Dregur til tíðinda

I

Mörgum er fagnaðarefni að efnt skuli verða til þjóðaratkvæðagreiðslu nú í ágúst næstkomandi þar sem kjósendum gefst loksins kostur á að segja annaðhvort blákalt já eða blákalt nei við þeirri spurningu hvort íslensk stjórnvöld eigi að ganga til viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Eigi stórmál á annað borð skilið að vera borin undir þjóðina til úrskurðar, þá er þetta mál áreiðanlega eitt þeirra. Og margsagt hefur verið að þjóðin brennir engar brýr að baki sér þó svo hún veiti ríkisstjórninni umboð til slíkra viðræðna, hún hefur eftir sem áður öll trompspil á hendi, því aðildarsamningur yrði borinn undir hana í nýrri þjóðaratkvæðagreiðslu. Lýðræðislegar verður með engu móti að þessu máli staðið.

Ég sagði vísvitandi að mörgum væri þjóðaratkvæðagreiðslan í ágúst næstkomandi fagnaðarefni, en ekki öllum. Til að mynda hefur nú viku eftir viku og mánuð eftir mánuð gefið að líta hvar mótstöðumenn atkvæðagreiðslunnar koma trítlandi héðan og þaðan og raða sér á síður Morgunblaðsins eins og sauðir á garða, sumir nokkuð stilltir, þótt úrtölur og vífilengjur séu við suðumark innra með þeim, aðrir svo vanstilltir að furðu gegnir. Úr penna þeirra manna streymir gamalt fullyrðingarusl, áþekkt því sem skall á hlustum alþjóðar þegar þráttað var um EES-samninginn. Reyndar hefur það rusl hlaðist upp við og við allar götur síðan.

Tvö af ruslyrðunum eru Eldhaf og Brennandi hús (sjálfgefið að nota háan upphafsstaf á báðum stöðum, þetta er orðið að sérnöfnum í dægurmálaumræðunni). ESB er ýmist Eldhaf eða Brennandi hús, hefur staðið í ljósum logum frá upphafi. Engu er líkara en veröldin öll sé í ljómandi góðu lagi nema Evrópa vestan Rússlands. Ég biðst afsökunar á því að ég hef aldrei getað komið þessu húsi sem brennur áratug eftir áratug og þó aldrei til grunna heim og saman við innri markað ESB, djásn sambandsins. Réttsýnir Íslendingar upp til hópa telja að viðskiptasamningur þeirra við Eldhafið sé ein styrkasta stoð allrar hagsældar landsmanna nú á dögum. Hið skíðlogandi hús hlýtur því að vera einsdæmi í veraldarsögunni. Og ekki fyrir þessar sakir einar, heldur og margt fleira. Meðal annars eru Finnar búsettir í húsinu, hamingjusamasta þjóð í heimi enn einu sinni samkvæmt alþjóðlegri könnun (frétt í BBC 19. mars síðastliðinn). Og verða þeir samt að þola það böl að hafa evru sem gjaldmiðil.

Mig minnir fastlega að Guðni Ágústsson, fyrrum ráðherra, sé þeirra manna á meðal sem bent hafa á hið óslökkvandi bál í Evrópusambandinu. Hann ætti að vita þetta öðrum betur, sérfróður um slíka hluti, maður sem nú hefur að aukavinnu, búinn litklæðum, að leggja annað slagið eld að Bergþórshvoli hinum forna, túristum og öðru forvitnu fólki til hugarléttis; og kallar hátt þá er öll húsin taka að loga: „Upp með Njálu!“

II

Fullyrðingaruslið er markað beisku hatri í garð Evrópusambandsins. Ekkert er við það að athuga þótt menn séu andvígir því sambandi frekar en öðru hér á jörðu. En ég leyfi mér að spyrja: Hvað hefur ESB gert á hlut Íslendinga svo að það verðskuldi slíkt hatur? Það hefur veitt íslensku þjóðinni aðgang að stærsta fríverslunarsvæði heims og kemur öllum réttsýnum mönnum, eins og fyrr segir, saman um að hin nánu bönd Íslands og ESB fyrir tilverknað EES-samnings hafi frá upphafi verið til gagns og góða íslenskum hagsmunum þrátt fyrir stranga staðla sem stundum er mjálmað yfir, en án þeirra þrífst ekki markaður í líkingu við innri markað ESB, heldur liðast hann sundur fyrr en varir. Er einhver höfuðsynd að þreifa fyrir sér um það í samningaviðræðum hvort full aðild að ESB gæti verið enn hagfelldari kostur fyrir Ísland en sú aðild sem landið nú þegar hefur að sambandinu?

