Þúsund sjúkra­flug á árinu: „Fyrsta skipti sem við brjótum þann múr“

„Sjúkraflugum hefur verið að fjölga í gegnum árin jafnt og þétt. Núna undanfarna mánuði höfum við verið svona að sjá toppa, við höfum verið að sjá aukningu í sjúkraflugi, sérstaklega í sumar,“ segir Gunnar Rúnar Ólafsson slökkviliðssjóri á Akureyri.

Gott veður og fólk farið á flakk

Það eru alltaf flestar ferðir farnar á sumrin enda fleiri á ferð um landið en í ár eru fleiri atriði sem spila inn í að sögn Gunnars.

„Við erum ekkert að fullyrða kannski um eitthvað eitt sem að veldur aukningunni, ég held þetta sé svona kannski samþættandi atriði sem skýrir þessa fjölgun,“ segir hann og bætir við „auðvitað erum við að sjá aukningu í erlendum ferðamönnum.“

Íslendingar séu þó líka stór hluti þess hóps sem þarf að flytja með sjúkraflugi til aðhlynningar en betra veður en gengur og gerist hefur valdið því að það er stærri hópur sem veikist og slasast úti á landi en vanalega. Fleiri landsmenn á faraldsfæti orsaki fjölgun ferða því að einhverju leyti.

„Gjörgæsluflugum hefur einnig verið að fjölga hjá okkur,“ segir Gunnar en slökkviliðið á Akureyri sinnir öllum sjúkraflugum á landsvísu nema þegar kalla þurfi út þyrlur Landhelgisgæslunnar.

„Að meðaltali erum við að flytja svona tvo gjörgæslusjúklinga á mánuði, svona öllu jöfnu, en bara í júlí erum við búin að flytja átta slík.“

Minni þjónusta í boði 

Frá því var greint í vikunni að tugir verðandi mæðra á Austurlandi þurfa að leita á önnur sjúkrahús til að fæða börnin sín vegna framkvæmda á sjúkrahúsinu í Neskaupstað. Gunnar segir breytingar sem þessar valda því að slökkviliðið þurfi að sinna fleiri útköllum.

„Það náttúrulega segir sig sjálft að ef við erum að skera niður eða þjónusta er ekki lengur í boði á landsbyggðinni á þessum stöðum, þá þarf einfaldlega oftar að flytja sjúklinga,“ segir Gunnar og ítrekar að „þess vegna er svo mikilvægt að einmitt þessi þjónusta styrkist og þróist með“.

Slökkviliðið á Akureyri hefur sinnt sjúkraflugi hérlendis síðan árið 2008 en Gunnar segir að þjónusta hafi þróast mikið ár frá ári. Þá leggi þau sig fram við að samnýta ferðir þegar það er metið mögulegt.

„Í dag erum við að leggja mikla áherslu á flotastýringu, að reyna að gera þetta á sem hagkvæmastan hátt, samnýta ferðir, þó sérstaklega þegar um er að ræða sjúklinga sem eru ekki metnir akút eða sem sagt í forgangsflutningi,“ segir hann.

Spurning um örugga og hraða þjónustu

Með samnýtingu er átt við að það séu fleiri en einn sjúklingur um borð í vélinni en það er aðeins gert ef ástand er metið sem svo að það sé ekki nauðsynlegt að koma fólki sem allra fyrst undir læknishendur.

„Stundum köllum við þetta svona hálfgert hringflug. Við fljúgum til Ísafjarðar og tökum upp sjúkling sem við fljúgum svo til Hafnar í Hornafirði og tökum næsta sjúkling og endum svo í Reykjavík og tökum svo tvo sjúklinga þar sem við förum þá til baka,“ útskýrir Gunnar.

„Við erum að reyna að skipuleggja þetta þannig að við séum að reyna að nýta flugferðina eins vel og við getum.

Hann segir að eitt atriði sem hafi breyst síðan árið 2008 sé að nú sé miklu sérhæfðari þjónusta veitt í sjúkraflugvélinni. Sem dæmi sé nauðsynlegt núna að vera með nýburateymi sem geti komið þar sem vandkvæði koma upp eða fæðingarþjónusta er ekki í boði.

„Það er svona þjónusta sem við erum að byggja upp og erum að þróa og þetta fylgir í rauninni bara þörfinni, má segja. Þörfin er alltaf meiri og meiri fyrir sérhæfðari þjónustu,“ segir Gunnar.

Stefnir í metfjölda sjúkraflugferða

Sjúkraflugferðir voru um tvö hundruð og þrjátíu á ári fyrir tíu árum en útlit er fyrir að sjúkraflugferðir verði alls ríflega þúsund í ár að sögn Gunnars. Hann segir júní- og júlímánuði hafa verið gríðarlega krefjandi en gjörgæsluflug í fyrri hluta júlímánaðar voru sem fyrr segir átta, tvö á mánuði sé vanalegt.

„Gjörgæsluflugin sem eru náttúrulega eru svona tæknilega mjög flókin flug, mikið af búnaði, mikið jafnvel sjúklingur á öndunarvél og annað slíkt, þannig að það eru alltaf flug sem taka mjög langan tíma,“ segir hann og ítrekar að svona álag „kalli á meiri skipulagningu og flotastýringu en á endanum náttúrulega er þetta alltaf spurning um örugga og hraða þjónustu og að sjúklingurinn fái rétta meðferð sem fyrst.“

Júnímánuð í fyrra hafi slökkviliðið sinnt sjötíu og sex sjúklingum og farið í sjötíu og eitt sjúkraflug. Nú í ár hafi níutíu og þremur sjúklingum verið sinnt í júnímánuði í alls áttatíu og níu flugum. Tölur úr júlímánuði hafi þegar sprengt alla skala.

„Við erum svona komin í sömu tölu í júlí þeirra núna. Og mánuðurinn er ekki búinn.“

Hann segir oft koma upp ástand þar sem þurfi að hafa hraðar hendur og skipuleggja flugferðir á hlaupum. Það eru yfirleitt tvær flugvélar af þremur starfandi.

„Það kemur útkall ofan í útkall og við þurfum að forgangsraða. Þegar það gerist að við bara komumst ekki, vegna þess að við erum í öðrum útköllum, þá náttúrulega leitum við til Gæslunnar og þyrlunnar og það er svona þá í þau skipti sem þyrlan fer þá á staðinn og sækir sjúklinginn og veitir þá þessa þjónustu að því leyti sem hún getur,“ segir Gunnar.

„Þannig að þetta er svona samvinna milli okkar líka og Landhelgisgæslunnar að sinna þessu. Þegar við erum bara alveg sprungnir eða erum bara í útköllum þarna og komumst ekki, þá bakka þeir okkur upp með þetta.“

Gunnar segist sjá fram á rólegri tíma í lok sumars en það er mynstrið sem hann sjái ár eftir ár, færri á ferð um landið orsaki færri sjúkraflug. Árið fari þó að öllum líkindum í sögubækurnar.

„Þó að svo sé toppur núna yfir sumarið,  allavega miðað við tölurnar og svona miðað við það sem við stefnum í, þá erum við að fara um eða yfir þúsund sjúkraflug á þessu ári sem er í fyrsta skipti sem við brjótum þann múr.“