Vekjum Vífils­staði - Úr bið­stöðu í bæjarbrag

Gamla hlaðan á Vífilsstöðum er í dag tákn um stöðnun. Eins og kom fram í nýlegri fjölmiðlaumfjöllun hefur hún látið verulega á sjá, er orðin að slysagildru og dregur að sér óæskilega umgengni. Á sama tíma er þetta eitt sögufrægasta og áhugaverðasta svæði Garðabæjar – staður með einstaka sögu, vel staðsettur og með augljós en vannýtt tækifæri.

Ætlum við að halda áfram að horfa upp á niðurníðslu – eða taka ákvörðun um að gera eitthvað?

Hlaðan á Vífilsstöðum er alfriðuð. Ástand hennar versnar hins vegar með tímanum, sem þýðir að kostnaður við viðgerðir eykst eftir því sem lengur er beðið. Á sama tíma stendur hún ónotuð og Vífilsstaðasvæðið vannýtt.

Svæði með sannað aðdráttarafl

Það hefur ekki skort hugmyndir um svæðið. Ítrekað hefur verið bent á möguleika Vífilsstaða, bæði fyrir menningu, útivist og ferðaþjónustu.

Við höfum mjög gott dæmi en það er því miður eina dæmið, þegar hljómsveitin Of Monsters and Men, sem á rætur í Garðabæ, hélt tónleika á Vífilsstaðatúni árið 2013 tókst að skapa einstaka stemningu sem tengdi tónlist, náttúru og staðinn sjálfan. Það sýndi að svæðið virkar – ef það er nýtt rétt. Garðbæingar og aðrir flykktust til Vífilsstaða til að njóta þessa viðburðar. Síðan hefur ekkert gerst.

Þetta er ekki ný hugsun.

Í 100 ára afmælisriti Vífilstaða frá 2010 sagði Gunnar Einarsson, þáverandi bæjarstjóri, að Vífilsstaðir væru „höfuðból Garðabæjar, sem mikilvægt er að varðveita“.

Sextán árum síðar er eðlilegt að spyrja: er ekki kominn tími til að fylgja þessum orðum eftir með aðgerðum?

Heildstætt verkefni

Það sem vantar er skýr sýn.Í stað þess að líta á hlöðuna sem einangrað vandamál væri nær að horfa á Vífilsstaði sem eitt heildstætt verkefni. Hlaðan sjálf þarf hlutverk – en það hlutverk verður ekki sterkt nema í samhengi við svæðið í kring.

Hér mætti hugsa í blöndu af menningu, viðburðum og rekstri. Endurnýjuð hlaða gæti hýst listir, sýningar eða minni viðburði, á meðan túnið sjálft yrði markvisst nýtt fyrir útivist og stærri viðburði yfir sumartímann.

Þetta kostar – en hvað kostar að gera ekkert?

Auðvitað kostar þetta peninga. Endurnýjun friðaðra húsa er flókin og krefst samráðs, skipulags og fjárfestingar. En að gera ekkert er ekki kostnaðarlaust. Það felur í sér áframhaldandi niðurníðslu, aukna áhættu og glötuð tækifæri. Spurningin er því ekki hvort þetta kosti – heldur hvað við fáum í staðinn.

Næsta skref: taka umræðuna úr biðstöðu

Kannski er næsta skref ekki að ákveða nákvæmlega hvað á að gera, heldur að taka verkefnið alvarlega. Að láta vinna raunhæfa greiningu á kostnaði, möguleikum og rekstrarmöguleikum. Að skoða samstarf milli hins opinbera og einkaaðila. Að setja fram skýra mynd af því hvað er raunverulega í boði – og hvað þarf til að láta það gerast. Án slíkrar vinnu mun umræðan halda áfram að snúast um sama hlutinn: að ástandið sé slæmt og að eitthvað þurfi að gera. En án ákvarðana breytist ekkert.

Frá vandamáli í tækifæri

Vífilsstaðir eru í dag dæmi um það sem gerist þegar staður með mikla möguleika fær ekki skýrt hlutverk. En þeir gætu líka orðið dæmi um hið gagnstæða – hvernig hægt er að taka sögulegan stað sem er að grotna niður og umbreyta honum í lifandi hluta af bæjarlífinu.

Það krefst ekki fullkominnar lausnar strax. En það krefst þess að við hættum að líta á þetta sem vandamál sem má bíða – og förum að líta á þetta sem tækifæri sem vert er að nýta.

Höfundur er viðburðahaldari og í þriðja sæti Viðreisnar í Garðabæ fyrir komandi sveitarstjórnarkosningar.