Að vísu er til nokkur hópur manna hér á landi svo mikill með sig að honum þykir óráð að Íslendingar eigi náið viðskiptasamband við Evrópu, sá markaður sé of lítill og fari sísmækkandi í hlutfalli við heimsmarkaðinn sjálfan; nær væri að snúa sér að Kína, Indlandi o.s.frv. Þetta steigurlæti er svo fyndið að engu munar að maður hlæi frá eyra til eyra vegna þess að íslenska hagkerfið er svo agnarsmátt á hinn margumtalaða heimsmælikvarða, snoturt dúkkuhús og annað ekki.

Lítum samt sem áður örlitlu nánar á þetta mál: Neytendamarkaður ESB (þar býr næstum hálfur milljarður manna) er fjölmennari en neytendamarkaður Bandaríkjanna og Kanada til samans. Hagkerfi ESB (allra 27 ríkjanna innan þess) er ámóta stórt og hagkerfi Kína, þótt þar búi hartnær þrisvar sinnum fleira fólk og sé þannig sem því svarar minna á nef hvert en hagkerfi ESB. Þýska hagkerfið eitt sér (þriðja stærsta hagkerfi heims) er tvöfalt stærra en hagkerfi Rússlands (í Þýskalandi búa um 84 milljónir, í Rússlandi 143 milljónir manna), ennfremur stærra en hagkerfi Indlands, fjölmennasta ríkis heims; þar býr um 1,5 milljarður fólks, að talið er, en stór hluti þess mannfjölda á reyndar lítið aflögu til vörukaupa.

Af þessu má ráða að ekki er allt sem sýnist þegar kemur að ,stærðarhlutföllum‘ í viðskiptaveröldinni.

III

Andstæðingar ESB-aðildar Íslands hafa sett fram ályktanir um það hvaða þjóðlöndum sé farsælast að halla sér að í viðsjálli veröld, en eins og gefur að skilja kemur Eldhafið ekki til greina. Í þeim málatilbúnaði er allt ýmist í ökkla eða eyra. Sumum finnst heimurinn eins og hann leggur sig varla nógu stór handa þvílíkum risum sem við erum, öðrum þykir minna módel vænna, eins konar vestnorrænt efnahagssvæði, þ.e. Íslands, Færeyja og Grænlands. Í þeirri ályktun gleymist að hvorki Færeyjar né Grænland eru fullgild ríki, heldur hluti af konungsríki Dana, en Danir eru í Eldhafinu.

Bálið nær sömuleiðis til annarrar tillögu, sem sé þeirrar að Íslendingar efli sem mest þeir geta samstarf sitt við Norðurlandaþjóðirnar í heild og komi það í stað ESB-aðildar, rétt eins og þær þjóðir séu ,ómengaðar‘ af Evrópu. Í fyrsta lagi eru langsamlega flestir Norðurlandabúar (Danir, Svíar, Finnar) í Evrópusambandinu, una þar vel hag sínum og hlýða að sjálfsögðu lögum þeim og reglum sem gilda innan sambandsins. Í öðru lagi er vandséð hvað hamlað gæti því að Íslendingar styrktu enn betur en áður gott samstarf sitt við vinaþjóðir á Norðurlöndum, þótt þeir gengju í ESB, vegna þess að innan ESB mynda einstök ríki ýmiss konar tengsl sín í milli, að jafnaði samkvæmt landfræðilegri legu eða sérstökum hagsmunum.

