Referendum: The Status Quo is Path Dependent Smári McCarthy skrifar 21. ágúst 2026 12:30 Carl Baudenbacher wrote in English, so I will respond in English. In his recent article on ,Vísir, Carl Baudenbacher correctly suggests that there is very real path dependence risk related to the outcome of the upcoming referendum. But he conveniently ignores the existing path dependence. Iceland is not choosing between "a path" and "no path" on 29 August. The status quo is a path, which we've been drifting down for thirty years. It's a path we are dependent on through the EEA agreement -- our currently most important international agreement by far. It guides us towards institutional and organizational ties with the EU without having any real control over how that relationship develops. The only real question on the ballot is whether we walk a new EU-dependent path with intent, or continue our dependency on an EEA-path we are used to taking for granted. It's important to understand that a "No" is not a decision to stand still, because standing still simply isn't a possibility. A "No" is a bet that the world of 1994 persists: that the EEA holds while it visibly frays, that the American security umbrella stays open, that international markets stay accessible, and that the next windfall -- Marshall plan, herring, aluminium, banking, tourism, pick one -- arrives when we need it to. Iceland's prosperity since independence has been a sequence of windfalls. In a world rapidly reorganizing into a new political order, betting our future on the indefinite continuation of windfalls isn't prudence, it's a choice to ignore the writing on the wall. The absence of chosen path dependence isn't the absence of path dependence -- it's the absence of making a choice. The EEA is the most path-dependent arrangement imaginable: continuous adoption of EU law, no seat at the table, no vote, deepening lock-in every single year. If institutional momentum without a democratic mandate keeps Carl Baudenbacher up at night, the EEA should be his nightmare, not the opening of accession talks that end in a second referendum. In addition, by Baudenbacher's own definition, the cost of switching grows the longer you wait. If the EEA-only path becomes untenable, and the fraying is already visible, Iceland faces this exact choice anyway, except at a later date, with potentially less leverage, in a possibly worse world, and certainly on someone else's timeline. As a final point, Baudenbacher's talk about a European Union "propaganda machine" is laughable, considering that he is a Swiss man who has worked within EFTA for much of his career, who has now opined more loudly and frequently on the Icelandic referendum than any high level EU representative. Is it conceivable that Iceland potentially joining the EU might have an effect that bothers the Swiss? Either way, any process that generates information, expertise and engagement can be recast as manipulation by someone who doesn't like where it points. If we follow Baudenbacher's standard, a democracy could never investigate anything without being accused of deciding it in advance. But if we have an open dialogue, negotiate, publish the terms, and vote on them, then that is ,already far more democratic scrutiny than the EEA ever received, and infinitely more democratic control than we exercise over the rules we already import. The author is a former member of Alþingi; Chair of the Icelandic Delegation to the EFTA and EEA Parliamentary Committees 2017-2021. