Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Samúel Karl Ólason skrifar 10. júní 2026 15:40 Mynd þessi var í raun tekin af Abell S1063 vetrarbrautinni en fangaði í leiðinni rauðan blett sem hefur verið kallaður GLIMPSE-17775. ESA/James Webb Litlir rauðir blettir á myndum James Webb-geimsjónaukans (JWST) hafa um nokkuð skeið vakið furðu stjörnufræðinga og geimvísindamanna. Nú hefur þessi gáta mögulega verið leyst og rennir lausnin stoðum undir tilvist þess sem kallað er „svartholsstjarna“. Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022. Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið „Þetta er fullkomið áfall“ Innlent Fékk nóg og er hættur á Facebook Innlent Lét lífið á Keflavíkurflugvelli Innlent Enn þykknar upp hjá SÁÁ Innlent Látin jafngömul og móðir hennar sem var myrt af föðurnum Erlent „Ég hef nú ekkert verið að gráta yfir þessu“ Innlent „Ekkert sem gat bjargað þessu“ Erlent Guðmundur Ari í varaformanninn Innlent Lokuðu einni mikilvægustu olíuleiðslunni Erlent Trúir á lausn þrátt fyrir vantrauststillögu Innlent Fleiri fréttir Lokuðu einni mikilvægustu olíuleiðslunni „Ekkert sem gat bjargað þessu“ Látin jafngömul og móðir hennar sem var myrt af föðurnum Þingkosningar í Svíþjóð: Stjórnin riðar til falls en að mynda nýja gæti reynst erfitt Minnst 44 slasast og ein í lífshættu eftir lestarslys í Frakklandi Systir Haraldar er látin Dönsk kona ákærð fyrir að verða nýfæddum börnum sínum að bana Stefna kanslaranum fyrir meiðyrði um Valkost fyrir Þýskaland Gerðu drónaárásir á verslunarmiðstöð Tók konu hálstaki sem söng með á söngleik 25 ár frá 9/11: Ólíkar útgáfur Trumps af deginum Rússar gómaðir með leynilega sæstrengjaklippu Kanna hvort Kim eigi son Biður dómara um að hlífa Clancy við öðrum réttarhöldum Miklar hækkanir á olíumörkuðum í dag Reyndi að vara við að flugvélin færi of hratt Tugir látnir í eldsvoða í flutningaskipi í Kína Boðar til skyndikosninga til að lægja öldurnar í Serbíu Ætli að gefa öllum þúsundir dollara ef repúblikanar sigra Játar aðild að einu stærsta Bitcoin-þjófnaðarmáli sögunnar Heitasta sumarið í Vestur-Evrópu Pakistanar sögðu klerkastjórninni að koma böndum á Húta Viðurkenndi efasemdir: „Ég ætla samt ekki að sýkna hana“ Selenskí kíkti á klakann Gaf Harp og tveimur öðrum ráðgjöfum milljónir í jólagjöf Leggur stefnu AfD að jöfnu við þjóðernishreinsanir Farage kemur frönskum skoðanabróður í klandur Banna breskum þingmönnum að koma til Ísraels Haraldur Noregskonungur borinn til grafar Rétta yfir rússneskum skipstjóra sem sleit sæstrengi við Finnland Sjá meira
Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022.
Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið „Þetta er fullkomið áfall“ Innlent Fékk nóg og er hættur á Facebook Innlent Lét lífið á Keflavíkurflugvelli Innlent Enn þykknar upp hjá SÁÁ Innlent Látin jafngömul og móðir hennar sem var myrt af föðurnum Erlent „Ég hef nú ekkert verið að gráta yfir þessu“ Innlent „Ekkert sem gat bjargað þessu“ Erlent Guðmundur Ari í varaformanninn Innlent Lokuðu einni mikilvægustu olíuleiðslunni Erlent Trúir á lausn þrátt fyrir vantrauststillögu Innlent Fleiri fréttir Lokuðu einni mikilvægustu olíuleiðslunni „Ekkert sem gat bjargað þessu“ Látin jafngömul og móðir hennar sem var myrt af föðurnum Þingkosningar í Svíþjóð: Stjórnin riðar til falls en að mynda nýja gæti reynst erfitt Minnst 44 slasast og ein í lífshættu eftir lestarslys í Frakklandi Systir Haraldar er látin Dönsk kona ákærð fyrir að verða nýfæddum börnum sínum að bana Stefna kanslaranum fyrir meiðyrði um Valkost fyrir Þýskaland Gerðu drónaárásir á verslunarmiðstöð Tók konu hálstaki sem söng með á söngleik 25 ár frá 9/11: Ólíkar útgáfur Trumps af deginum Rússar gómaðir með leynilega sæstrengjaklippu Kanna hvort Kim eigi son Biður dómara um að hlífa Clancy við öðrum réttarhöldum Miklar hækkanir á olíumörkuðum í dag Reyndi að vara við að flugvélin færi of hratt Tugir látnir í eldsvoða í flutningaskipi í Kína Boðar til skyndikosninga til að lægja öldurnar í Serbíu Ætli að gefa öllum þúsundir dollara ef repúblikanar sigra Játar aðild að einu stærsta Bitcoin-þjófnaðarmáli sögunnar Heitasta sumarið í Vestur-Evrópu Pakistanar sögðu klerkastjórninni að koma böndum á Húta Viðurkenndi efasemdir: „Ég ætla samt ekki að sýkna hana“ Selenskí kíkti á klakann Gaf Harp og tveimur öðrum ráðgjöfum milljónir í jólagjöf Leggur stefnu AfD að jöfnu við þjóðernishreinsanir Farage kemur frönskum skoðanabróður í klandur Banna breskum þingmönnum að koma til Ísraels Haraldur Noregskonungur borinn til grafar Rétta yfir rússneskum skipstjóra sem sleit sæstrengi við Finnland Sjá meira