Einn greinarhöfundur í Morgunblaðinu 11. maí síðastliðinn (kenndi sig við „Frjálst land“) smíðaði enn eitt bandalagið handa Íslendingum til mótvægis við ESB, Norðvestur-Atlantshafsbandalag einhvers konar, í senn auðlinda- og hernaðarbandalag. Saman við Danaveldi stokkaði hann Íslandi og Noregi, einnig Bretlandi sem hann kvað gefa bandalaginu „þá hernaðarlegu og pólitísku vigt sem þarf til að standa gegn yfirgangi stórvelda.“

Um hina pólitísku „vigt“ Bretlands núorðið er heppilegast að hafa sem fæst orð, hún fer sídvínandi. Og sýnilega fylgist þessi frelsismaður ekki heldur nægjanlega með hermálum, ætti t.d. að spyrja heimamenn í Bretlandi út í herafla þjóðarinnar nú um stundir. Hann er í fjársvelti og ekki nema svipur hjá sjón í samanburði við það sem fyrrum var, jafnvel flotastyrkurinn þykir til skammar. Og engin sjálfstæð not myndi þetta bandalag mannsins hafa af kjarnorkuvopnum Breta, þau lúta bandarískri yfirstjórn, ef til þeirra þyrfti að taka. Frakkar, einir Evrópuþjóða vestan Rússlands, hafa yfir að ráða kjarnorkuvopnum sem eru í þeirra eigin höndum að öllu leyti.

IV

Hér að framan var að því vikið að lastyrðum væri seint og snemma ausið yfir þá sem kanna vilja nánara samband við ESB en felst í EES-samningnum. Gömlu Föðurlandssvika-rapsódíunni er skellt á fóninn og spiluð af fullum hljóðstyrk. Og eru svikin þó ekki önnur og meiri en þau að vísa skuli þessu álitamáli í dóm þjóðarinnar í allsherjaratkvæðagreiðslu. Fylgjendur þeirrar málsmeðferðar eru sakaðir um að traðka á frelsi og fullveldi landsins, að þeir vilji selja hvort tveggja í greipar erlendum valdsherrum, vilji innlima Ísland í fjandsamlegt ríkjasamband suður í álfu; fullveldisafsal, landsala, innlimun, þetta eru þrástefin. Og þar á ofan setti Morgunblaðið sig ekki úr færi að smána endurtekið fána Evrópusambandsins, birti með fréttum mynd sem sýnir fánann blaktandi við hún, sundurtættan á jaðrinum, mynd sem mun ættuð úr áróðursblöðum á Englandi þegar Brexit-bullið reið þar röftum sem ákafast. Aumkunarvert.

Vitleysan um landsölu gengur svo langt að „Gamli sáttmáli“ (ætti að vera „Gissurarsáttmáli“ 1262, „Gamli sáttmáli“ er einu, ef ekki tveimur árum yngri gjörningur) hefur verið dreginn fram til marks um hliðstæð þjóðsvik íslenskra stjórnvalda nú í Evrópumálum. Sá sáttmáli kemur aðildarviðræðum við ESB bókstaflega ekkert við. Og var hann þó svo hyggindalega saminn af Gissuri jarli Þorvaldssyni að Jón Sigurðsson forseti studdist við hann í röksemdafærslu sinni fyrir sjálfstæði Íslands innan danska konungsdæmisins.

Annarri vitleysu, engu skárri, hefur líka verið hreyft gegn Evrópusinnum, nefnilega ræðu þeirri sem Snorri Sturluson leggur í munn Einari Þveræingi í Ólafs sögu helga. Því hefur verið haldið á lofti að sú ræða sýni viðhorf Snorra sjálfs (sem þá var orðinn hirðmaður, nánar sagt lendur maður, Noregskonungs) til erlends valds og skuli vera oss til ævinlegrar eftirbreytni. Hér hoppar og skoppar sama ruglið og viðgengist hefur um „Gamla sáttmála“: veldi Noregskonungs að fornu á ekkert skylt við Evrópusambandið. Að auki bendir visst atriði til þess að í ræðunni, eins og Snorri býr hana úr garði, sé málflutningur Einars Þveræings gerður kímilegur.

Væri á annað borð gerlegt að hugsa allar þessar firrur til enda, yrði niðurstaðan helst sú að Ísland byggi við svo sérstaka tegund fullveldis að hliðstæða fyndist hvergi annars staðar á jörðu. Og er þó fullveldi þjóða ekki fundið upp hér á landi, heldur er það ein af þeim óteljandi afurðum andans sem fluttar hafa verið hingað úr útlöndum til bóta og blessunar. Í niðurstöðunni fælist einnig að allar þjóðir ESB, 27 að tölu, hefðu glatað fullveldi sínu; og skiptir þá engu máli þótt hver þeirra búi við sína eigin stjórnarskrá, eigið löggjafarþing, fánar hverrar þeirra um sig blakti fyrir framan höfuðstöðvar Sameinuðu þjóðanna og er þá fátt eitt talið, fullveldi þeirra varð að engu við aðild að Evrópusambandinu. Mikil býsn eru það að Úkraínumenn skuli í rúmlega fjögur ár hafa úthellt blóði sínu í þágu frelsis og fullveldis ættjarðarinnar til þess eins að fyrirgera hvoru tveggja með inngöngu í ESB, en þangað vilja þeir komast fyrir alla muni. Sömu synd drýgðu Eistar, Lettar, Litháar og fleiri þjóðir í Austur-Evrópu þegar þær losnuðu undan oki Rússa, endurheimtu frelsi köstuðu þær á glæ við fyrsta tækifæri með aðild sinni að Evrópusambandinu.

Óvilhallir menn vita að þjóðir Evrópusambandsins afsala sér ekki fullveldi sínu, heldur framselja vissa þætti þess, samt ekki út fyrir sínar eigin raðir, heldur til framkvæmdastjórnar sem hlítir æðsta úrskurðarvaldi þeirra sjálfra, allt samkvæmt sáttmálum sem þær hafa gert sín á milli af fúsum og frjálsum vilja. Framkvæmdastjórnin („Brusselvaldið“ á máli þeirra sem bera illan hug til náinnar samvinnu Evrópuþjóða) fer eingöngu með umboðsvald í þágu fullvalda ríkja. Til að mynda verður framkvæmdastjórnin að bera alla fríverslunarsamninga sem hún gerir undir löggjafarþing hverrar aðildarþjóðar um sig til samþykktar eða synjunar; jafnframt hefur Evrópuþingið ákvörðunarvald í slíkum málum.

Um fullveldisafsal ESB-ríkja er annars þessu við að bæta: Svo hittist á að nær öll þeirra (23 og af 27 ríkjum samtals) eiga jafnframt aðild að Atlantshafsbandalaginu. Það gæti varla gengið, hafi þau glatað fullveldi sínu, enda bregður svo við að fullveldismissir þessara ríkja er aldrei nefndur hérlendis einu orði þegar talið berst að þeim sem Nató-ríkjum, þá búa þau í náðum við óskorað fullveldi og eru vinaríki Íslands.

Tvöfeldnin í þessu efni fer með himinskautum og tekur öðru hverju á sig skoplega mynd. Dæmi: Hinn 16. mars síðastliðinn gleymdi Morgunblaðið sér í miðri heiftarþulunni gegn ESB og birti frétt þess efnis að leiðtogar Kanada og Norðurlandanna hygðust „dýpka samstarf sitt, sér í lagi á sviði varnarmála og öryggismála á norðurslóðum, til að tryggja öryggi og fullveldi þjóðanna“. Meðal þessara þjóða voru þrjár sem hafa verið innlimaðar í ESB og glatað við það fullveldi sínu. Mér varð því á að spyrja í hljóði: „Hvaða fullveldi er Mogginn að lofsyngja?“

Sumir sem tvístíga andspænis Evrópusambandinu segja sem svo: „ESB hefur ýmsa kosti, en það er ekki fullkomið.“ Stóð einhvern tíma til að það væri fullkomið? Það er gamall vísdómur að ekkert sé fullkomið nema guð á himnum.

