Hvað er í gangi á Sval­barða?

Á sama tíma býr á Svalbarða fólk af yfir fimmtíu þjóðernum. Þar má finna rússnesk námuþorp með Lenínstyttum á torgum, en einnig þögul, ísköld átök á milli Noregs (sem fulltrúa Vesturlanda) og Rússlands.

Svalbarði var lengi vel einskismannsland sem eingöngu vakti áhuga hvalveiðimanna og síðar, kolanámufyrirtækja. Tilhögun svæðisins var komið í fastar skorður með Svalbarðasamningnum árið 1920 á vettvangi Þjóðabandalagsins og árið 1925 varð svæðið hluti af norska konungsríkinu. Eyjarnar undirgangast norsk lög en þegnar allra aðildarríkja mega setjast þar að til atvinnuþátttöku. Svæðið má ekki nýta í hernaðarlegum tilgangi og þar má ekki reisa herstöðvar.

Í nýjasta þætti Skuggavaldsins fjalla Hulda Þórisdóttir og Eiríkur Bergmann um þessar merkilegu eyjar sem gegna mikilvægara hlutverki í samsæriskenningum samtímans en lega og fólksfjöldi gefur til kynna. Sennilega er það þó einmitt fjarlægðin, fámennið og framandleikinn sem leggur grunninn að slíkum kenningum.

Dómsdagshvelfingin og heimselítan

Rúmlega 150 metra inn í frosinni fjallshlíð rétt utan við höfuðborgina Longyearbyen stendur Fræhvelfingin. Hún er einskonar bankahólf þjóða heims sem geymir afrit af mikilvægum fræjum ef neyðarástand á borð við stríð eða náttúruhamfarir skemma innlend fræsöfn. 

Ísland hefur geymt fræ á Svalbarða í áratugi, framan af í forvera núverandi hvelfingar sem opnaði árið 2008. Sýrland er eina landið sem hefur þurft að taka út fræ, það var eftir að frægeymsla landsins í Aleppo skemmdist í borgarastyrjöldinni. 

Í fjölmiðlum er hvelfingunni oft lýst sem „dómsdagshvelfingu“, eins konar bjargvætti mannkyns ef allt fer í bál og brand. Slíkar yfirlýsingar kitla ímyndunaraflið og hjá sumum hefur það farið á flug. 

Bill Gates fjármagnaði á sínum tíma flutning fræja frá mörgum fátækari löndum sem hefur orðið til þess að ýmsar þekktar sögupersónur nútímasamsæriskenninga, George Soros, Google og efnaframleiðslurisinn Monsanto, eru nú spyrtar saman við hvelfinguna. Samkvæmt þessum kenningum er hvelfingunni stýrt af heimselítu sem ætlar sér að ná stjórn yfir allri matvælaframleiðslu heimsins.

Fimleikar á þilfari og rofnir sæstrengir

Það sem hefur vakið áhuga mun fleira fólks eru samskipti Rússa og Norðmanna. Rússneskir togarar hafa undanfarin ár siglt um miðin með hætti sem vekur grunsemdir. 

Tilkynnt er um óvæntar bilanir, skipin sigla margoft yfir mikilvæga sæstrengi, þar á meðal streng sem rofnaði skyndilega árið 2022 og svo virðist sem áhafnir sumra skipanna hafi yngst til muna og sjást nú jafnvel stunda krefjandi líkamsræktaræfingar uppi á þilfari. 

Sjá einnig: Skemmdu sæ­strenginn til Sval­barða í fyrra

Aldrei tókst að sanna hver skar á sæstrenginn og rannsókn málsins var að lokum felld niður. En á síðustu árum hefur rússnesk nærvera á eyjunum orðið sífellt meira áberandi sem veldur Norðmönnum og bandamönnum þeirra áhyggjum. 

Skammt austan við Svalbarða, á Kólaskaga, geyma Rússar stóran hluta kjarnorkukafbátaflota síns og situr eyjaklasinn á jaðri þess hafsvæðis sem flotinn þarf að ráða yfir til þess að geta siglt óhindrað út á Atlantshaf. Nú á sér því stað dagleg togstreita í hánorðri um það hvað telst til hernaðarlega umsvifa og hvað ekki.

Vegna yfirstandandi ástands í heimsstjórnmálum skiptir þessi fámenni, ísilagði hólmi miklu meira máli en ætla mætti við fyrstu sýn. Svalbarði er orðinn að einskonar tilraunastofu þar sem tekist er á um sannindi og ósannindi, vald og fullveldi.

Þáttur Skuggavaldsins um Svalbarða er nú aðgengilegur í öllum helstu hlaðvarpsveitum.