Af hverju borgum við evrópsk metverð fyrir græn­meti sem endist í tvo daga?

Það hefur komið fyrir mig oftar en einu sinni.

Maður fer í búðina.

Kaupir tómata, salat, paprikur eða gúrkur.

Borgar verð sem væri talið hátt víðast hvar í Evrópu.

Og tveimur dögum síðar, þegar á að elda kvöldmatinn, kemur í ljós að hluti af grænmetinu er þegar farið að skemmast.

Auðvitað gerist þetta ekki alltaf.

Og auðvitað á þetta ekki við um allar verslanir eða allar vörur.

En þetta hefur gerst nógu oft til að ég velti fyrir mér einni spurningu:

Af hverju virðumst við stundum sætta okkur við þetta?

Við heyrum oft að Ísland sé dýrt vegna þess að landið sé lítið.

Vegna þess að hér séu há laun.

Vegna þess að mikið sé flutt inn.

Og án efa er eitthvað til í því.

En hátt verð eitt og sér er ekki endilega vandamál.

Margir eru tilbúnir að borga meira fyrir góð gæði.

Það sem er erfiðara að skilja er þegar hátt verð og gæði virðast ekki alltaf haldast í hendur.

Því neytendur kaupa ekki aðeins vöruna sjálfa.

Þeir kaupa líka ákveðið loforð.

Loforð um ferskleika.

Loforð um gæði.

Loforð um að það sem er selt sem ferskvara sé í raun ferskt.

Og þegar það stenst ekki vaknar eðlilega spurning.

Ekki aðeins um verð.

Heldur um væntingar.

Kannski er það sem hefur komið mér mest á óvart eftir öll þessi ár á Íslandi ekki hversu hátt verðið er.

Heldur hversu sjaldan við kvörtum.

Hversu sjaldan við skilum vörum.

Og hversu oft við segjum einfaldlega:

„Svona er þetta bara.“

Stundum hef ég jafnvel velt því fyrir mér hvort ákveðin menning kurteisi og átakafælni spili þar inn í.

Kannski finnst sumum óþægilegt að fara aftur út í búð og kvarta.

Kannski vilja margir einfaldlega ekki gera mikið mál úr hlutunum.

Og það er í sjálfu sér skiljanlegt.

En stundum velti ég því fyrir mér hvort þessi jákvæða tilhneiging til að forðast árekstra geti líka haft sína ókosti.

Því fyrirtæki læra ekki aðeins af kvörtunum.

Þau læra líka af þögninni.

En þarf þetta endilega að vera svona?

Því þegar fólk borgar meðal hæstu matvöruverða í Evrópu er ekki ósanngjarnt að gera kröfur.

Ekki ósanngjarnt að ætlast til gæða.

Ekki ósanngjarnt að búast við því að ferskt grænmeti endist lengur en í einn eða tvo daga.

Kannski er heilbrigð samkeppni ekki aðeins spurning um verð.

Kannski snýst hún líka um það hvort neytendur séu tilbúnir að gera kröfur.

Því fyrirtæki laga sig yfirleitt að því sem markaðurinn sættir sig við.

Og stundum velti ég því fyrir mér hvort stærsta spurningin sé ekki af hverju Ísland sé svona dýrt.

Heldur af hverju við höfum stundum svo lágar væntingar.

Því hátt verð ætti ekki aðeins að kaupa vörur.

Það ætti líka að kaupa gæði.

Og kannski er það ekki ósanngjörn krafa.

Heldur einfaldlega það lágmark sem neytendur eiga rétt á að búast við.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.