Bóka­klúbbur borgar­stjórans

Mér finnst eins og allir sem ég þekki séu í bókaklúbbi. Í síðasta mánuði fór af stað Bókaklúbbur Þjóðarinnar með slagorðinu „Bókaðu stund fyrir bók,” með það að markmiði að auka lestur. Þetta er frábært framtak, en ef Menningarráð lokar eða sameinar bókasafnsútibúum, gæti orðið talsvert erfiðara að verða sér úti um þessar vel völdu bækur sem klúbburinn velur.

Að sjálfsögðu snúast bókasöfn ekki eingöngu um bækur, þau eru einn af hornsteinum lýðræðisins — staðir þar sem fólk kemur saman, lærir, kynnist og uppgötvar án þess að þurfa að punga út peningum. En lýðræði krefst þátttöku og því lagði ég mitt af mörkum um helgina og kom við á bókasafninu þar sem ég fékk lánaðar nokkrar bækur sem ég mæli heilshugar með að borgarstjórnin lesi. Listinn var upphaflega lengri, en í anda hagræðingar hef ég nú skorið hann niður í eftirfarandi:

1984- George Orwell

Já ég veit, þetta er augljóst val enda mjög vinsæl bók og flest eintökin í útláni. Mögulega hafa einhverjir borgarfulltrúar lesið hana nú þegar haldandi að hún væri einhverskonar handbók um hvernig nota skuli tungumálið.

Tillagan sem lögð var fyrir Menningarráð og er afar umdeild er á skjön við fögur fyrirheit ráðsins um að efla bókasöfn borgarinnar og bæta þjónustu þeirra. Vonandi er þeim alvara með því að hlúa að bókasöfnunum enda er full ástæða til þess. Reykjavík er Bókmenntaborg UNESCO og því mætti ætla að borgin fjárfesti í bókmenntastarfi til þess að halda í þá nafnbót.

En ef maður týnir hins vegar til helstu stykkorðin í tillöguninni — „kostnaður á hvern gest“, „breytt skipulag“, „sameining rekstrareininga“, „samnýting húsnæðis“. Þá er nokkuð ljóst að rauði þráðurinn er niðurskurður.

Í sumar var útibúum safnanna lokað til skiptis og okkur var sagt að þetta væri skilvirkara svona. Nú kunna þessi sömu söfn að vera sameinuð skólabókasöfnum og okkur sagt að þetta séu framfarir.

Þannig að skert aðgengi bætir sem sagt þjónustuna? Kannski er þá fáfræði styrkleiki eftir allt saman.

Oliver Twist- Charles Dickens

Þegar Dickens skrifaði þessa bók, rétt fyrir 1840, var læsi í Englandi undir 50%, sem gæti orðið niðurstaða Íslands í næstu PISA-könnun ef fram heldur sem horfir. Nú þegar misskipting eykst og verð á bensíni, matvöru og öðrum nauðsynjum er himinhátt hefur Dickens aldrei átt jafn mikið erindi við okkur.

Fyrstu fimm æviárin skipta sköpum fyrir heilaþroska barna, og rannsóknir hafa sýnt fram á að lestur fyrir ung börn styður við málþroska þeirra og námsárangur síðar meir. Bókasöfn eru kjörinn vettvangur til að ná til þessara fyrstu lesenda. Eins og staðan er í menntamálum ættum við ekki að þurfa að standa eins og Oliver Twist biðjandi „herra minn, má ég fá meira?“ um þjónustu sem hjálpar foreldrum að styðja við nám barna sinna.

The Origins of Totalitarianism- Hannah Arendt

Í hverjum bókaklúbbi þarf að vera ein háleit fræðibók sem gott er að slá um sig með, en enginn í hópnum klárar í raun að lesa. Í ljósi uppgangs öfgahægriafla hér á landi og víðar í Evrópu á hún sérstaklega vel við. Arendt lýsir einmanaleika sem einni af rótum popúlískra hreyfinga. Bókasöfn eru það sem kallað hefur verið þriðja rýmið, samkomustaður utan heimilis og vinnu, og þau vinna gegn einmanaleika með því að byggja upp samfélag og tengsl. Þar geta viðkvæmir hópar fundið að þeir tilheyri, innflytjendur æft sig í íslensku, eldri borgarar setið saman og prjónað, flóttafólk fengið hlýjar móttökur og foreldrar í fæðingarorlofi lesið fyrir börnin sín.

Eros the Bittersweet- Anne Carson

Þetta er þó ekki tómt svartnætti. Það ríkti mikil gleði þegar Anne Carson hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels í ár. Íslendingar voru auðvitað fljótir að eigna sér verðlaunahöfund sem flutti til landsins sem fullmótaður listamaður. En hvaða fræjum þarf að sá til að næsti Halldór Laxness fái að blómstra? Menning þarfnast fjárfestingar og uppskeran skilar sér ekki á einu kjörtímabili. Slíkt vex hægt og þrífst þar sem fólk fær að gera tilraunir, læra og koma saman.

Í bókinni fjallar Carson um togstreituna milli þess að þrá eitthvað og að eignast það í raun. Borgarstjórnin kann að þrá jafnvægi í rekstri en þegar þau eru loks glöð með það sem þau sjá í töflureikninum er sál Reykjavíkur, menningarhúsin og fólkið sem þar blómstrar horfin.

Þar sem tillögunni hefur verið slegið á frest er óljóst hvað meirihlutinn hyggst gera næst. Besta leiðin til að spyrna við fótum, þegar stöðugt er nartað í lífsgæði okkar, er að styðja bókasöfnin með því að nota þau — mæta á viðburði, læra, fara með börnin á leiksvæðið, bóka tíma í upptöku- eða hlaðvarpsverinu, nota saumavélarnar og kíkja á viðgerðarkaffi.

Ekki bara einu sinni, heldur reglulega.

Og síðast en ekki síst að fá bækur lánaðar. Því að fleiri lesendur þýða fleiri manneskjur með gagnrýna hugsun sem kunna að lesa á milli línanna.

Höfundur er rithöfundur og meðlimur í Reykjavík Poetics.