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Smári McCarthy Skoðun: Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður Mest lesið 75 milljóna rangfærsla í samþykktum ársreikningi Krabbameinsfélags Íslands Einar Páll Svavarsson Skoðun Misfarir í Mosfellsbæ Sólveig Anna Jónsdóttir Skoðun Af morðingjum og mannkostum Svala Magnea Ásdísardóttir Skoðun Smekkvísi er ekki samningsbundin Ásgeir Guðmundsson Skoðun Þegar forstjórinn smíðar hugbúnaðinn sjálfur Ása Rún Björnsdóttir,Óttar Guðmundsson Skoðun Myndin sem þú mátt ekki sjá Anna Laufey Stefánsdóttir,Kristín Ólöf Grétarsdóttir Skoðun Gnexit Viðreisnar Bergþór Ólason Skoðun Innleiðing nýs einkunnakerfis – Sjaldan verður flýtiverk til fagnaðar Erna Ingibjörg Pálsdóttir Skoðun Sama krónutöluhækkun í fjárlagafrumvarpinu – gjörólíkt högg fyrir heimili Þorvaldur Daníelsson Skoðun Peningaglýjuórar meiða íslenskan almenning -Opið bréf til Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra Örn Karlsson Skoðun Skoðun Skoðun Ákall um samstarf – Ekki bara samtal Anton Kári Halldórsson skrifar Skoðun Hvort á ég að kenna eftir fyrirmælum aðalnámskrár eða eftir getustigi nemandans? Eyjólfur Pétur Hafstein skrifar Skoðun Myndin sem þú mátt ekki sjá Anna Laufey Stefánsdóttir,Kristín Ólöf Grétarsdóttir skrifar Skoðun Áttu áttu? Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir skrifar Skoðun Þegar sannleikurinn þjónar ekki óttanum Helena Jónsdóttir skrifar Skoðun Peningaglýjuórar meiða íslenskan almenning -Opið bréf til Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra Örn Karlsson skrifar Skoðun Íslenskt táknmál í stefnu – en hvar eru aðgerðirnar? Sigurlín Margrét Sigurðardóttir skrifar Skoðun Ísland sé frjálst, meðan sól gyllir haf Indriði Þröstur Gunnlaugsson skrifar Skoðun Misfarir í Mosfellsbæ Sólveig Anna Jónsdóttir skrifar Skoðun Gilda lögin bara þegar okkur hentar? Sandra Hlín Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Handbók MAGA hreyfingarnar: Flood the zone with shit Guðni Freyr Öfjörð skrifar Skoðun Smekkvísi er ekki samningsbundin Ásgeir Guðmundsson skrifar Skoðun „Nýjasta tíska, nýjasta tíska –allt innan fjárheimilda!“ Agla Þyri Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Reykjavík á ekki að gera allt ein Björg Magnúsdóttir skrifar Skoðun Gnexit Viðreisnar Bergþór Ólason skrifar Skoðun Ósýnilega fólkið Kristbjörg Þórisdóttir skrifar Skoðun Rammaáætlun: Tvær tillögur – tvenns konar vinnubrögð Katrín Helga Hallgrímsdóttir skrifar Skoðun Sama krónutöluhækkun í fjárlagafrumvarpinu – gjörólíkt högg fyrir heimili Þorvaldur Daníelsson skrifar Skoðun Þegar tíminn skiptir öllu Halla Þorvaldsdóttir skrifar Skoðun Tuttugu ár í þjónustu samfélagsins Árni Hrannar Haraldsson skrifar Skoðun Þegar forstjórinn smíðar hugbúnaðinn sjálfur Ása Rún Björnsdóttir,Óttar Guðmundsson skrifar Skoðun Innleiðing nýs einkunnakerfis – Sjaldan verður flýtiverk til fagnaðar Erna Ingibjörg Pálsdóttir skrifar Skoðun Af morðingjum og mannkostum Svala Magnea Ásdísardóttir skrifar Skoðun Skattahækkanir sem beinast gegn Suðurlandi Ásta Stefánsdóttir skrifar Skoðun Hvar er karlmannadagurinn? Íris Erlingsdóttir skrifar Skoðun Ekki orð um heimsins lengstu biðlista… Vilhjálmur Hjálmarsson skrifar Skoðun 75 milljóna rangfærsla í samþykktum ársreikningi Krabbameinsfélags Íslands Einar Páll Svavarsson skrifar Skoðun Virkari eigandi og ný nálgun í stjórn Norðurorku Berglind Ósk Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Hækkun matarverðs lífeyrisþega á undan innri úttekt Sigurður Sigurðsson skrifar Skoðun Tengslarof ríkistjórnarinnar við atvinnulíf og samfélög á landsbyggðinni Sonja Lind E. Eyglóardóttir skrifar Sjá meira
Carl Baudenbacher wrote in English, so I will respond in English. In his recent article on ,Vísir, Carl Baudenbacher correctly suggests that there is very real path dependence risk related to the outcome of the upcoming referendum. But he conveniently ignores the existing path dependence. Iceland is not choosing between "a path" and "no path" on 29 August. The status quo is a path, which we've been drifting down for thirty years. It's a path we are dependent on through the EEA agreement -- our currently most important international agreement by far. It guides us towards institutional and organizational ties with the EU without having any real control over how that relationship develops. The only real question on the ballot is whether we walk a new EU-dependent path with intent, or continue our dependency on an EEA-path we are used to taking for granted. It's important to understand that a "No" is not a decision to stand still, because standing still simply isn't a possibility. A "No" is a bet that the world of 1994 