Tennur og tryggingar

Tannlækningar kosta mikið á Íslandi. Fjölmargir láta þær því mæta afgangi og sitja uppi með gríðarleg vandamál þegar líður á ævina.

Sem dæmi má taka að margir eru með framtennur í sæmilegu lagi en vantar flesta eða alla jaxla. Þá eru margir tannlausir en með gervigóma sem þeir eru ósáttir við, sérstaklega neðri góminn sem vill vera óstöðugur. Kostnaðurinn við að fá fastar lausnir í staðinn leikur oft á bilinu 5 til 10 milljónir króna hér heima. Svo hár kostnaðar er mörgum ofviða.

Víða erlendis, til dæmis í Ungverjalandi er tannlækninga kostnaður helmingi lægri. Svo gengur þjónustan hraðar fyrir sig á stórum tannlækningastofum með allar sérfræðigreinar og tannsmíðaverkstæði innanhúss.

Fjölmargir Íslendingar sækja því tannlækninga þjónustu þar sem hún er ódýrari og spara nokkrar milljónir, jafnvel þó fara þurfi oftar en einu sinni eftir þjónustunni.

Lífeyrisþegar og börn, njóta greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga Íslands (Sjúkra) við tannlækningar hér heima og erlendis á grundvelli EES regluverks. Mörg í þeim hópi hafa lítið milli handanna og er þessi greiðsluþátttaka afar mikilvæg.

Því er miður að þeim sem sækja þessa nauðsynlegu þjónustu erlendis er gert erfitt fyrir að fá greiðsluþátttökuna.

Greiðsluþátttaka Sjúkratrygginga er mikilvæg fyrir marga 

Sjúkra greiða allt að 75% af tannlækningakostnaði lífeyrisþega miðað við tiltekna hérlenda verðskrá. Þetta er nokkuð gott en „djöfullinn býr í smáaletrinum“ það er tilteknum hámörkum og tæknilegum hindrunum.

Tökum dæmi:

1. Fyrir þau sem hafa misst tennur, eru með skörð, bjóðast implantar og krónur. Hér á land kostar settið í kringum 500.000 kr. en í Búdapest til dæmis frá 150.000 til 275.000 kr. Margir eldri borgarar hafa misst margar tennur, sumir hafa nánast bara framtennur eftir. En Sjúkra taka bara þátt í að greiða 1 implant og 1 krónu á ári, eða um 140.000 kr. Þetta gerir mörgum ókleyft að láta gera við nema þá 1 skarð á ári sem þýðir mörg viðbótar ár af tannleysi.

2. Alveg tannlausir og fólk með bara fáar veiklaðar tennur getur fengið „fasta lausn“ það er „heilbrýr“ á implöntum sem yfirleitt þurfa að vera 4 eða 6 í hvorum góm. Svona lausn er erlendis kölluð „All on 4 eða All on 6“.

Á Íslandi kosta slíkar lausnir nálægt 8 milljónum króna en í Búdapest í kring um 4. Þó fara þurfi 3-4 ferðir til að sækja slíka þjónustu sparar fólk sér nokkrar milljónir króna.

Endurgreiðslur Sjúkra miðast við 4 implönt í efri góm og 2 í neðri auk þátttöku í krónunum. Heildarþátttaka Sjúkra mun vera nálægt 1,5 milljónir króna í svona lausnum en sjúklingurinn greiðir mismuninn. Sjúkra gerir hér kröfu um fyrir fram umsókn. Þessi krafa þýðir að lífeyrisþegi sem sækir þjónustuna erlendis getur þurft að fara sérstaka ferð bara til að fá það sem til þarf til að sækja um greiðsluþátttökuna. Þá þarf hann að leggja út fyrir kostnaðinum og sækja um greiðsluþátttöku frá Sjúkra eftir á sem oft reynist snúið.

Það vefst fyrir mörgum að sækja greiðsluþátttökuna til Sjúkra og margir gefast hreinlega upp við það og láta sig hafa að greiða allt úr eigin vasa sem tekur verulega á fyrir suma en aðrir sleppa aðgerðum og sitja uppi með sína lélegu tannheilsu.

Þetta getur ekki hafa verið tilgangur löggjafans þegar hann veitti ráðherra heimild til að setja reglugerð um framkvæmd greiðsluþátttöku í tannlækningum erlendis.

Í tilfelli tannkrónu viðgerða svo sem holufyllinga óska Sjúkra eftir upplýsingum um alla fleti tanna sem gert hefur verið við. Þetta kemur ekki fram á venjulegum reikningum frá erlendum stofum. Hliðarnar teljast 5, holu fyllingar tiltölulega ódýrar og því er þetta mikill sparðatíningur sem tefur fyrir endurgreiðslum og skapar leiðindi. Í Danmörku og fleiri nágrannalöndum er þessu löngu hætt. Endurgreðslan er bara tiltekið hlutfall af kostnaðinum.

Eldri borgarar í sérstakri stöðu

Sérstaklega ber að líta til stöðu eldri borgara og öryrkja. Margir í þessum hópum:

• hafa takmarkaða færni í stafrænum samskiptum,
• treysta á aðstoð annarra við umsóknir,
• og eiga erfitt með að standa í flóknu umsóknarferli á eigin spýtur.

Að gera kröfu um fyrir fram umsókn þegar um tóma góma er að ræða felur í reynd í sér aðgangshindrun sem bitnar mest á þeim sem hafa minnsta bolmagn til að mæta henni.

Þörf á endurskoðun

Það er skiljanlegt að stjórnvöld vilji hafa eftirlit með útgjöldum úr ríkissjóði. En reglur þurfa að taka mið af raunverulegum aðstæðum.

Krafa um fyrir fram umsókn er ónauðsynleg, erfið í framkvæmd fyrir viðkvæma hópa sjúklinga og veldur þeim verulegum aukakostnaði og því ekki í samræmi við markmið laganna. Hámarkið 1 implant og 1 króna á ári, er lágt. Krafa um latnesk heiti flata tannkróna sem gert er við er ónauðsynleg.

Niðurstaða

Réttur til greiðsluþátttöku lífeyrisþegar í tannlækningum þarf að vera raunhæfur í framkvæmd.

Ef reglur gera fólki ókleift að nýta rétt sinn nema með óhóflegum tilkostnaði eða fyrirhöfn, þá er ekki lengur um jafnræði að ræða.

Það er því tímabært að endurskoða framkvæmd þessara reglna — ekki til að veikja kerfið, heldur til að tryggja að það þjóni þeim sem mest þurfa á því að halda.

Höfundur er framkvæmdastjóri HEI Medical Travel.