For­sætis­ráð­herra talar um virðingu, en hvað með starfs­fólk heil­brigðis­eftir­litsins?

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra hefur lagt mikla áherslu á virðingu í stjórnmálum. Hún hefur talað um mikilvægi fagmennsku, samráðs og þess að hlusta á fólk sem býr yfir þekkingu og reynslu. Hún hefur einnig gagnrýnt stjórnmál sem byggja á yfirgangi, vanvirðingu og ákvarðanatöku langt frá þeim sem málin varða. Í ljósi þess er erfitt að skilja hvernig staðið hefur verið að áformum ríkisstjórnarinnar um afnám heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga.

Undanfarin misseri hefur starfsfólk heilbrigðiseftirlita um allt land fylgst með verkefni sem hefur það yfirlýsta markmið að leggja niður núverandi fyrirkomulag og flytja verkefnin til ríkisins. Á sama tíma hefur starfsfólkið búið við vaxandi óvissu um framtíð sína og störf. Þetta eru ekki embættismenn í ráðuneytum eða sérfræðingar sem starfa langt frá daglegum veruleika fólks. Þetta eru heilbrigðisfulltrúar sem sinna eftirliti með matvælum, neysluvatni, mengunarvörnum, leiksvæðum, sundlaugum, skólum og fjölmörgum öðrum þáttum sem hafa bein áhrif á heilsu og öryggi almennings.

Þrátt fyrir þetta hefur starfsfólkið fengið afar takmarkaðar upplýsingar um hvað tekur við. Enginn veit með vissu hvaða störf flytjast til ríkisins, hvaða störf verða eftir hjá sveitarfélögum eða hvaða starfsaðstæður bíða þeirra sem hugsanlega flytjast yfir í nýtt kerfi. Frestir hafa ítrekað verið framlengdir, tímasetningar breyst og verkefnið tekið ýmsum breytingum á leiðinni. Óvissan hefur hins vegar verið stöðug.

Þegar stjórnvöld ráðast í umfangsmiklar kerfisbreytingar er eðlilegt að breytingar valdi áhyggjum. Það sem skiptir máli er hvernig staðið er að þeim. Virðing fyrir starfsfólki birtist ekki í hátíðarræðum eða stefnuyfirlýsingum. Hún birtist í því að upplýsa fólk, eiga við það samtal og veita því skýr svör um framtíð þess. Það hefur ekki gerst hér.

Forsætisráðherra hefur talað fyrir því að nýta þekkingu fólksins sem starfar í kerfunum en reynsla margra þeirra sem starfa við heilbrigðiseftirlit er sú að á þá hafi lítið verið hlustað. Ítrekaðar ábendingar um framkvæmd breytinganna, áhrif á þjónustu, staðþekkingu, viðbragðsgetu og kostnað hafa fengið takmarkað vægi í umræðunni. Þess í stað hefur umræðan oft snúist um skipurit, stofnanir og stjórnsýslulega hagræðingu.

Sterkasta auðlind heilbrigðiseftirlitsins er ekki skipurit eða stofnanakerfi. Hún er fólkið sem sinnir verkefnunum. Fólkið sem þekkir vatnsbólin, fyrirtækin, mengunarhætturnar, innviðina og samfélögin sem það þjónar. Fólkið sem hefur byggt upp reynslu og þekkingu á áratugum. Sú þekking getur horfið ótrúlega hratt ef ekki er hlúð að henni og vandað til verka.

Forsætisráðherra hefur oft talað um mikilvægi trausts. Það er rétt hjá henni. Traust er ein mikilvægasta auðlind samfélagsins. En traust verður ekki til með orðum einum saman. Það verður til þegar fólk upplifir að á það sé hlustað, að þekking þess skipti máli og að stjórnvöld sýni því þá virðingu sem þau tala svo mikið um. Þar virðist forsætisráðherrann hafa misst sjónar á starfsfólki heilbrigðiseftirlitsins.

Ef stjórnvöld ætla að byggja ákvarðanir sínar á virðingu, fagmennsku og trausti þá verður að byrja á því að sýna fólkinu sem heldur kerfinu gangandi þá virðingu í verki, ekki aðeins í orði.

Höfundar eru stjórnarfólk í Samtökum heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi.