Hvernig lesum við skoðanagreinar?

Ég verð að játa eitt… Ég hef lesið margar skoðanagreinar með mikilli gleði... þegar þær voru sammála mér.Og ég hef lesið aðrar með mikilli tortryggni... þegar þær voru það ekki.

Það var dálítið vandræðaleg uppgötvun þegar ég áttaði mig á því að vandamálið var ekki alltaf greinin… Stundum var það lesandinn… Ég sjálfur.

Það er nefnilega merkilegt hvað maður getur lesið hratt þegar niðurstaðan er nákvæmlega sú sem maður hafði ákveðið áður en maður byrjaði.

Ég held að flest okkar könnumst við þetta, hvort sem við viljum viðurkenna það eða ekki. Við lesum fyrirsögn, sjáum nafn höfundar eða fréttamiðilsins og innan nokkurra sekúndna erum við eiginlega búin að ákveða hvort greinin sé góð eða slæm. Eftir það fer heilinn að vinna eins og lögfræðingur sem hefur þegar tekið að sér málið. Hann leitar ekki lengur að sannleikanum. Hann leitar að rökum sem styðja niðurstöðuna sem hann er þegar kominn með.

Ég hef stundum grínast með að sumir lesi leiðbeiningar fyrir IKEA á sama hátt… Þeir skoða myndina af fullbúna skápnum, ákveða hvernig hann eigi að líta út og byrja svo að skrúfa.Ef tvær skrúfur verða afgangs… þá hefur IKEA greinilega pakkað vitlaust.

Það hvarflar sjaldan að okkur að vandamálið gæti verið hjá þeim sem heldur á skrúfjárninu… Ég held að við gerum þetta stundum líka með skoðanagreinar.

Og ef ég á að vera alveg hreinskilinn… þá geri ég þetta stundum líka með Biblíuna.

Ég hef stundum komið að texta með niðurstöðu í farteskinu og verið hálf pirraður þegar textinn virtist ekki alveg vilja vinna með mér. Þá var freistingin að laga textann að kerfinu mínu í stað þess að leyfa textanum að leiðrétta kerfið mitt.

Og þar byrjaði vandamálið mitt að leysast. Því ég hætti smám saman að spyrja:

„Er ég sammála?“

Og fór að spyrja:

„Hvernig kemst höfundurinn að þessari niðurstöðu?“

Þetta breytti öllu… Ég fór að skipta textanum í þrjá hluta.

Athugun.

Túlkun.

Niðurstaða.

Það kom mér á óvart hvað þessir þrír hlutir voru oft settir saman í eina setningu.

Stundum eru þeir meira að segja settir fram eins og þeir séu einn og sami hluturinn. En þeir eru það alls ekki. Athugun er það sem sést. Túlkun er hvernig við skiljum það sem sést. Niðurstaðan er síðan það sem við ályktum út frá báðum fyrri. Ef við ruglum þessu saman verður umræðan fljótt ruglingsleg.

Við sjáum þetta alls staðar… Einhver birtir eina tölfræði… Annar bætir við túlkun… Þriðji dregur víðtæka siðferðilega niðurstöðu.

Og áður en langt um líður er fólk farið að rífast um niðurstöðuna án þess að hafa nokkurn tíma rætt hvort athugunin sjálf hafi verið rétt eða hvort túlkunin hafi verið sanngjörn.

Þetta á jafnt við um stjórnmál, trúmál, efnahagsmál og samfélagsumræðu almennt.

Þegar einhver segir: „Þetta gerðist.“

Þá spyr ég: Er það athugun?

Ef einhver segir: „Þess vegna...“

Þá veit ég að nú er hann kominn í túlkun.

Og ef einhver segir: „Þess vegna eru þeir allir...“

Þá veit ég að nú er komin ályktun.

Og þetta eru ekki sömu hlutirnir… En þeir eru oft skrifaðir eins og þeir séu það.

Það er líka hér sem við þurfum að vera sérstaklega á varðbergi. Það er mikill munur á því að lýsa einstaklingi og því að lýsa heilli þjóð. Einnig er mikill munur á því að gagnrýna ríkisstjórn og því að draga ályktanir um heilt samfélag. Og það er enn meiri munur á því að lýsa atburði og því að útskýra hann.

Svo rakst ég á skoðanagrein sem varð til þess að ég fór að hugsa enn meira um þetta... Ekki vegna þess að ég væri sammála henni… Ekki heldur vegna þess að ég væri ósammála henni... Heldur vegna þess að hún minnti mig á hversu auðvelt það er að rugla saman athugun, túlkun og niðurstöðu.

Og þá áttaði ég mig á því að þetta snýst ekki lengur um Ísrael.

Þetta snýst um okkur.

Þetta snýst um hvernig við lesum.

Þetta snýst um hvort við séum tilbúin að leyfa staðreyndum að móta skoðanir okkar eða hvort við notum staðreyndirnar aðeins til að styðja skoðanir sem við höfum þegar myndað okkur.

Þá fór ég að lesa greinina aftur… Ekki til að hrekja hana… Heldur til að reyna að skilja hana.

Ég spurði sjálfan mig: Hvaða setningar eru staðreyndir?

Hvaða setningar eru túlkun?

Hvaða setningar eru siðferðilegt mat?

Hvaða setningar þurfa frekari heimildir?

Hvar stækkar höfundurinn hópinn úr einstaklingi yfir í þjóð eða hugmyndafræði?

Ég tók eftir því að þessar spurningar voru miklu gagnlegri en spurningin: „Er ég sammála?“

Ég held að stærsta hættan sé ekki að hafa ranga skoðun… Heldur að hafa svo mikla trú á eigin niðurstöðu að maður hættir að rannsaka. Þegar það gerist verður rannsóknin ekki lengur leit að sannleikanum… Hún verður leit að staðfestingu.

Ég hef áttað mig á því að þessi regla hjálpar mér jafn mikið þegar ég les Biblíuna og þegar ég les skoðanagreinar.

Athugun kemur á undan túlkun.

Túlkun kemur á undan niðurstöðu.

Og niðurstaðan má aldrei verða stærri en gögnin leyfa.

Þessi regla hefur orðið eins konar áttaviti fyrir mig. Hún hægir á mér. Hún neyðir mig til að hlusta áður en ég svara. Og hún minnir mig á að sannleikurinn tapar engu á því að vera skoðaður vandlega.

Og svo er ein ástæða enn… Ég er kristinn maður. Þess vegna get ég ekki endað grein eins og þessa án þess að nefna þann sem kallaði sjálfan sig sannleikann.

Jesús sagði: „Ég er vegurinn, sannleikurinn og lífið.“

Hann sagði ekki: „Ég er skoðunin.“

Þar er stór munur á.

Sannleikurinn þarf ekki að óttast rannsókn… En skoðanir mínar gera það stundum.

Þess vegna vil ég alltaf draga umræðuna aftur að Kristi… Því þar finn ég bæði náðina og sannleikann.

Kannski er það ástæðan fyrir því að Jóhannes skrifar: „Lögmálið var gefið fyrir Móse, en náðin og sannleikurinn komu fyrir Jesú Krist.“ (Jóh 1:17)

Þar finn ég jafnvægið sem ég leita að.

Ég hélt lengi að ég væri að rannsaka textann… Hvort sem það var Biblían eða skoðanagrein… En smám saman áttaði ég mig á því að textinn var farinn að rannsaka mig.Og kannski byrjar sannleikurinn einmitt þar… Ekki þegar textinn staðfestir mig… Heldur þegar hann fær leyfi til að leiðrétta mig.

Höfundur er guðfræðingur og iðnaðarmaður.