persists: that the EEA holds while it visibly frays, that the American security umbrella stays open, that international markets stay accessible, and that the next windfall -- Marshall plan, herring, aluminium, banking, tourism, pick one -- arrives when we need it to. Iceland's prosperity since independence has been a sequence of windfalls. In a world rapidly reorganizing into a new political order, betting our future on the indefinite continuation of windfalls isn't prudence, it's a choice to ignore the writing on the wall. The absence of chosen path dependence isn't the absence of path dependence -- it's the absence of making a choice. The EEA is the most path-dependent arrangement imaginable: continuous adoption of EU law, no seat at the table, no vote, deepening lock-in every single year. If institutional momentum without a democratic mandate keeps Carl Baudenbacher up at night, the EEA should be his nightmare, not the opening of accession talks that end in a second referendum. In addition, by Baudenbacher's own definition, the cost of switching grows the longer you wait. If the EEA-only path becomes untenable, and the fraying is already visible, Iceland faces this exact choice anyway, except at a later date, with potentially less leverage, in a possibly worse world, and certainly on someone else's timeline. As a final point, Baudenbacher's talk about a European Union "propaganda machine" is laughable, considering that he is a Swiss man who has worked within EFTA for much of his career, who has now opined more loudly and frequently on the Icelandic referendum than any high level EU representative. Is it conceivable that Iceland potentially joining the EU might have an effect that bothers the Swiss? Either way, any process that generates information, expertise and engagement can be recast as manipulation by someone who doesn't like where it points. If we follow Baudenbacher's standard, a democracy could never investigate anything without being accused of deciding it in advance. But if we have an open dialogue, negotiate, publish the terms, and vote on them, then that is ,already far more democratic scrutiny than the EEA ever received, and infinitely more democratic control than we exercise over the rules we already import. The author is a former member of Alþingi; Chair of the Icelandic Delegation to the EFTA and EEA Parliamentary Committees 2017-2021.
75 milljóna rangfærsla í samþykktum ársreikningi Krabbameinsfélags Íslands Einar Páll Svavarsson Skoðun
Innleiðing nýs einkunnakerfis – Sjaldan verður flýtiverk til fagnaðar Erna Ingibjörg Pálsdóttir Skoðun
Sama krónutöluhækkun í fjárlagafrumvarpinu – gjörólíkt högg fyrir heimili Þorvaldur Daníelsson Skoðun
Peningaglýjuórar meiða íslenskan almenning -Opið bréf til Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra Örn Karlsson Skoðun
Skoðun Hvort á ég að kenna eftir fyrirmælum aðalnámskrár eða eftir getustigi nemandans? Eyjólfur Pétur Hafstein skrifar
Skoðun Peningaglýjuórar meiða íslenskan almenning -Opið bréf til Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra Örn Karlsson skrifar
Skoðun Íslenskt táknmál í stefnu – en hvar eru aðgerðirnar? Sigurlín Margrét Sigurðardóttir skrifar
Skoðun Sama krónutöluhækkun í fjárlagafrumvarpinu – gjörólíkt högg fyrir heimili Þorvaldur Daníelsson skrifar
Skoðun Innleiðing nýs einkunnakerfis – Sjaldan verður flýtiverk til fagnaðar Erna Ingibjörg Pálsdóttir skrifar
Skoðun 75 milljóna rangfærsla í samþykktum ársreikningi Krabbameinsfélags Íslands Einar Páll Svavarsson skrifar
Skoðun Tengslarof ríkistjórnarinnar við atvinnulíf og samfélög á landsbyggðinni Sonja Lind E. Eyglóardóttir skrifar
75 milljóna rangfærsla í samþykktum ársreikningi Krabbameinsfélags Íslands Einar Páll Svavarsson Skoðun
Innleiðing nýs einkunnakerfis – Sjaldan verður flýtiverk til fagnaðar Erna Ingibjörg Pálsdóttir Skoðun
Sama krónutöluhækkun í fjárlagafrumvarpinu – gjörólíkt högg fyrir heimili Þorvaldur Daníelsson Skoðun
Peningaglýjuórar meiða íslenskan almenning -Opið bréf til Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra Örn Karlsson Skoðun