V

Snemma þessa árs, þegar ásælni Donalds Trumps í full yfirráð á Grænlandi keyrði um þverbak, var Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrum forseti Íslands, kvaddur í fréttaviðtal í Ríkissjónvarpinu, greinilega í þeim tilgangi að hann setti fram álit sitt á gangi þeirra mála. Ólafur kom vel undirbúinn og honum var greitt um svör að vanda, talaði þó sem af djúpu hyggjuviti stjórnspekinga. Hann sagði að menn yrðu að átta sig á þessu og átta sig á hinu, líkt og enginn maður hefði áttað sig á neinu nema hann einn. Og eitt af því sem menn yrðu að átta sig á væri gamla Monroe-kenningin; eins hitt að nú væri búið að prógrammera heilabúið í stjórnarherrum Hvíta hússins alveg upp á nýtt. Hafði þetta hvort tveggja farið framhjá einhverjum? Til viðbótar fjölyrti Ólafur vitaskuld um norðurslóðir; allt kunnuglegt úr gömlum borðræðum hans.

Eftirtektarvert var að í viðtali þessu vék fyrrverandi forseti vor ekkert, svo ég muni, að sjálfsákvörðunarrétti Grænlendinga, né heldur heyrði ég hann gagnrýna hið minnsta þann dólgshátt sem Donald Trump og sumir menn í valdaklíku hans hafa sýnt grænlensku þjóðinni hvað eftir annað. Við lá að þessi þögn fæli í sér að Monroe-kenningin, tveggja alda gömul, gengi framar þeim alþjóðalögum sem nú eru í gildi. Þó tók út yfir þegar hinn postullegi leiðbeinandi ráðlagði Íslendingum að hafa nú sem hægast um sig í utanríkismálum, bíða þetta Grænlandsstórviðri af sér í felum, þannig að Trump tæki alls ekki eftir því að þeir væru til; og rökstuddi hann þá skoðun með orðskvið.

Þarna var talað af reynslu. Eftir fjármálahrunið 2008, þegar víkingarnir hlupu rassbrenndir út og suður, sló skyndilegri þögn yfir Bessastaði, húsin þar, tún og traðir, svo hnausþykkri þögn að okkur Álftnesinga suma langaði til að skera úr henni sneiðar til minja – og vísa ég þá lauslega til kafþoku í gamalli flökkusögu.

Einhvers staðar inni í þessari þykku þögn beið forsetinn af sér verstu óveðursbylji fjármálahrunsins og upplausn útrásarglamursins. Steinhljóð handan við dag og veg var eina skjólið.

Orð Ólafs Ragnars Grímssonar þess efnis að Íslendingum sé fyrir bestu að bæra ekki á sér í utanríkismálum eins og sakir standa mátti meðfram skilja á þá leið að varasamt sé að hugsa til nánari tengsla við Evrópusambandið, enda hefur hann lengi rekið í það hnýflana. Evrópa er ekki hans álfa, Rússland, Kína og fleiri frjálsræðisríki eru meira að hans smekk.

Þessi andúð á Evrópu kom meðal annars fram í áðurnefndu fréttaviðtali: þannig gat Ólafur ekki stillt sig um að hnýta í þýska stjórnmálamenn sem bauð við þeirri ákvörðun J.D. Vance, varaforseta Bandaríkjanna, að virða enga stjórnmálaflokka í Þýskalandi viðlits annan en AfD (Alternative für Deutschland), en áður hafði varaforsetinn staðið eins og haughani á sviði öryggisráðstefnunnar í München (þetta var í hittifyrra) og sagt Evrópumönnum til siðanna í nafni Maga-hreyfingarinnar vestanhafs. Ólafur kallaði AfD „einhvern hægriflokk“ til rökstuðnings því hve viðbrögðin við ákvörðun varaforsetans væru léttvæg. Sannleikurinn er hins vegar sá að nasismi, í hvaða nýrri mynd sem hann birtist, er bannaður með lögum í Þýskalandi, en í innsta hring AfD hefur bólað á svo stækum þjóðernishroka og andlýðræðislegum stefnumiðum að jafnvel flokki Marine Le Pen í Frakklandi, áður í pópúlistabandalagi með AfD, ofbauð og sleit fyrir nokkrum árum öllu samstarfi við það stjórnmálaafl. Samkvæmt matreiðslubók Donalds Trumps var aftur á móti ekkert sjálfsagðara en að varaforsetinn færi eingöngu til fundar við þann lýð sem knéfellur ýmist frammi fyrir Pútín eða Trump sjálfum; það er hvort sem er orðinn lítill munur á stjórnarháttum þeirra bræðra, báðir eitra út frá sér í allar áttir.

