Liðbólgusjúkdómar – fræðsla skiptir máli

Liðbólgur spyrja ekki að aldri

Gigtarsjúkdómar eru margvíslegir með mismunandi orsakir og horfur. Hluti þeirra eru svokallaðir liðbólgusjúkdómar en undir þá flokkast meðal annars liðagigt (iktsýki), sóragigt, hryggikt og fylgigigt. Áætla má að um 2-4% af íslensku þjóðinni sé með einhvern af þessum sjúkdómum. Af hverju fólk þróar með sér slíkan sjúkdóm er óþekkt en erfðir skipta máli sem og umhverfisþættir og eru reykingar þekktasti orsakavaldurinn af þeim. Gigtarsjúkdómar eru almennt algengari í konum. Liðagigt leggst frekar á konur en karla en í hryggikt, sóra- og fylgigigt eru jafnari kynjahlutföll.

Fólk á öllum aldri getur veikst af liðbólgusjúkdómum en það er rótgróinn misskilningur í samfélaginu að einungis eldra fólk veikist af gigt. Dæmi um liðbólgusjúkdóm í ungu fólki er hryggikt þar sem að einstaklingar byrja að veikjast fyrir fertugt.

Meira en liðbólgur

Þessir fyrrnefndu liðbólgusjúkdómar eru allir afleiðing sjálfsofnæmis þar sem að ónæmiskerfið ræðst á liði og aðra vefi eins og um væri að ræða aðskotahlut eða sýkil. Þetta veldur bólgum í liðum og oft í öðrum vefjum eða líffærum. Ekki er hægt að lækna liðbólgusjúkdóma en oftast er hægt að halda niðri sjúkdómsvirkni. Á heildina litið þá hefur tilkoma sjúkdómshemjandi gigtarlyfja síðustu áratugi gjörbreytt horfum einstaklinga með liðbólgusjúkdóma til hins betra.

Þrátt fyrir bættar horfur er áfall fyrir einstakling að greinast með langvinnan sjúkdóm sem getur haft áhrif á lífsgæði og vinnugetu. Liðbólgusjúkdómar eru ekki bara bólgur í líkamanum. Fólk finnur fyrir einkennum, sem ekki sjást utan á þeim, eins og miklum morgunstirðleika, þreytu, svefntruflunum og verkjum um allan líkamann. Þess vegna getur verið erfitt að útskýra fyrir samferðarfólki af hverju erfitt er að framkvæma verk sem áður voru auðveld.

Fræðsla er nauðsynlegur grunnur meðferðar

Lífsstíll skiptir miklu máli fyrir heilsu og horfur fólks með liðbólgusjúkdóma. Því er mikilvægt að fræða um heilbrigðar lífsvenjur til dæmis reglubunda hreyfingu, heilsusamlegt mataræði, góðar svefnvenjur og aðra þætti sem geta haft áhrif á horfur fólks.

Lítið hefur verið um íslenskt fræðsluefni um liðbólgusjúkdóma en Gigtarfélagið og starfsfólk göngudeildar gigtar á Landspítala hefur nú í sameiningu gefið út bækling og útbúið námskeið fyrir nýgreinda með liðbólgusjúkdóma. Námskeiðið hefst í byrjun júní og samanstendur af þremur fræðslukvöldum m.a. um meðferðamöguleika og lífsstíl. Okkar von er að þetta fræðsluátak stuðli að bættu lífi fólks með sjúkdómana og auki vitund almennings um gigt.

Höfundur er varaformaður Gigtarfélagsins og yfirlæknir gigtarlækninga á Landspítala