„Er pláss fyrir sjálf­stæða sjónvarpsmiðla á Ís­landi?“

Að kaupa efnisréttindi er lykilatriði í rekstri sjónvarpsmiðla og stærri sjónvarpsstöðvar þurfa að horfa til fjölmargra þátta í vali á efni. Fréttaefni, barnaefni, spjallþættir, heimildarmyndir, sjónvarpsþættir, íþróttir og kvikmyndir þurfa allt að vera til staðar til að mæta fjölbreyttum þörfum áhorfenda.

Skjár 1 er hins vegar sérhæfð kvikmyndastöð og miðlar eingöngu kvikmyndum sem einfaldar dagskrárstefnu stöðvarinnar og gerir áhorfendum skýrara hvað þeir fá þegar þeir velja stöðina.

Það er þó langt frá því að nægja að semja einfaldlega um efnisréttindi. Dreifiumhverfi sjónvarps hefur breyst gríðarlega á undanförnum árum og þar sem áður var helst talað um „Pay TV“ eða „Free TV“ hafa nú bæst við fjölmargir nýir efnisgluggar og dreifileiðir í gegnum OTT, FAST, AVOD, SVOD og aðrar stafrænar streymislausnir.

Fyrir lítið markaðssvæði eins og Ísland getur því verið bæði flókið og kostnaðarsamt að semja um sýningarrétt á alþjóðlegu kvikmyndaefni enda hefur verð á efnisrétti hækkað verulega samhliða vexti alþjóðlegra streymisveitna.

Skjár 1 vinnur því með samstarfsaðilum í öðrum löndum við kaup á efnisréttindum þar sem samið er til lengri tíma um valda titla og kvikmyndapakka. Í flestum tilfellum er um að ræða svokallaðan „non-exclusive“ sýningarrétt þar sem efnisrétthafar vilja eðlilega halda öðrum efnisgluggum opnum fyrir stærri alþjóðlegar streymisveitur á borð við Netflix og sambærilega miðla.

Þessi nálgun gerir Skjá 1 kleift að byggja upp stöðugt og fjölbreytt kvikmyndasafn fyrir íslenskan markað á sama tíma og stöðin getur starfað sjálfstætt innan ört breytilegs OTT og Smart TV umhverfis.

Klassískar kvikmyndir og svokallaðar „B“ og cult myndir voru lengi vel ekki mikið á hreyfingu á alþjóðlegum sjónvarpsmarkaði þar sem fókus stærri sjónvarpsstöðva og streymisveitna beindist fyrst og fremst að nýjum stórmyndum og dýru frumsýningarefni.

Með breyttu neyslumynstri og mikilli sjóræningjastarfsemi þar sem nýjasti „blockbusterinn“ getur verið kominn í dreifingu um allan heim örfáum dögum eftir frumsýningu hefur kostnaðarhlutfall nýrra stórmynda hins vegar orðið sífellt erfiðara fyrir marga miðla.

Á sama tíma hefur orðið mjög áhugaverð þróun í áhorfi á klassískt kvikmyndaefni, cult myndir og eldri kvikmyndasöfn þar sem áhorfendur sækja í meira kuraterað og persónulegra kvikmyndaumhverfi fremur en endalausan fjölda nýrra titla.

Skjár 1 hefur með langtímasamningum, í mörgum tilfellum allt frá fimm til 10 ára, tryggt stöðinni stöðugt flæði af kvikmyndum til sýninga og byggt upp kvikmyndasafn sem þjónar þessum markaði sérstaklega.

Það sem margir hafa ekki áttað sig á er að þessi markaður er í dag að taka mjög stór áhorfsstökk á alþjóðavísu. Á sama tíma má sjá kvikmyndir frá áttunda og níunda áratugnum fara í gegnum umfangsmikla stafræna endurvinnslu og „remasteringu“ til að uppfylla tæknikröfur nútíma sjónvarps og Smart TV umhverfis.

Fyrir stöð eins og Skjá 1 felast því mikil tækifæri í því að sameina klassíska kvikmyndaarfleifð og nútímalega OTT dreifingu fyrir nýja kynslóð áhorfenda sem vill aftur upplifa kvikmyndir í hefðbundnu sjónvarpsumhverfi.

Því skýtur það nokkuð skökku við að Mennta og menningarráðuneytið, sem auglýst hefur styrki til sjónvarpsmiðla vegna kostnaðar við talsetningar og textun barnaefnis fyrir yngri en 12 ára, hefur nú í tvígang hafnað umsóknum Skjás 1.

Helstu rök ráðuneytisins hafa meðal annars verið þau að efnið sé „ekki nýtt“, að það hafi „áður verið frumsýnt“ og jafnframt að Skjár 1 innheimti ekki áskriftargjöld fyrir aðgang að stöðinni.

Þessi afstaða vekur nokkra athygli í ljósi þess að stór hluti klassísks barnaefnis og fjölskylduefnis sem sýnt er um allan heim í dag hefur áður verið frumsýndur og farið í gegnum nýja stafræna vinnslu, textun og endurútgáfu fyrir nútímalegt OTT og Smart TV umhverfi.

Á sama tíma virðist sem einungis tveir stórir markaðsaðilar hafi hlotið styrki samkvæmt þessu fyrirkomulagi, þ.e. Síminn og Sýn, sem vekur eðlilega upp spurningar um jafnræði og samkeppnislegt hlutleysi gagnvart minni og sjálfstæðum miðlum.

Skjár 1 telur mikilvægt að opinber stuðningskerfi á sviði fjölmiðlunar og barnaefnis taki mið af þeirri miklu breytingu sem hefur orðið í sjónvarpsdreifingu undanfarin ár þar sem sjálfstæðir OTT miðlar og Smart TV umhverfi eru farin að gegna sífellt stærra hlutverki í neyslu barna- og fjölskylduefnis.

Vegna þessa hefur Skjár 1 nú neyðst til að kynna málið bæði fyrir Umboðsmanni Alþingis og Samkeppniseftirlitinu þar sem farið er fram á að skoðað verði hvort jafnræðis hafi verið gætt við úthlutun styrkja á þessum markaði. „Málið er enn til meðferðar innan stjórnsýslunnar og því taldi Umboðsmaður ekki tímabært að taka það til efnislegrar meðferðar að svo stöddu.“

Sjónvarpsmarkaðurinn er að breytast hraðar en nokkru sinni áður. Áhorfendur eru að færa sig yfir í OTT lausnir, Smart TV umhverfi og sérhæfðari miðla þar sem upplifun, stemning og skýrt identity skipta sífellt meira máli.

Á sama tíma standa minni og sjálfstæðir miðlar frammi fyrir þeirri spurningu hvort raunverulegt jafnræði ríki á markaðnum þegar kemur að aðgengi að stuðningskerfum, dreifingu og samkeppni við stóru aðilana.

Skjár 1 hefur á tæpum þremur árum sýnt að það er hægt að byggja upp sjálfstæðan OTT sjónvarpsmiðil á Íslandi með áherslu á kvikmyndir, klassískt efni og „lean back“ sjónvarpsupplifun fyrir nýja kynslóð áhorfenda.

Spurningin er kannski ekki lengur hvort slíkur miðill geti lifað af.

Heldur hvort íslenskt fjölmiðlaumhverfi ætli að leyfa fleiri röddum að taka þátt í framtíð sjónvarps á Íslandi.

Höfundur er forráðamaður Skjás 1.