Þjóðin og valdið

Það voru ekki allir ánægðir með þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að treysta þjóðinni fyrir því hvort Ísland ætti að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Þingmenn Sjálfstæðisflokks og Miðflokks mótmæltu því einnig harðlega að Alþingi yrði ekki að störfum í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Þingmenn ættu að eiga frumkvæðið í umræðunni og takast á um málið á Alþingi.

Nú þegar styttist í þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst tel ég enn skýrar að það hafi verið hárrétt að treysta þjóðinni fyrir þessari ákvörðun. Það var einnig rétt að gefa almenningi og frjálsum félagasamtökum svigrúm til að leiða umræðuna.

Fólkið í landinu hefur stigið fram. Fundir hafa verið haldnir um allt land, ný félagasamtök hafa orðið til, mikið efni hefur verið gefið út og lífleg umræða átt sér stað á samfélagsmiðlum, vinnustöðum og heimilum.

Þetta sýnir styrk íslensks lýðræðissamfélags. Stjórnmálamenn þurfa ekki alltaf að eiga sviðið. Stundum er hlutverk okkar að skapa umgjörðina, treysta fólkinu og hlusta.

Sjálfstraust til að sjá samninginn

Ég hef fylgst vel með umræðunni í sumar. Í mínum huga hefur hún að verulegu leyti snúist um að ólíkar fylkingar sjá fyrir sér mjög ólíka niðurstöðu úr samningaviðræðum við Evrópusambandið.

Sumir telja að hægt verði að ná góðum samningi sem verji íslenska hagsmuni og skapi ný tækifæri. Aðrir telja nær útilokað að niðurstaðan verði ásættanleg. Báðir hópar færa rök fyrir máli sínu út frá þeirri niðurstöðu sem þeir telja líklegasta.

En enginn veit fyrir víst hver niðurstaðan verður.

Við vitum mikið um Evrópusambandið, regluverk þess og hvernig fyrri aðildarsamningar hafa verið gerðir. Við vitum að aðild myndi opna raunhæfa leið að lægri vöxtum með upptöku evru og færa Íslandi sæti við borðið þegar evrópskar reglur eru mótaðar og ákvarðanir teknar. Við vitum hins vegar ekki hvernig fullfrágenginn samningur Íslands liti út. Til þess þarf að ljúka viðræðunum.

Það er því athyglisvert hversu hart þeir sem telja að niðurstaðan verði Íslandi afleit berjast gegn því að þjóðin fái að sjá samninginn.

Ef niðurstaðan verður jafn slæm og þeir spá ætti fullfrágenginn samningur að styrkja málflutning þeirra. Íslenskur almenningur gæti þá séð svart á hvítu að aðild þjónaði ekki hagsmunum þjóðarinnar og fellt samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu. Málið væri útkljáð á grundvelli staðreynda í stað þess að við héldum áfram að deila um hvað hugsanlegur samningur gæti falið í sér.

En nei-hliðin virðist ekki vilja láta reyna á eigin fullyrðingar. Hún vill að þjóðin geri einfaldlega eins og henni er sagt og loki á þennan valkost án þess að sjá samninginn.

Auðvitað eru aðildarviðræður ekki einföld eða kostnaðarlaus upplýsingaöflun. Þær krefjast tíma og vinnu. En þegar svo stór og langvarandi ágreiningur er uppi um framtíðarstöðu og hagsmuni þjóðarinnar tel ég það verðugt verkefni að fá úr því skorið hvaða tækifæri og áskoranir samningur felur í sér og treysta svo þjóðinni til að taka afstöðu til hans.

Treystum þjóðinni

Fyrir mér er þetta kjarni málsins. Ríkisstjórnin treysti þjóðinni fyrir ákvörðuninni um hvort halda ætti aðildarviðræðunum áfram. Ég treysti þjóðinni einnig til að meta samninginn og taka afstöðu til hans að loknum viðræðum.

Þess vegna mun ég segja já 29. ágúst. Ég vil sjá samninginn, hvort sem hann reynist góður eða slæmur. Ég vil að við metum raunverulega niðurstöðu út frá íslenskum hagsmunum í stað þess að taka ákvörðun út frá ólíkum spám um hvernig samningurinn gæti litið út.

Ég tel líka skynsamlegt að halda valkostum opnum í þeirri óvissu sem ríkir í heiminum. Við vitum ekki hvernig næstu ár munu þróast í heimsmálum. Mun spennustigið halda áfram að hækka og átök aukast? Munu stórveldi halda áfram að sækjast eftir landsvæðum og auðlindum annarra ríkja? Mun tollastríðum og öðrum efnahagslegum þvingunum fjölga?

Ég vona auðvitað að spennan minnki, samstarf aukist og meiri stöðugleiki skapist í heimsmálum. Öryggi og farsæld Íslands byggjast á samstarfi þjóða, alþjóðaviðskiptum og virðingu fyrir alþjóðalögum. En ég tel það þjóna íslenskum hagsmunum best að búa okkur undir fleiri en eina mögulega sviðmynd og tryggja að þjóðin eigi raunverulegan valkost ef hún telur aðild síðar þjóna hagsmunum Íslands.

Höfum sjálfstraust til að sjá samninginn og treystum þjóðinni til að taka upplýsta afstöðu til hans. Fjölgum valkostum Íslands. Segjum já til að sjá 29. ágúst.

Höfundur er Þingflokksformaður Samfylkingarinnar.