða sinn og erum að vonast innilega vegna þess að hann er líka með þroskahömlun og þarfnast miklu meira en almennur skóli getur veitt,“ segir Sara Rós.

Það sé til að mynda mikil vinna að koma barninu í skólann, það taki jafnvel eina til tvær klukkustundir, og þurfi hún að bíða þar sem hann er oftast ekki lengi í skólanum. Í nýja skólanum getur hann hins vegar verið í námsveri en í hinum skólanum, sem var talsvert stærri, þurfti hann að vera inni í stofunni allan daginn.

„Það var bara ekki að ganga. Hann var farinn að strjúka úr skólanum eða ég var farin að vera með honum.“

Einhverfir nemendur séu mun líklegri til að eiga í erfiðleikum í almennu skólakerfi en séu ekki taldir „með nægilegar fatlanir“ til að komast í sérúrræði. Langir biðlistar spili einnig þar inn í. Samt sem áður er hún ekki hlynnt skóla með aðgreiningu heldur telur að fleiri valkostir þyrftu að standa til boða í almennu skólakerfi.

Jóhanna er á sama máli.

„Þú getur ekki tekið bara menntakerfið og sagt núna er það nám án aðgreiningar án þess að setja neitt inn sem gerir það að námi án aðgreiningar og sagt svo að það virki ekki. Þetta er ekkert nám án aðgreiningar. Það eru engar kerfisbundnar lausnir til staðar og að sjálfsögðu þurfa að vera sérúrræði í boði,“ segir hún.

Jóhann heldur námskeið til að fræða foreldra um hvað sé hægt að gera til að hjálpa börnunum þeirra. Hún hefur innleitt verkefnið sitt um auknar tæknilausnir í Hafnarfirði og stefnir á doktorsnám.