Nýverið sendi Trump varaforsetann einnig til Ungverjalands að tala máli Orbans, kunningja síns, í harðri kosningabaráttu, jafnframt því sem hann hét Ungverjum góðri fjárhagsaðstoð, ef þeir kysu enn og aftur þann bragðakarl. Varaforsetinn predikaði og predikaði yfir Ungverjum, en hefur sennilega aldrei farið verri sneypuför á ævi sinni, nema vera skyldi þegar Trump sendi hann til Grænlands. Átti varaforsetinn að koma sér í mjúkinn hjá grænlensku þjóðinni með þátttöku í mikilli og vinsælli hundasleðakeppni. En Grænlendingar hröktu hann af höndum sér og fór varaforsetinn þá sem skjótast norður í bandaríska herstöð á vesturströnd Grænlands; var sjónvarpsmyndaður um leið og hann gekk inn í borðsal þar sem landar hans sátu og heyrðist mæla eitthvað í þessum dúr: „Hæ! piltar. Eru ekki allir í stuði?“

Já, við Íslendingar sem rólfærir erum eigum að skorða okkur niður milli þúfna um land allt, ekki má vera hvik á nokkru strái meðan við komum okkur þar fyrir; milli þúfnanna eigum við hvorki að hreyfa legg né lið í sviptivindum samtímans. Okkur leyfist ekki að fara að dæmi Grænlendinga sjálfra, Dana og helstu stuðningsþjóða þeirra sem snerust hart gegn yfirgangi og móðgunum Trumps. Okkur er ráðlagt að bíða þessi átök af okkur í felum eins og aumingjar, lafhræddir við þann sem sagður er verndari þjóðarinnar. Þetta er dálítið annað en á útrásarskeiðinu. Þá bar okkur að sigla sem hæstan byr: Sjá, hér komum við! Verið ekki fyrir!

VI

Ásælni Trumps forseta í Grænland er engan veginn úr sögunni. Hann hefur bara þurft öðrum hnöppum að hneppa í bili: hrifsa til sín nær óþrjótandi olíuauðlindir Venesúela, svelta Kúbverja með hafnbanni til undirgefni, berjast í gervi Jesú Krists við hlið síonista gegn Írönum – og enn fleira hefur hann verið að sýsla. Nei, Grænland er ekki horfið úr ráðgerðasafni Trumps. Krafa hans til eignarhalds á þessari stærstu eyju jarðar, landi og miðum, er ,í nefnd‘. Trump hafði hótað því að sölsa undir sig Grænland með góðu eða illu, þ.e. ef hann fengi það ekki keypt, þá tæki hann það með byssukjöftum. Annaðhvort mundi hann ekki eða skeytti því í engu að Danaveldi er í Nató og því þykir landakrafan ósæmileg, hvað þá hertaka Grænlands. Trump leysir úr þeim hnökrum, ef hann dregur Bandaríkin út úr Nató ellegar hunsar þá grein í sáttmála Atlantshafsbandalagsins að árás á eitt aðildarríki jafngildi árás á þau öll. Trump hefur hótað þessu hvoru tveggja á víxl, nú síðast sökum þess að Nató kom Bandaríkjunum og Ísrael ekki til aðstoðar í Íransstríðinu. Honum virðist ókunnugt um að Nató er ekki árásarbandalag, heldur varnarbandalag. Auk þess var árásin á Íran, sama hversu illt stjórnarfarið er þar í landi, brot á alþjóðalögum. Annars segir þessi forseti í verstu hrokaköstunum að Bandaríkin séu fær um alla hluti ein síns liðs. Hitt veifið barmar hann sér yfir því hve allir séu vondir við Bandaríkin, hafi ekki gert annað um langan aldur en að mjólka þau í viðskiptum, Bandaríkin sem aldrei hafi hugsað um eigin velgengni, heldur annarra hag fyrst og síðast!

