Húsnæðispakkinn

Nú eykst spenna landsmanna enda styttist í sumarleyfin, en á meðan landsmenn undirbúa eigin ferðaplön hyggst ríkisstjórnin bjóða þjóðinni í aðra pakkaferð, til Brussel, hinn 29. ágúst. Í bæklingnum er ferðin kynnt sem einstakt tækifæri fyrir Íslendinga. Þar er talað um sæti við glæst hlaðborð reglugerða, lægri vexti, aukinn efnahagslegan stöðugleika og bjartari framtíð fyrir íslensk heimili. Það eina sem við þurfum að gera að skrá okkur í ferðina. Segja já í ágúst. Fara af stað og sjá hvað er í boði. Það hljómar auðvitað vel. En eins og með allar pakkaferðir skiptir ekki bara máli hvernig myndirnar líta út í bæklingnum. Það skiptir líka máli að lesa smáa letrið. Hverjir eru skilmálarnir? Hvað er innifalið? Hvað kostar ferðin? Hver ákveður leiðina? Og getum við snúið við ef okkur líst ekki á hvert ferðinni er heitið? Er afbókunargjald? Líkt og með aðrar pakkaferðir sem ferðaskrifstofur keppast við að selja ferðaþyrstum einstaklingum, er þessi pakkaferð heldur ekki óvissuferð. Við vitum hvert hún leiðir.

Aðild að Evrópusambandinu er ekki óþekktur áfangastaður. Hún er ekki leyndardómur sem kemur fyrst í ljós þegar við lendum í Brussel. Við vitum alveg hvað aðild Íslands að Evrópusambandinu þýðir fyrir Ísland, íslenskar auðlindir og stjórnskipan. Við þurfum ekki að kíkja í pakkann til að vita hvað felst í aðild. Regluverk, stofnanir, valdheimildir, dómsvald og forgangsreglur Evrópusambandsins liggja fyrir. Áður en við kaupum pakkaferðina verðum því að staldra við og lesa smáa letrið.

En það verður líka að segjast eins og er í háu vaxtaumhverfi, verðbólgu og frosti á húsnæðismarkaði, er áskorun að tala gegn aðild að Evrópusambandinu. Það er vegna þess að Evrópusinnar keppast nú við að selja fólki þá trú að þessi pakkaferð til Brussel muni leysa húsnæðisvandann. Eins og samþykkt þjóðarinnar á aðildarviðræðum muni sjálfkrafa fjölga íbúðum og lækka byggingarkostnað. Eins og Evrópusambandið muni bíða okkar á endastöðinni með lægri húsnæðislánavexti í farteskinu. En það er enginn slíkur pakki til.

Nýleg skýrsla Evrópusambandsins um húsnæðisvanda ungs fólks í Evrópusambandinu sýnir að húsnæðismarkaður Evrópusambandins er heldur ekki fullkominn. Hækkandi húsnæðis- og leiguverð hefur farið fram úr tekjuþróun og framboð ekki haldið í við eftirspurn. Atvinnuleysi ungs fólks hefur þá veruleg áhrif á tækifæri ungs fólks til að búa sjálfstætt. Um 30% fólks á aldrinum 25–34 ára býr enn í foreldrahúsum innan Evrópusambandsins. Í Króatíu er meðalaldur þeirra sem að flytja að heiman um 31 ár sem endurspeglar þann mikla húsnæðisvanda sem ungt fólk stendur frammi fyrir.

Um daginn talaði ég við mann sem taldi að aðild að Evrópusambandinu myndi fela í sér upptöku á evrópuhúsnæðislánavöxtum á Íslandi. Þegar ég spurði hvað hann ætti við sagði hann að þetta væru meðaltals vextir innan Evrópusambandsins sem við myndum taka upp. Þetta er mantran sem almenningi er seld. Það er alveg skautað framhjá þeim staðreyndum að vextir lána eru ólíkir eftir efnahagsstjórn aðildarríkja Evrópusambandsins, aðildarviðræður geta tekið langan tíma og við verðum að ná tökum á verðbólgunni og vaxtastiginu til að geta tekið upp evru. En þá erum við líka búin að leysa vandann sjálf. Svo er það hitt að vextir eru lægri þar sem hagvöxtur er minni, endu eru þeir tól seðlabanka til að stíga á bremsurnar þegar eftirspurn eftir peningum eykst.

Það er ekkert til sem heitir evrópuhúsnæðislánavextir. Sama á við um húsnæðismálin. Það þarf að byggja meira, einfalda regluverk og auka framboð lóða. Það verður ekki gert með því einu að skrá sig í pakkaferð til Brussel, rétt eins og skýrslan um húsnæðisvanda ungs fólks í Evrópu sýnir. Það verður gert með ákvörðunum hér heima. Aðild að Evrópusambandinu er ekki húsnæðisstefna ekki frekar en vaxtalækkunarstefna. Aðild eru ekki töfralausn á íslenskum efnahagsvanda. Hún er stórpólitísk ákvörðun um stjórnskipan, auðlindir og framtíð Íslands og ef þjóðin á að kjósa um aðildarviðræður, þá eigum við að ræða það sem málið snýst í raun um. Við verðum að lesa ferðaskilmálana.

Við vitum hvað stendur í þeim. Við vitum að aðild felur í sér framsal valds. Við vitum að Ísland fengi lítið atkvæðavægi í valdakerfi Evrópusambandsins. Við vitum að sérstaða Íslands er mikil. Við vitum að íslenskar auðlindir eru undirstaða lífskjara okkar. Og við vitum að vandamál húsnæðismarkaðarins verða ekki leyst með aðildarumsókn.

Höfundur er í stjórn Ung gegn ESB-aðild