Luku fimm hagræðingaraðgerðum á einu ári

Þann 4. mars 2025 kynnti ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur 57 hagræðingartillögur á blaðamannafundi. Ráðgert var að tillögurnar myndu fela í sér sparnað upp á 71 milljarð króna á árunum 2026 til 2030. Óskað var eftir tillögum frá almenningi sem hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar fór yfir.

Af þeim 57 hagræðingaraðgerðum sem starfshópur ríkisstjórnarinnar lagði til vorið 2025 hafa fimm komið til framkvæmda, tuttugu eru í vinnslu, sex eru áformaðar en ekki er hafin vinna við 26. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Viðskiptaráðs.

Ekki snert á fjórtán af 27

Samkvæmt áætluninni á að ljúka 27 aðgerðum fyrir lok árs 2026. Tveimur þeirra er nú þegar lokið, fjórar áformaðar, sjö í vinnslu og fjórtán ekki hafnar. 

„Dæmi um aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur lokið við eru lögleiðing stöðugleikareglu í ríkisfjármálum og aflétting á jafnlaunavottun, með því að hækka stærðarmörk fyrirtækja sem falla undir þá skyldu og innleiða skýrslugjöf í stað vottunar,“ segir í greiningu Viðskiptaráðs.

Meðal aðgerða sem eru í vinnslu er sameining sjóða innan ráðuneyta, aðlögun starfsmannalaga, sameining fámennra stofnana og stofnsetning Þjónustumiðstöðvar ríkisins. Nú þegar hafa stjórnvöld byrjað að vinna að hinum þremur aðgerðunum án þess að þeim sé lokið.

„Þar má t.d. nefna Þjónustumiðstöð ríkisins. Hún átti að verða til við sameiningu sýslumannaembættanna sem var samþykkt á Alþingi, en í framhaldi af því stóð til að sameina Þjóðskrá við stofnunina og skoða kosti þess að Útlendingastofnun yrði jafnframt sameinuð henni. Sá hluti er ókláraður,“ segir í úttektinni.

22 aðgerðir í vanskilum

Ljúka átti 22 aðgerðum árin 2025 og 2026 en vinnan er ekki hafin, þar af eru átta aðgerðir sem átti að ljúka á síðasta ári. Meðal aðgerðanna sem ekki tókst að ljúka á liðnu ári er að skoða fjármagnsskipan Náttúruhamfaratryggingar Íslands, leggja niður nýsköpunarsjóðinn Kríu og sjá til þess að umsækjendur um opinber störf geti óskað nafnleyndar.

Auk þess stóð til dæmis til að ljúka við stofnun Listamiðstöðvar Íslands, sameina Tryggingastofnun og Sjúkratryggingar og leggja niður ráðstöfunarfé ráðherra fyrir lok þessa árs.

„Það er stöðugt verkefni að rýna, endurskoða og bæta rekstur ríkisins með bætta nýtingu skattfé fyrir augum. Jákvætt var að ríkisstjórnin skyldi í upphafi kjörtímabilsins kalla eftir tillögum að hagræðingu í rekstri hins opinbera. Hins vegar sýnir yfirferð Viðskiptaráðs að stór hluti þeirra hagræðingaraðgerða sem lagðar voru til hafa annaðhvort tafist eða ekki komist til framkvæmda,“ segir í úttektinni.

„Það er mikilvægt að hagræðing verði ekki aðeins áform á blaði og framkvæmd þeirra takmarkist ekki við yfirlýsingar heldur skili raunverulegum breytingum í rekstri hins opinbera og betri nýtingu skattfjár.“

Sjö bíða afgreiðslu

Að lokum eru sjö mál sem bíða afgreiðslu á Alþingi og teljast til hagræðingaraðgerða stjórnvalda.

Þar á meðal er sameining MAST, Fiskistofu og Verðlagsstofu skiptaverðs, afnám áminningarskyldu opinberra starfsmanna og flutningur afgreiðslu atvinnuleyfa frá Vinnumálastofnun til Útlendingastofnunar.