Grænland er okkur Íslendingum svo nákomið bæði landfræðilega og sögulega að ekki er annað í boði hér en að rekja sig enn lengra í gegnum Grænlandsannál Trumps forseta, enda kemur sá annáll okkur sjálfum við meira en lítið. Og hefst nú samantektin í grófum dráttum:

Þegar Trump hafði sem hæst um Grænland, ýmist í sjónvarpsútsendingum eða í netheimum, endurtók hann í fyrstu það sem hann hafði látið frá sér fara á fyrra kjörtímabili sínu: að Bandaríkin yrðu að eignast Grænland bara sisvona. Síðan smáfærði hann sig upp á skaftið, vék samt ekki að ríkulegum auðlindum Grænlands neitt sérstaklega (þær eru náttúrlega kjarni málsins), heldur fullyrti að landið væri ómissandi til varnar Bandaríkjunum, já heimsins í heilu lagi, því allt moraði í kínverskum og rússneskum skipum fyrir ströndum Grænlands. Þegar Trump var bent á að sá skipagrúi væru staðlausir stafir tók hann að klifa á því að hinar miklu, fyrirhuguðu hátækni-loftvarnir Bandaríkjanna („Golden Dome“) væru óhugsandi án Grænlands. Þá var honum bent á að Bandaríkjamenn gætu styrkt hervarnir sínar á Grænlandi nokkurn veginn að vild samkvæmt samningi við Dani frá árinu 1951, hefðu haft þar fjölmargar herstöðvar, en lagt þær niður eftir lok kaldastríðsins, allar nema eina, enda þótti þá horfa til bærilegs friðar í heiminum, miðað við allt og allt. Í þessu þvargi lét Trump út úr sér að eiginlega ættu Natóríkin að afhenda Bandaríkjunum Grænland fyrir ekki neitt og þakka með því móti hervernd um áratugi, eins og Bandaríkjamenn hefðu aldrei nýtt sér Natólönd til eigin varna! Jafnhliða varð þess vart að hann efaðist stórlega um rétt Dana til afskipta af grænlenskum málefnum.

Andsvör, óhlýðni Natóríkja og óhvikul samstaða þeirra með Grænlendingum fór bölvanlega í Trump. Hann reiddist og setti sérstakan refsitoll (25%) á innflutning til Bandaríkjanna frá þessum mótþróafullu samstarfsríkjum. Ennfremur kvaðst hann ekki lengur þurfa að fara með friði (á Grænlandi skildist manni), fyrst hann var ekki sæmdur friðarverðlaunum Nóbels, eins og hann bjóst við allt síðastliðið ár, tilkynnti þetta í orðsendingu til forsætisráðherra Noregs, því Trump er svo fáfróður að hann hélt að ríkisstjórn Noregs úthlutaði friðarverðlaunum Nóbels; þau hefur hann lengi þráð umfram aðrar vegtyllur, vill ekki vera minni bógur en Obama, forveri hans í embætti, maður sem hann níðir niður við hvert tækifæri sem býðst. Raunar virðist eftirsókn Trumps eftir friðarverðlaunum, alls konar friðarverðlaunum, vera sjúkleg. Til að mynda lét hann spillta stjórn Alþjóðaknattspyrnusambandsins færa sér fyrstum manna friðarverðlaun þeirra samtaka. Og hló þá margur um víða veröld.

