Málshraðasögur

Í stjórnsýslunni gildir svokölluð málshraðaregla. Hún felur það í sér að ákvarðanir skulu teknar svo fljótt sem unnt er. Það er hinsvegar í flestum tilvikum í höndum stjórnvaldanna sjálfra að ákveða hvað telst hæfilegur tími. Venjulega líða mánuðir frekar en vikur þar til erindi eru afgreidd og stundum þarf fólk að bíða árum saman eftir niðurstöðu.

Á næstu vikum ætla ég að segja ykkur nokkrar málshraðasögur úr stjórnsýslunni. Sannar sögur, eina í senn. Af nógu er að taka en ég ætla að byrja á því að segja ykkur frá þrautagöngu umsækjanda um alþjóðlega vernd. Hann hefur góðfúslega gefið mér leyfi til þess að segja sögu sína opinberlega.

Málshraðasaga nr. 1 — Hælisleitandinn

Undir lok ársins 2022 kom hingað til lands Sýrlendingur og sótti um alþjóðlega vernd. Maki umsækjandans var þá staddur í Sýrlandi og hafði enga möguleika á að komast þaðan. Það tók Útlendingastofnun meira en 10 mánuði að komast að þeirri niðurstöðu að umsækjandinn ætti ekki rétt á stöðu flóttamanns enda hafði hann ríkisborgararétt í Venesúela, landi sem Íslenska ríkið telur öruggt en mannréttindasamtök telja hættulegt. Maki umsækjandans hefur aftur á móti hvergi ríkisborgararétt nema í Sýrlandi.

Ákvörðun Útlendingastofnunar var kærð til kærunefndar útlendingamála sem var með málið til meðferðar í hálft ár. Það er því miður ekkert óvenjulega langur tími. Kærunefndin vísaði málinu aftur til Útlendingastofnunar þar sem málsmeðferðin hafði verið gölluð, þrátt fyrir að hafa tekið 10 mánuði.

Enda þótt starfsmenn Útlendingastofnunar hefðu þegar farið í gegnum málsgögnin og nýrri, ítarlegri greinargerð hefði verið skilað, vildi stofnunin fá fleiri gögn og frekari útskýringar. Seinni hluta júlí (sem er venjulegur sumarfrístími lögmanna) fékk ég þrjá virka daga til að svara ellefu umfangsmiklum spurningum frá Útlendingastofnun sem þjónuðu greinilega þeim tilgangi einum að reyna að finna einhvern veikan þráð í frásögn umsækjandans. Þrjá daga í miðju sumarfríi. Því þótt útlendingayfirvöld séu ekki bundin af frestum þá setja þau þolendum sínum (og lögmönnum þeirra) stundum mjög skamma fresti. Umsækjandinn talar enga ensku og ég fékk ekki túlk sem talar mál hans á þessum árstíma með svo skömmum fyrirvara svo við töluðum saman í gegnum þýðingarforrit. Ég bað ekki um lengri frest enda vonaði ég að nú væru menn að spýta í lófana hjá Útlendingastofnun.

Ísraelsher gerði árás á heimabæ umsækjandans einmitt á meðan ég var að taka saman þessar umfangsmiklu viðbótarupplýsingar að beiðni Útlendingastofnunar. Faðir hans og tveir aðrir nánir ættingjar létu lífið í árásinni. Hann fékk þær fréttir að maki hans og börn voru horfin og sex dagar liðu þar til hann náði sambandi við þau. Á meðan beið hann í angist eftir fréttum af því hvort þeim hefði tekist að flýja eða hvort þau hefðu dáið í árásinni. Ekki komu þessar fréttir neinni hreyfingu á málið hjá Útlendingastofnun en ég lét að sjálfsögðu vita af þessu.

Í lok ágúst 2025 voru starfsmenn stofnunarinnar hættir að svara mér. Ég sneri mér til Umboðsmanns Alþingis og kvartaði undan málshraðanum. Umboðsmaður taldi að þar sem þetta væri ný málsmeðferð hjá Útlendingastofnun væri ekki um óeðlilega langan málsmeðferðartíma að ræða. Sjónarmið umsækjandans var „eftir tveggja og hálfs árs bið á ég engan möguleika á að forða fjölskyldu minni úr lífsháska“. Sjónarmið Umboðsmanns Alþingis var „Útlendingastofnun er með glænýtt mál og ekkert óeðlilegt að umsækjandinn þurfi að bíða“.

Útlendingastofnun tók loks ákvörðun í desember 2025, þá vantaði fjóra daga upp á að maðurinn hefði beðið í óvissu á Íslandi í þrjú ár. Umsækjandanum var veitt dvalarleyfi af mannúðarástæðum, sem merkir að maki hans getur ekki komið til Íslands á grundvelli fjölskyldusameiningar, svo rík er mannúðin gagnvart stríðshrjáðu fólki.

Ákvörðun Útlendingastofnunar var kærð 7. janúar sl. Kærunefnd útlendingamála er enn ekki búin að úrskurða í málinu og segist ekki reikna með að það verði á næstunni.

Höfundur er lögmaður.