„Þitt vanda­mál er að þú skilur ekki stéttar­fé­lög“

Orð Björns Brynjúlfs Björnssonar framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs um verkalýðsfélög hafa fallið í grýttan jarðveg hjá fulltrúum félaganna. Björn var meðal gesta í nýjasta þætti hlaðvarpsins Þjóðmál og aðspurður hvort baráttudagur verkalýðsins 1. maí hefði einhverja sérstaka þýðingu sagði Björn daginn vera ákveðna tímaskekkju, verkalýðsfélög væru hugmyndafræðilegt fyrirbæri og væru orðin úrelt. Orð hans hafa verið gagnrýnd af stjórnarmanni í Visku og varaformanni ASÍ-UNG.

Björn Brynjúlfur og Halla Gunnarsdóttir formaður VR voru gestir Sprengisands á Bylgjunni í morgun þar sem þau tókust á um málið.

Björn Brynjúlfur segir ummæli sín sögð í þeim skilningi að verkalýðshreyfingin hafi náð sigri. 

„Verkalýðshreyfingin á sér mjög glæsta sögu og er mjög stórt hreyfiafl til framfara í íslensku samfélagi. Hún hefur náð mörgum baráttumálum í gegn og þessi ummæli eru sögð í samhengi við það að verkalýðshreyfingin gæti lýst yfir sigri, vegna þess að upphaflega markmiðinu sem verkalýðshreyfingin barðist fyrir og stéttarfélögin alla 20. öldina, að ná fram ákveðnum réttindum, mannréttindum og kjarabótum og ákveðnum velferðarkerfum, það er að segja velferðar- og tryggingakerfi fyrir fólk sem er á vinnumarkaði, þetta hefur allt náðst,“ sagði Björn Brynjúlfur í Sprengisandi á Bylgjunni í dag.

Komin í önnur ótengd verkefni

Hann segir mannréttindalöggjöf sterka og löggjöf almennt.

„Við erum með mjög sterkt opinbert velferðarkerfi sem grípur fólk bæði innan og utan vinnumarkaðar og við erum með fjöldann allan af eftirlitsstofnunum sem fylgjast með háttsemi og mögulegum brotum á réttindum fólks sem er á vinnumarkaði. Þannig að ummælin eru sögð í þeim skilningi að verkalýðshreyfingin hefði bara getað lýst yfir sigri.“

Á sama tíma hafi eðli þeirra breyst og þau farin í ýmis önnur verkefni, til dæmis fasteignaþróun sem sé styrkt með opinberu fé.

„Það væri líka allt gott og blessað ef það væri ekki þessi meðgjöf,“ segir Björn.

Skortur á grunnskilningi á stéttarfélögum

Halla segir þetta ansi kaldar kveðjur frá fyrirtækjunum í landinu á alþjóðlegum baráttudegi verkafólks.

„Ég held að það sé ákveðinn skortur á grunnskilningi á því hvað stéttarfélög gera í dag í þessum orðum. Það er alveg rétt að hér hafa stéttarfélög og verkalýðshreyfingin náð gríðarlegum árangri í að byggja upp lífsgæði og almenna velsæld en þau hafa líka þurft að há alveg rosalega varnarbaráttu. Það er ekki þannig að réttindi séu svona línuleg þróun og svo bara þegar þau hafa áunnist að þá sé maður bara kominn á góðan stað og geti bara slappað af. Það myndi enginn sem nokkurn tímann hefur staðið í réttindabaráttu kvitta upp á,“ segir Halla og að engin söguleg rök styðji þá skoðun.

Hún segir varnarbaráttu verkalýðsfélaga til dæmis háða gegn aðilum eins og Viðskiptaráði sem hafi viljað draga úr réttindum verkafólks og draga úr opinberum kerfum sem eigi að grípa fólk þegar það þarf á því að halda og vilji frekar vænka hag hinna ríkustu.

Hún segir grunninn í þessum skoðanaskiptum snúast um þessa hlutdeild í lífsgæðum og auði og hver eigi að fá hvað.

„Vinnandi fólk binst böndum til að gera þetta saman af því að þannig erum við sterkari og þannig náum við árangri. En í löndum þar sem þessi samstaða hefur verið brotin á bak aftur þar hafa hinir allra ríkustu orðið miklu ríkari og þetta er ofboðslegt vandamál á heimsvísu,“ segir hún og að milljarðamæringar hafi sjálfir áhyggjur af þessari þróun og áhrifum á lýðræði og uppgangi öfgaafla.

Ekki framtíðarsýn VR

„Í löndum þar sem þetta hefur gengið hvað lengst, þar hefur ójöfnuður aukist, fátækt orðið meiri, millistéttin minnkað og vinnandi fátækum fjölgað. Þetta er ekki framtíðarsýn sem ég vil kvitta upp á enda ætlum við ekkert að fara að tillögu Björns. Við ætlum að halda áfram okkar kröftugu verkalýðshreyfingu,“ segir Halla.

Björn segist á sama tíma upplifa að orðræða verkalýðsbaráttunnar sé orðin úrelt og hugmyndafræðin barns síns tíma. Meirihluti launþega sjái ekki endilega fyrirtæki sem óvini sína.