Taumlaus hégómagirnd og sjálfsdýrkun Donalds Trumps er þó lítilræði miðað við eitt allra síðasta andsvar hans í Grænlandsmálinu áður en það var sett ,í nefnd‘, orð sem hann sendi rafrænt öllum sem heyra vildu: „Ekki er hægt að verja Grænland án þess að eiga það.“

Lengra en þetta verður ekki komist í fyrirlitningu á sáttmála Atlantshafsbandalagsins né varnarsamningi Íslands við Bandaríkin, ef út í þá sálma væri farið: að ekki sé hægt að verja land án þess að eiga það! Í ljósi þessarar staðhæfingar er sá varnarsamningur orðinn skrýtin skepna. Og af þeirri ástæðu ættu Íslendingar að gefa fullan gaum að hinni nýju og hröðu þróun varnarmála í Evrópu. Eða veit nokkur lifandi maður upp á hverju þessi Bandaríkjaforseti kann að taka næst hér í norðurhöfum? Hann hefur vald til að kalla hvaða aðgerð sem honum sýnist nauðsynlega í þágu þjóðaröryggis Bandaríkjanna, þarf ekki að bera þess háttar úrskurði undir þjóðþing landsins.

VII

Þá er ljóst var orðið að gengið yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu nú í ágúst næstkomandi um það eitt að veita íslenskum stjórnvöldum umboð til samningaviðræðna við Evrópusambandið fóru undir eins á stúfana meðal ESB-andstæðinga hinir og þessir orðhengilsmenn og stafkrókaþefarar. Einn lögfróður sómamaður, Björn Bjarnason, fyrrum ráðherra, hélt því meira að segja fram í Morgunblaðsgrein að eiginlega væri ekki unnt að spyrja þjóðina um þetta málefni, þar eð enginn vissi hvernig því myndi reiða af ytra þegar lengra drægi. Röksemdafærslan svarar til þess að sagt yrði við sjósóknarmenn að þeir mættu ekki nýta gæftirnar í dag, því enginn vissi hvernig viðra myndi sama almanaksdag eftir þrjú ár.

Í annan stað hafa ESB-andstæðingar keppst við að hræra fyrri atkvæðagreiðslunni saman við þá síðari sem haldin verður um aðildarsamninginn sjálfan, sjái hann dagsins ljós, allt gert að einni kássu í þeim tilgangi að rugla kjósendur svo í kollinum að þeir viti ekki baun um hvað kosningin nú í ágúst snýst. Mennirnir létu ekki þessum látum nema sökum þess að þeir kvíða úrslitum atkvæðagreiðslunnar, fái hún að vera í friði fyrir aðfinnslum þeirra og hrópyrðum.

Ein af mörgum ávirðingum Evrópusinna er sú, segja andstæðingar, að með því að vilja samningaviðræður við ESB séu þeir vitandi vits „að kljúfa þjóðina“ og það er ófyrirgefanlegt. Mörgu kátlegu hefur skotið upp í þessum hávaða öllum saman, þó held ég að þetta sé einna kátlegast. Þjóðin hefur alltaf verið klofin í pólitík, langsum og þversum. Og á forsendum þessa klofnings starfa stjórnmálaflokkarnir. Þeir verða til, rísa og hníga af því að þjóðin er ekki, frekar en gerist og gengur um aðrar lýðræðisþjóðir, öll á einni skoðun um réttar leiðir og lausnir í landsmálum. Stundum klofna meira að segja sjálfir stjórnmálaflokkarnir svo illilega að þeir lognast út af. Skyldi það t.d. vera Evrópusambandinu að kenna að Vinstrihreyfingin – grænt framboð er nú að berja nestið og Framsókn skelfur á beinunum eins og hvert annað útslitið gamalmenni?

Að síðustu: Varla mun af veita að Evrópusinnar haldi vöku sinni, ekki síst á kjördegi nú í ágúst. Mér segir svo hugur að hatrammir mótstöðumenn muni leggja allt undir í þeirri viðleitni að kæra kosningaúrslitin, ef þau verða þeim ekki að skapi, minnugur þess hvernig afturhaldsöflunum hér um árið tókst að ómerkja niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um nýja stjórnarskrá. Til þess arna nægði þeim tittlingaskítur.

Höfundur er rithöfundur.