„Þessi orðræða sem svona margir í forystu verkalýðsfélaga í dag eru enn þá að standa í finnst mér bara ekki lýsa þeim raunveruleika sem fólk býr við á vinnumarkaði. Af því að þeir sem ég tala við og bara svona almennt eru hlutirnir þannig að hagsmunir launþega og fyrirtækja fara saman.“

Standi í vegi fyrir framfaramálum

Hann gagnrýnir einnig íslenskt vinnumarkaðsmódel og það hvernig staðið sé að kjarasamningum hér. Á Norðurlöndum sé módelið annað. Þar byrji útflutningsgreinar og svo mikið þeir sem eftir komi við það sem þær semji um.

„Þannig að þetta er ekki bara það að við séum með þessa úreltu orðræðu og þennan óstöðugleika sem stéttarfélögin eru að valda samfélaginu í dag, heldur eru þau líka að standa í vegi fyrir framfaramálum í dag, sem er þá öfugt við hvernig þau voru áður fyrr,“ segir Björn og að besta dæmið um það sé afnám áminningarskyldunnar sem Viðskiptaráð hefur töluvert fjallað um.

Halla gagnrýnir þessa orðræðu Björns og segir fyrirtækin, eins og launþega, bindast einnig hagsmunasamtökum til að tryggja sín réttindi og stöðu. Hún spyr hver framtíðarsýnin sé og miðað við orðræðu Viðskiptaráðs sé það aðeins að brjóta niður réttindi svo aðrir komist áfram.

Ánægt með réttindi sín

Hún segist þó sammála Birni í því að launafólk sé almennt ánægt í vinnunni en telur það ekki að stórum hluta réttindabaráttu verkalýðsfélaga að þakka.

Þau tókust svo nokkuð á um tilgang verkalýðsfélaga og af hverju fólk skráir sig í tiltekið félag. Björn sagðist halda að margir væru skráðir í VR bara til að fá gleraugnastyrk og aðgang að bústað, ekki endilega út af öðrum réttindum. Halla sagðist þá draga í efa að Björn vissi nokkuð um félagsfólk VR.

„Þitt vandamál er að þú skilur ekki stéttarfélög og þú veist ekki hvað við gerum. Við fáum inn um dyrnar hjá okkur í kringum 2.000 manns á hverju ári, fyrir utan alla tölvupóstana og allt sem okkur berst. Við erum að sækja í kringum 500 milljónir í vangoldin laun. Við erum til staðar fyrir fólk þegar því er sagt upp störfum, þegar það veikist, þegar það kemur eitthvað upp á í vinnunni. Þetta er framlínuþjónusta sem er ein sú besta á landinu og styrkurinn okkar liggur þar,“ segir hún.

Spurð hvort hún sé að einhverju leyti sammála því sem Björn segir um að verkalýðsfélögin séu komin of langt í öðrum verkefnum eins og fasteignaþróun segir Halla að það sé hluti af kjarnastarfsemi verkalýðshreyfingar.

Björn segist ekki vilja brjóta niður verkalýðsfélög en að þau séu frjáls félagasamtök og þeim sé frjálst að starfa þannig. Hann gerir athugasemd við það að hið opinbera sé að niðurgreiða eða styðja eða hygla þessum félögum umfram önnur.

„Okkar sýn er að frjáls félagasamtök séu frjáls. Að við þá frelsum verkalýðsfélögin undan þessari nánu tengingu við hið opinbera. Þau eiga að vera félög þeirra sem kjósa að vera í þeim félögum af fúsum og frjálsum vilja. Ekki vegna þess að hið opinbera sé að hvetja fólk til að gera þetta eða niðurgreiða þetta eða hálfneyða fólk í félögin. Það er bara óeðlilegt. Grundvöllur frjálsra félagasamtaka er frelsi fólks til að ganga í eða úr samtökunum,“ segir Björn og að hann vilji framtíð þar sem fólki er frjálst að gera það sem það vill.

Frelsi frá eða til

Halla segir frelsið sem Viðskiptaráð vill, að fáir hafi frelsi til að græða, mjög mikið.

„Það er það sem við erum að standa gegn. Það sem stéttarfélög og einmitt í gegnum skipulag á vinnumarkaði hafa fært venjulegu fólki á Íslandi er alveg gríðarlegt. Það er hægt að bara byrja að telja upp helgarfrí, sumarfrí, styttingu vinnutímans og veikindarétt. Allir þessir þættir sem við lítum á í dag sem einhvern svona sjálfsagðan grundvallarrétt, það er það sem stéttarfélögin hafa fært fólki. Það er frelsi. Það er frelsi að geta veikst án þess að fara á hausinn. Það er frelsi að geta farið í frí, farið í sumarbústað stéttarfélagsins síns sem voru einmitt byggðir upp með þá hugmynd að vinnandi fólk ætti að fá orlof og ætti að geta breytt um umhverfi. Þetta eru bara rosalega fallegir og góðir hlutir sem hafa verið byggðir hérna upp sem Viðskiptaráð vill brjóta niður,“ segir Halla og að hún eigi erfitt með að trúa því að fyrirtækin í landinu vilji það raunverulega.